જાણીતા ફિલ્મ અભિનેતા અને હેલ્થ પ્રત્યે સતત જાગૃતિ ફેલાવતા રહેતા અક્ષય કુમારે પોતાના પિતાનો દાખલો આપવા સાથે દરેક પુરુષોને નિયમિત PSA ટેસ્ટ કરાવવાની અપીલ કરી છે. 

ભારતમાં પ્રોસ્ટેટ કેન્સર વિશે જાગૃતિનો અભાવ હજુ પણ ગંભીર સમસ્યા છે. તાજેતરમાં બોલીવૂડ અભિનેતા અક્ષય કુમારે પોતાના પિતાના અવસાનનો દાખલો આપતા પુરુષોને નિયમિત PSA ટેસ્ટ કરાવતાર રહેવાની અપીલ કરી છે. તેમનું કહેવું છે કે યોગ્ય સમયે તપાસ નહીં કરાવવાના કારણે તેમના પરિવારને મોટું નુકસાન ભોગવવું પડ્યું છે.

PSA ટેસ્ટ શું છે અને કેમ મહત્વનો છે?

PSA (Prostate-Specific Antigen) એક પ્રકારનું પ્રોટીન છે, જે પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ દ્વારા બને છે. એક સામાન્ય બ્લડ ટેસ્ટ દ્વારા તેનું સ્તર માપી શકાય છે. આ ટેસ્ટ દ્વારા પ્રોસ્ટેટ કેન્સરનું શરૂઆતના તબક્કામાં જ નિદાન શક્ય બને છે. શરૂઆતના સ્ટેજમાં જો નિદાન થઇ જાય તો તે સારવારની સફળતા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. કૅન્સર નિષ્ણાત તરીકે મારું માનવું છે કે પ્રોસ્ટેટ કેન્સર ઘણીવાર શરૂઆતમાં કોઈ લક્ષણ આપતું નથી. તેથી, લક્ષણો દેખાય તે પહેલા સ્ક્રીનિંગ જ જીવન બચાવી શકે છે.

50 વર્ષ પછી ખાસ ધ્યાન કેમ જરૂરી

અભ્યાસો અને ક્લિનિકલ અનુભવ બતાવે છે કે 50 વર્ષથી વધુ વયના પુરુષોમાં પ્રોસ્ટેટ કેન્સરનો જોખમ વધે છે. અક્ષય કુમારે પણ આ જ બાબત પર ભાર મૂક્યો છે કે આ ઉંમર પછી વાર્ષિક PSA ટેસ્ટ કરાવવો જરૂરી છે.જો પરિવારમાં કોઇને કેન્સર હોય, તો તપાસ વધુ વહેલી ઉંમરે શરૂ કરી દેવી જરૂરી છે.

જાગૃતિનો અભાવ – સૌથી મોટો ખતરો

ભારતમાં પુરુષો સામાન્ય રીતે પોતાના આરોગ્યને જોઇએ તેટલું મહત્ત્વ આપતા નથી. ખાસ કરીને પ્રોસ્ટેટ જેવી સમસ્યાઓમાં શરમ, અજ્ઞાનતા અને “કઈ નહીં થાય” જેવી માનસિકતાને કારણે મોડું નિદાન કરાવે છે.

અક્ષય કુમારે જણાવ્યું છે કે જો તેમને સમયસર PSA ટેસ્ટ વિશે જાણ હોત, તો કદાચ તેઓ પોતાના પિતાને બચાવી શક્યા હોત.

આમ એક કૅન્સર નિષ્ણાતની રીતે હું સ્પષ્ટ રીતે કહું છું કે

50 વર્ષ પછી નિયમિત PSA ટેસ્ટ કરાવો

પરિવાર ઇતિહાસ હોય તો વહેલી ઉંમરે સ્ક્રીનિંગ શરૂ કરો

યુરિન સંબંધિત લક્ષણો (વારંવાર પેશાબ, દુખાવો) અવગણશો નહીં

સમયસર નિદાન = વધુ સારું સારવાર પરિણામ

કેન્સર વેક્સિન એવી સારવાર છે જે શરીરના ઇમ્યુન સિસ્ટમને કેન્સર કોષો ઓળખવા અને નાશ કરવા શીખવે છે. mRNA vaccine ટેક્નોલોજી શરીરમાં એક પ્રકારનો મેસેજ (mRNA) મોકલે છે, જેનાથી શરીર પ્રોટીન બનાવે છે અને પછી રોગ સામે લડવા માટે તૈયાર થાય છે. આ ટેક્નોલોજી COVID-19 દરમિયાન સફળ રહી હતી અને હવે તેનો ઉપયોગ કેન્સર સારવારમાં થઈ રહ્યો છે.

સામાન્ય ભાષામાં કહીએ તો જેમ ઘર બનતા પહેલા શરીરનો એક નક્શો તૈયાર થતો હોય તેના આધારે ઘર બને છે. તે રીતે જ આપણા શરીરમાં ડીએનએ (DNA) હોય છે. આ તેનો નક્શો છે. આ નક્શાના આધારે જ આપણું શરીર વિકસે છે. આ નક્શાની માહિતી આપણા શરીરને એક દૂત મારફતે જાય છે જે RNA કહેવાય છે. આ દૂત જે માહિતી આપે તેના આધારે જ આપણું શરીર નવા કોષો બનાવે છે. હવે જો બાહરથી આપણે આ દૂતમાં એક મેસેજ મૂકીને શરીરને મોકલીએ તો શરીર તેના આધારે કામ કરવા લાગે છે. કેન્સર વખતે શરીરના ચોક્કસ કોષો પોતાની રીતે વર્તવા લાગે છે. તેઓ નિયંત્રણ બહાર થઇ જાય છે. શરીરમાં તેમની સામે લડનારા કોષો પણ હારી જાય છે. આ mRNA દ્વારા કેન્સર સામે લડનારા કોષોને મદદ કરે તેવા મેસેજ હોય છે. તેઓ પાછા લડવા તૈયાર થઇ જાય છે. આમ આ ટેક્નોલોજી ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થઇ શકે છે.    

કેમ આ ક્રાંતિ લાવી શકે?

mRNA વેક્સિન પર્સનલાઈઝ્ડ ટ્રીટમેન્ટ આપી શકે છે (દરેક દર્દી માટે અલગ). આ ઉપરાંત શરીરને સીધું જ કેન્સર કોષો સામે લડવા તૈયાર કરે છે.
ભવિષ્યમાં કેન્સર થતા પહેલા અટકાવવાની શક્યતા પણ ઊભી થાય.આ કારણે તેને મેડિકલ સાયન્સમાં ગેમ-ચેન્જર માનવામાં આવી રહી છે.

ગેર સમજ કેમ ફેલાય છે?

કેન્સર માટેની નવા પ્રકારની સારવારમાં mRNA ટેક્નોલોજી આશાનું કિરણ બની રહી છે. છતાં એક મોટી સમસ્યા ઉભી થઈ રહી છે—અફવાઓ (misinformation). લોકોમાં mRNA વેક્સિન વિશે ભય અને ગેરસમજ વધતી જાય છે. સવાલ એ છે કે જ્યારે વિજ્ઞાન આગળ વધી રહ્યું છે, ત્યારે ખોટી માહિતી કેમ ફેલાય છે?

વિષય નવો છે પરંતુ ડર જૂનો છે 

mRNA ટેક્નોલોજી સામાન્ય લોકો માટે નવી છે. જ્યારે કોઈ નવી મેડિકલ ટેક્નોલોજી આવે છે, ત્યારે લોકોમાં સ્વાભાવિક રીતે ભય અને શંકા જન્મે છે. “આ આપણા શરીર પર શું અસર કરશે?” અથવા “શું આ સલામત છે?” જેવા પ્રશ્નો ગેરસમજ માટેની જમીન તૈયાર કરે છે.

સોશિયલ મીડિયા: ઝડપી પ્રસાર, પરંતુ અધૂરી સચ્ચાઈ

આજના ડિજિટલ યુગમાં માહિતી ઝડપથી ફેલાય છે. ખાસ કરીને WhatsApp, Facebook અને YouTube જેવા પ્લેટફોર્મ પર ઇમોશનલ અને ચોંકાવનારી માહિતી ઝડપથી વાયરલ થાય છે. દુર્ભાગ્યે, આ માહિતી હંમેશા સત્ય હોય એવું નથી હોતું.

વિજ્ઞાનની જટિલતા અને સમજણનો અભાવ

mRNA જેવી ટેક્નોલોજી વૈજ્ઞાનિક રીતે જટિલ છે. “જિનેટિક મટિરિયલ” જેવા શબ્દો લોકોને ભયભીત કરે છે. ઘણા લોકો માટે આ બાબતોને સરળ ભાષામાં સમજવું મુશ્કેલ બને છે. ઘણીવાર સમજાવનારા પણ પોતે સમજ્યા વગર જ આ અંગે વાત કરતા હોય છે. જેના કારણે ખોટી અને સરળ સમજણ વધુ વિશ્વસનીય લાગે છે.

વિશ્વાસનું સંકટ

કેટલાક લોકોમાં સરકારો, ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ પ્રત્યે અવિશ્વાસ હોય છે. ભૂતકાળના કેટલાક વિવાદો અથવા અફવાઓ આ અવિશ્વાસને વધુ મજબૂત બનાવે છે. પરિણામે, સાચી માહિતી પણ શંકાની નજરે જોવામાં આવે છે.

ફાયદા માટે ફેલાવાતી અફવાઓ

કેટલાક કિસ્સાઓમાં અફવાઓ ઇરાદાપૂર્વક ફેલાવવામાં આવે છે. સોશિયલ મીડિયા પર વધુ વ્યૂઝ, ફોલોઅર્સ અથવા વેપારી લાભ મેળવવા માટે ડર આધારિત વાતો પ્રસારિત કરવામાં આવે છે. આ રીતે ખોટી માહિતીનું બજાર ઉભું થાય છે.

સાંસ્કૃતિક માન્યતાઓ અને મૌખિક પ્રસાર

ભારત જેવા દેશમાં લોકો ઘણીવાર પરિવાર, મિત્રો અથવા સમાજમાં સાંભળેલી વાતો પર વધુ વિશ્વાસ રાખે છે. “કોઈએ કહ્યું છે” જેવી વાતો ઝડપથી ફેલાય છે અને સમય જતાં મિથક બની જાય છે.

ઝડપ સામે વિજ્ઞાન

વિજ્ઞાનને કોઇ પણ વાત સાબિત કરવા માટે સમય જોઈએ—રીસર્ચ, ટ્રાયલ અને પરીક્ષણ. જ્યારે અફવાઓ તો મિનિટોમાં ફેલાઈ જાય છે. આ ગતિના તફાવતને કારણે ખોટી માહિતી ઘણીવાર સત્ય કરતાં આગળ નીકળી જાય છે.

mRNA વેક્સિન વિશે અફવાઓનું મૂળ કારણ ભય, અજ્ઞાનતા અને ઝડપી કોમ્યુનિકેશન છે. આ સમસ્યાનો ઉકેલ માત્ર એક જ છે—સાચી અને સરળ ભાષામાં વૈજ્ઞાનિક માહિતી લોકોને પહોંચાડવી. ડૉક્ટરો, સંશોધકો અને જવાબદાર મીડિયા જો આગળ આવીને જાગૃતિ ફેલાવે, તો ગેરસમજ દૂર કરી શકાય.

મારી લોકોને સલાહ છે કે જ્યારે કોઇ વાત તમારી સમક્ષ આવે ત્યારે સૌથી પહેલા એ ચકાસો કે માહિતી આપનારા તે વિષયમાં નિષ્ણાત છે ખરા. બીજી બાબત એ તપાસો કે શું તેમાં તેમનો કોઇ સ્વાર્થ છે. ત્રીજી એ વાત ચકાસો કે શું તે સામાન્ય જનતાના ભલા માટે છે કે કેટલાક થોડાક લોકોના ફાયદાની વાત છે. આ રીતે તમે સત્યની થોડી નજીક પહોંચી શકો છે.

એક મહત્વપૂર્ણ આંતરરાષ્ટ્રીય અભ્યાસ દર્શાવે છે કે મહિલાઓ કેન્સરની સારવાર પછી પુરુષોની તુલનામાં વધુ સમય સુધી જીવિત રહેવાની સંભાવના ધરાવે છે. જોકે, આ જીવિત રહેવાની લડતમાં તેમને સારવારના વધુ સાઇડ ઇફેક્ટ્સનો સામનો કરવો પડે છે. એટલે કેન્સરની મહિલા દર્દીઓની પરિવારે વિશેષ સંભાળ કરવી જરૂરી છે.  

અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું કે મહિલાઓમાં સારવારના ગંભીર સાઇડ ઇફેક્ટ્સનો જોખમ પુરુષોની તુલનામાં લગભગ 34 ટકા વધારે છે. છતાં, સંશોધકોના વિશ્લેષણ મુજબ ઘણા કેસોમાં મહિલાઓ સારવાર પછી સરેરાશ પાંચ મહિના સુધી વધુ જીવિત રહેતી જોવા મળી. એટલે કે, ગંભીર સાઇડ ઇફેક્ટ્સ હોવા છતાં મહિલાઓની જીવિત રહેવાની ક્ષમતા વધારે હોવાનું આ અભ્યાસ સૂચવે છે. પરંતુ તે સમયે તેમની કાળજી ખૂબ જરૂરી છે. 

સંશોધકોએ કુલ 2.74 લાખથી વધુ સારવાર સંબંધિત સાઇડ ઇફેક્ટ્સના કેસનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું. ખાસ કરીને કેમોથેરાપી, ટાર્ગેટેડ થેરાપી અને ઇમ્યુનોથેરાપી જેવી સારવાર દરમિયાન મહિલાઓમાં ઉલટી, ડાયેરિયા, થાક જેવી સાઇડ ઇફેક્ટસ વધુ જોવા મળી હતી. આ સમયે જો પરિવાર તરફથી તેમને યોગ્ય સપોર્ટ મળે તો તેમનો કપરો કાળ સહેલાઇથી નીકળી શકે છે.  

વિજ્ઞાનીઓના જણાવ્યા અનુસાર મહિલાઓમાં દવાઓ શરીરમાં કેવી રીતે કામ કરે છે, હોર્મોનલ તફાવતો અને શરીરની બાયોલોજિકલ રચના જેવા પરિબળો આ પરિણામોને અસર કરી શકે છે. આ કારણોસર મહિલાઓ સારવારને અલગ રીતે પ્રતિસાદ આપે છે—ક્યારેક વધુ સાઇડ ઇફેક્ટ્સ સાથે, પરંતુ કેટલાક કેસમાં વધુ લાંબી જીવિતતા સાથે.

સંશોધકોનું માનવું છે કે આ શોધ કેન્સર સારવારમાં વ્યક્તિગત અને જેન્ડર બેઇઝ્ડ અભિગમ અપનાવવાની જરૂરિયાત તરફ સંકેત આપે છે. ભવિષ્યમાં દર્દી પુરુષ છે કે મહિલા તે આધારે દવાઓની માત્રા, સારવારની પદ્ધતિ અને સાઇડ ઇફેક્ટ્સ મેનેજમેન્ટમાં ફેરફાર કરવામાં આવે તો દર્દીઓના પરિણામો વધુ સારા બની શકે.

આ અભ્યાસ એ પણ દર્શાવે છે કે કેન્સર સામેની લડતમાં માત્ર સારવાર પૂરતી નથી—દર્દીના જીવિત રહેવાના દર અને જીવનની ગુણવત્તા બંને સમાન રીતે મહત્વપૂર્ણ છે. તેથી ખાસ કરીને મહિલાઓ માટે યોગ્ય મોનિટરિંગ, સાઇડ ઇફેક્ટ્સનું સંચાલન અને માનસિક સપોર્ટ સિસ્ટમ વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂર છે.

આ સંશોધન અમેરિકાની SWOG Cancer Research Network દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે અને પ્રતિષ્ઠિત વૈજ્ઞાનિક જર્નલ Journal of Clinical Oncologyમાં પ્રકાશિત થયો છે. આ અભ્યાસ Joseph Ungerના વડપણ હેઠળ Fred Hutchinson Cancer Research Center દ્વારા કરાયું છે. સંશોધકોએ 1980થી 2019 દરમિયાન થયેલા 202 ફેઝ-II અને ફેઝ-III કેન્સર ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સના ડેટાનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું. કુલ 23,296 દર્દીઓના ડેટામાં આશરે 8,838 મહિલાઓ અને 14,458 પુરુષોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.

ભારતમાં કેન્સરના કેસોમાં છેલ્લા થોડા વર્ષોમાં ચિંતાજનક વધારો નોંધાઇ રહ્યો છે. હાલ જ સંસદમાં આપવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર 2021 પછી દર વર્ષે સરેરાશ આશરે 28,000 નવા કેન્સરના કેસ અને લગભગ 15,000 વધુ મોત નોંધાઈ રહ્યા છે. આ આંકડાઓ દેશના આરોગ્ય ક્ષેત્ર માટે મોટો પડકાર ઉભો કરે છે, પરંતુ સાથે સાથે કેન્દ્ર સરકાર અને આરોગ્ય તંત્ર દ્વારા કેન્સર સામે લડવા માટે અનેક પગલાં પણ લેવામાં આવી રહ્યા છે.

ભારતમાં કેન્સરના વધતા કેસોની પાછળ ઘણા કારણો છે. આરોગ્ય મંત્રાલયે સંસદમાં જણાવ્યું છે કે વધતું આયુષ્ય, વૃદ્ધોની વધતી વસ્તી, નવી તપાસની પદ્ધતિ, અને લોકોમાં આરોગ્ય વિશે વધતી જાગૃતિને કારણે પણ વધુ કેસો આવી રહ્યા છે. એટલે કે ઘણા કેસો હવે સમયસર ઓળખાઈ રહ્યા છે, જે અગાઉ નોંધાતા ન હતા.

સરકારી આંકડાઓ મુજબ દેશમાં 2019માં લગભગ 13.5 લાખ કેન્સરના કેસ હતા, જે 2024 સુધી વધીને 15.3 લાખથી વધુ થઈ ગયા છે. તે જ રીતે કેન્સરથી થતા મૃત્યુ પણ સતત વધી રહ્યા છે. 2023માં લગભગ 8.2 લાખ લોકો કેન્સરના કારણે મૃત્યુ થયા હોવાનો અંદાજ છે.

આ પડકારને પહોંચી વળવા માટે કેન્દ્ર સરકારે અનેક આરોગ્ય યોજનાઓ અને કાર્યક્રમો શરૂ કર્યા છે. તેમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ યોજના નેશનલ પ્રોગ્રામ ફોર પ્રિવેન્શન એન્ડ કંટ્રોલ ઓફ કેન્સર, ડાયાબિટીસ, કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર ડિસિઝ એન્ડ સ્ટ્રોક (NPCDCS)છે. આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કેન્સર સહિતના નોન-કમ્યુનિકેબલ રોગોની રોકથામ, સમયસર તપાસ, સારવાર અને જાગૃતિ વધારવાનો છે.

સરકારના જણાવ્યા અનુસાર આ યોજના હેઠળ અત્યાર સુધી દેશના 700થી વધુ જિલ્લા સ્તરના NCD ક્લિનિકો, લગભગ 268 ડે-કેર સેન્ટરો અને હજારો સમુદાય આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં વિશેષ ક્લિનિકો શરૂ કરવામાં આવ્યા છે. આ કેન્દ્રોમાં લોકોને કેન્સર સહિતના રોગોની સ્ક્રીનિંગ, સલાહ અને સારવાર માટે માર્ગદર્શન આપવામાં આવે છે.

કેન્સરની વહેલી ઓળખ થાય તે માટે સરકાર દ્વારા સ્ક્રીનિંગ કાર્યક્રમો પણ શરૂ કરવામાં આવ્યા છે. ખાસ કરીને સ્ત્રીઓમાં જોવા મળતા સ્તન કેન્સર, સર્વાઇકલ કેન્સર અને મોંના કેન્સરની તપાસ માટે ગામ અને શહેર બંને સ્તરે  તપાસ કરવામાં આવે છે. આ કામગીરી નેશનલ હેલ્થ મિશન હેઠળ ચલાવવામાં આવે છે, જેથી સામાન્ય લોકો સુધી આરોગ્ય સેવાઓ સરળતાથી પહોંચે.

સરકાર દ્વારા આયુષ્માન ભારત – પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના દ્વારા ગરીબ અને નબળા વર્ગના લોકો માટે મફત અથવા ઓછા ખર્ચે સારવારની સુવિધા ઉપલબ્ધ કરવામાં આવી છે. આ યોજના હેઠળ લાખો લોકો હોસ્પિટલોમાં મોંઘી સારવાર મેળવી શક્યા છે.

તે ઉપરાંત દેશભરમાં આધુનિક કેન્સર સારવાર માટે નવા હોસ્પિટલ અને સંશોધન કેન્દ્રો સ્થાપવાની કામગીરી પણ ચાલી રહી છે. ઘણા સરકારી મેડિકલ કોલેજો અને સુપર સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલોમાં રેડિયોથેરાપી, કીમોથેરાપી અને અન્ય આધુનિક સારવાર સુવિધાઓ વધારવામાં આવી રહી છે.

વિશેષ કરીને મહિલાઓમાં સ્તન કેન્સર, સર્વાઇકલ કેન્સર અને ઓવેરિયન કેન્સરના કેસોમાં વધારો નોંધાયો છે. સરકાર દ્વારા મહિલાઓ માટે ખાસ તપાસ કાર્યક્રમો શરૂ કરવામાં આવ્યા છે.

કેન્સર સામેની લડતમાં સંશોધન અને ડેટા પણ ખૂબ મહત્વના છે. ભારત સરકાર ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR) દ્વારા નેશનલ કેન્સર રજિસ્ટ્રી પ્રોગ્રામ ચલાવે છે, જેમાં દેશભરના કેન્સરના કેસોનો ડેટા એકત્રિત કરવામાં આવે છે. આ ડેટાના આધારે નીતિ નિર્માણ અને આરોગ્ય સેવાઓનું આયોજન કરવામાં આવે છે.

નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે કેન્સર સામેની લડતમાં ત્રણ બાબતો સૌથી મહત્વની છે — સમયસર તપાસ, યોગ્ય સારવાર અને લોકોમાં જાગૃતિ. સરકાર આ ત્રણેય ક્ષેત્રમાં કામગીરી વધારી રહી છે, પરંતુ વસ્તીનું કદ અને જીવનશૈલીમાં થતા ફેરફારોને કારણે પડકારો પણ વધી રહ્યા છે.

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી 28 ફેબ્રુઆરીએ અજમેરથી દેશભરમાં HPV (Human Papillomavirus) સામે રસીકરણ અભિયાન શરૂ કરાવવાના છે. આનો મુખ્ય હેતુ સ્ત્રીઓમાં થતા સર્વાઇકલ કેન્સર ઘટાડવાનો છે. ભારતમાં સ્ત્રીઓમાં સર્વાઇકલ કેન્સર બીજું સૌથી સામાન્ય કેન્સર છે અને તેના અંદાજે 90% કેસ HPV ચેપના કારણે થાય છે. આ રસી માત્ર સર્વાઇકલ કેન્સર જ નહીં પરંતું એનલ કેન્સર,પેનાઇલ કેન્સર,યોનિ કેન્સર,વલ્વર કેન્સર, ગળાના કેન્સરમાં પણ અસરકારક છે. HPV એક સામાન્ય રીતે ફેલાતો વાયરસ છે, જે મુખ્યત્વે શારીરિક સંપર્ક દ્વારા ફેલાય છે.

અભિયાનની મુખ્ય બાબતો

આ રાષ્ટ્રીય અભિયાન હેઠળ ખાસ કરીને 14 વર્ષની છોકરીઓને એક જ ડોઝની HPV રસી આપવામાં આવશે. દર વર્ષે આશરે 1.15 કરોડ છોકરીઓને આ રસી આપવાનું લક્ષ્ય છે.જો કિશોરાવસ્થામાં  રસી આપવામાં આવે તો વધુ મજબૂત અને લાંબા ગાળાનું રક્ષણ મળે છે. 

કંઈ રસી આપવામાં આવશે?

હાલના રાષ્ટ્રીય અભિયાનમાં Gardasil રસીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે.  ભારતમાં વિકસિત Cervavac (Serum Institute) હજી WHOની મંજૂરીની રાહમાં હોવાથી તેનો ઉપયોગ હાલમાં થતો નથી. ભવિષ્યમાં મંજૂરી મળ્યા બાદ તેનો સમાવેશ થઈ શકે છે. GAVI Vaccine Alliance ભારતને 2.6 કરોડ ડોઝ પૂરા પાડશે જેમાંથી 1 કરોડ ડોઝ પહેલેથી જ આવી ચૂક્યા છે.

શું એક ડોઝ પૂરતો છે?

હા. WHOના નિષ્ણાતો અનુસાર 9 થી 20 વર્ષની છોકરીઓ માટે એક ડોઝ પણ અસરકારક રક્ષણ આપે છે.

જ્યારે  21 વર્ષથી ઉપરની મહિલાઓને 2 ડોઝ.  ઈમ્યુનિટી ઓછી હોય તેવી વ્યક્તિઓને 3 ડોઝની સલાહ આપવામાં આવે છે.

શું ભારતમાં આ પહેલીવાર છે, બીજા કોઇ દેશમાં અપાય છે?

ઓસ્ટ્રેલિયામાં HPV રસીકરણ શરૂ થયા બાદ યુવાન મહિલાઓમાં HPV પ્રમાણ 22.7% થી ઘટીને 1.5% થયું. ભારતના કેટલાક રાજ્યો પહેલેથી જ શરૂઆત કરી ચૂક્યા છે. સિક્કિમમાં 2018થી શરૂ કરાયું જેમાં 95% થી વધુ છોકરીઓ આવરી લેવાઇ હતી. જ્યારે પંજાબમાં 2016થી શરૂ કરાયું અને 97 ટકાને વેક્સિન આપી દેવાઇ.

બોલીવુડ અને ટીવીના સિનિયર અદાકારા પ્રવીણા દેશપાંડેનું મંગળવારે 61 વર્ષની ઉંમરે નિધન થયું. આ માહિતી એક્ટ્રેસના પરિવારે તેમના સત્તાવાર ઇન્સ્ટાગ્રામ એકાઉન્ટ પર આપી. મંગળવારે બપોરે મુંબઈના અંધેરી સ્થિત સ્મશાનગૃહમાં તેમના અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવ્યા. એક્ટ્રેસ લાંબા સમયથી કેન્સર સામે ઝઝૂમી રહ્યાં હતાં. 2019માં તેમને મલ્ટિપલ માયલોમાનું નિદાન થયું હતું. બોન મેરો ટ્રાન્સપ્લાન્ટ દરમિયાન તેઓ 17 દિવસ આઇસોલેશનમાં રહ્યા હતા. તેમને કેન્સરનું નિદાન થયું પછી પણ સક્રિય હતા પરંતુ તેમણે જણાવ્યું હતું કે સતત તેમની શક્તિ ઘટી રહી હતી. કામ કરવાની તાકાત રહી ન હતી. અંતે 17 ફેબ્રુઆરીએ તેમનું નિધન થયું છે.

પ્રવીણા દેશપાંડેએ સલમાન ખાનની સુપરહિટ ફિલ્મ ‘રેડી’માં શાલિની ચૌધરીનો રોલ કર્યો હતો. આ ઉપરાંત તેમણે ‘એક વિલન’, ‘ગબ્બર ઇઝ બેક’ અને ‘પરમાણુ: ધ સ્ટોરી ઓફ પોખરણ’ જેવી ફિલ્મોમાં કામ કર્યું હતું. તાજેતરમાં તેઓ ઇમરાન હાશ્મીની વેબ સિરીઝ ‘તસ્કરી: ધ સ્મગલર્સ વેબ’માં કેમિયો રોલમાં જોવા મળ્યા હતા.

શું છે મલ્ટીપલ માયલોમા?

મલ્ટીપલ માયલોમા એ એક પ્રકારનું બ્લડ કેન્સર છે. આ બોનમેરો પ્લાઝ્મા કોષોમાં શરૂ થાય છે. તે સામાન્ય લોહીના કોશોને નષ્ટ કરે છે અને અસામાન્ય પ્રોટીન બનાવે છે. આનાથી હાડકાં નબળા પડે છે. કિડનીને નુકસાન કરી શકે છે. આ એક ગંભીર રોગ છે પરંતુ સારવાર યોગ્ય રોગ છે.  કીમોથેરાપી અને સ્ટેમ સેલ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ દ્વારા તેની સારવાર થાય છે.

લક્ષણો: કરોડરજ્જુ, છાતી અથવા નિતંબમાં હાડકાનો દુખાવો, થાક, વારંવાર ચેપ, કિડનીની સમસ્યાઓ, અને વજનમાં ઘટાડો.

કારણ અને જોખમ: ચોક્કસ કારણ અજ્ઞાત છે, પરંતુ તે વૃદ્ધ વયસ્ક (60+), પુરુષોમાં વધુ સામાન્ય છે.

નિદાન: બ્લડ યૂરીન ટેસ્ટ (M-spike માટે), બોનમેરો બાયોપ્સી, અને હાડકાના સ્કેન.

વહેલું નિદાન અને નિષ્ણાત ઓન્કોલોજિસ્ટની સલાહ દ્વારા આ રોગનું અસરકારક સંચાલન શક્ય છે.

આજની રફતારભરી જીવનશૈલીમાં ઘણી વખત લોકો મોડીરાત્રે સુધી મોબાઇલ ફોન સ્ક્રોલ કરે છે અથવા સિરીઝનો “એક એપિસોડ વધુ” જોઇ લે છે. દેખીતી રીતે તો આ બિનહાનિકારક લાગે છે, પરંતુ સતત ઊંઘની અછત શરીર પર ગંભીર પ્રભાવ પાડે છે. થાક, તણાવ, સોજા સંબંધિત રોગો અને ડાયાબિટીસ જેવી મેટાબોલિક સમસ્યાઓની સંભાવના વધી શકે છે.

સ્વસ્થ ઊંઘ દરમિયાન શરીરમાં મેલેટોનિન સહિત અગત્યનાં હોર્મોન્સ બને છે અને રીપેર તથા ઇમ્યુન સિસ્ટમને મજબૂત બનાવવાની પ્રક્રિયા સક્રિય થાય છે. જ્યારે ઊંઘનું ચક્ર ખોરવાય છે ત્યારે શરીર “રીચાર્જ” થતું નથી અને શરીરનું રક્ષણ કરતા કોષો સંક્રમણો અને કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારીઓ સામે ઓછા અસરકારક બનતા જાય છે.

ઊંઘને પણ ‘મેડિકલ પ્રાયોરિટી’ બનાવો

લાંબા સમય સુધી સ્વસ્થ રહેવા, કેન્સર સહિતના રોગોથી સુરક્ષા — આ બધું સારી અને નિયમિત ઊંઘ પર નિર્ભર છે.

મારી ભલામણ:

-દરરોજ 7–8 કલાક નિરાંતે, ઊંડી ઊંઘ લો જેથી ઇમ્યુન સિસ્ટમ સંપૂર્ણ રીતે મજબૂત થઈ શકે.

- સૂવા પહેલાં ઓછામાં ઓછા એક કલાક સુધી સ્ક્રીનનો ઉપયોગ ટાળો, કારણ કે બ્લુ લાઇટ મેલેટોનિનને અટકાવે છે.

- ઊંઘને અનિવાર્ય રોજીંદા નિયમ તરીકે અપનાવો — દવાઓ અથવા હેલ્થ ચેકઅપ જેટલું જ મહત્વ આપો.

- આરોગ્યનો આધારસ્તંભ: પુરતી ઊંઘ 

કેન્સર સારવારમાં લાંબા સમય કામ કરીને મેં જોયું છે કે ખોરાક, વ્યાયામ અને તણાવ નિયંત્રણ જેટલું જ મહત્ત્વનું છે એટલું  જપૂરતી ઊંઘ પણ છે. પરંતુ સૌથી વધુ અવગણવામાં આવતી બાબત ઊંઘ જ છે. આ એક એવો શત્રુ છે જે હળવે હળવે શરીરની પ્રાકૃતિક રક્ષણકવચને નબળું બનાવે છે.

જો તમે સંક્રમણથી સુરક્ષા, ઝડપી સ્વસ્થતા અને લાંબુ આરોગ્યમય જીવન ઇચ્છો છો — રાતનું સન્માન કરો, ઊંઘને પ્રાથમિકતા આપો.

એક સમય હતો જ્યારે કેન્સર મુખ્યત્વે વૃદ્ધ વયના લોકોમાં જોવા મળતો રોગ મનાતો હતો. પરંતુ આજના ભારતમાં 20 થી 40 વર્ષની વયના લોકોમાં કેન્સર ઝડપથી વધી રહ્યું છે — એવા કેન્સરો પણ, જે પહેલાં મોટા ભાગે 50 વર્ષ પછી જ જોવા મળતા. એક પ્રેક્ટિસિંગ ફિઝિશિયન તરીકે, આ પરિવર્તન દર્દીઓ અને હેલ્થ સિસ્ટમ — બંને માટે મોટી ચેતવણી છે.

કેન્સરનું બદલાતું સ્વરૂપ

અગાઉ માનવામાં આવતું હતું કે કેન્સર ધીમે ધીમે, દાયકાઓ પછી વિકસે છે. પરંતુ દેશના મોટા કેન્સર સેન્ટરોમાં ડોક્ટરો અગાઉના કરતાં ઘણી નાની વયે કેન્સરના કેસોમાં વધારો જણાવી રહ્યા છે. દિલ્હીના એક ઑન્કોલોજિસ્ટ જણાવે છે કે 20 વર્ષની ઉમરમાં કેન્સર ધરાવતા દર્દી અગાઉ ભાગ્યે જ જોવા મળતા હતા. — હવે આવા દર્દીઓ દર અઠવાડિયે આવી રહ્યા છે. ભારતમાં સ્તન, કોલન, ફેફસા, પેટ, થાયરોઈડ, યૂટેરિન અને પ્રોસ્ટેટ કેન્સર — હવે યુવાનોમાં, ક્યારેક તો ટીનેજ અને અર્લી-20s માં પણ — મળી રહ્યા છે.

આ કેમ થઈ રહ્યું છે?

1. હવા અને પર્યાવરણનું પ્રદૂષણ

શહેરોમાં PM2.5 જેવા ઝેરી કણો ફેફસામાં ઊંડે સુધી જઈ DNAને નુકસાન પહોંચાડે છે, સોજો કરે છે અને કેન્સરની પ્રક્રિયાને ઝડપી કરી શકે છે — તે પણ સિગારેટ ન પીતા લોકોમાં.

2. લાઇફસ્ટાઇલ અને તાણ

યુવા પ્રોફેશનલ્સનું જીવન એડ્રેનાલિન પર ચાલે છે — મોડીરાત સુધી જાગવું, ભારે કામ, ઓછી ઊંઘ, ઝટપટ ખોરાક. Chronic stress ઈમ્યુન સિસ્ટમને કમજોર કરે છે અને DNA રિપેર ઘટાડી કેન્સરને વધવા માટે માહોલ તૈયાર કરે છે.

3. આહાર, બોડી-ક્લોક અને પ્રજનન સંબંધિત પરિબળો

મોડી ગર્ભાવસ્થા, સ્તનપાન ન કરાવવું, પ્રોસેસ્ડ ફૂડનું વધેલું પ્રમાણ, વ્યાયામનો અભાવ અને ઊંઘમાં સતત ખલેલ — આ બધું બ્રેસ્ટ કેન્સર જેવા Hormone-sensitive cancersને યુવાનોમાં વધારવા માટે જવાબદાર બની શકે.

4. જાન્યુનિક્સ, માઇક્રોબાયોમ અને અજાણ્યા ટોક્સિન્સ

નવું વિજ્ઞાન બતાવે છે કે યુવાન ઉંમરના કેન્સર બાયોલોજીકલી અલગ હોઈ શકે.જિન-મ્યુટેશન, આંતરડાના માઇક્રોબાયોમનું ડિસબેલન્સ, માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ અથવા સતત હાજર રહેલા કેમિકલ્સનો પ્રભાવ — બધું જ મહત્વનું હોઈ શકે.

5. વધુ સારી શોધ અને રિપોર્ટિંગ

જાગૃતિ અને ડાયગ્નોસ્ટિક્સ વધવાથી વધુ કેસ મળી રહ્યા છે.

યુવાનોમાં કેન્સર શા માટે ચિંતાજનક છે?

20 કે 30ની ઉમરમાં કેન્સર ફક્ત વ્યક્તિને જ નહીં — તેમના કેરિયર, પરિવારયોજનાઓ અને સમાજમાં યોગદાન — બધાને અસર કરે છે.

આ ઉમર જીવનની સૌથી ઉત્પાદક સ્ટેજ હોય છે.

શું કરી શકાય? — એક સચોટ એક્શન પ્લાન

1. જાગૃતિ અને સ્ક્રિનિંગ

યુવાઓએ એવું માની લેવું જોઇએ નહીં કે તેમની ઉંમર ઓછી છે એટલે કેન્સર નહીં જ થાય. તેમણે એવા લક્ષણો દેખાય જેમ કે —કારણ વગર થાક, ગાંઠ, બાઉલ હેબિટમાં ફેરફાર, વજન ઘટવું, સતત એસિડિટી, તો તરત તપાસ કરાવવી જ જોઈએ. શરૂઆતમાં જ નિદાન થઇ જાય તો ઉપચારના પરિણામ સુધારે છે.

2. લાઇફસ્ટાઇલ સુધારા

- તમાકુ ટાળો

- સ્વચ્છ હવા માટે પ્રયત્ન

- તાજું અને પૌષ્ટિક આહાર

- પ્રોસેસ્ડ ફૂડ ઓછું કરો

- નિયમિત વ્યાયામ

- પૂરતી ઊંઘ

- સ્ટ્રેસ મેનેજમેન્ટ

- મહિલાઓ માટે સમયસર પ્રજનન અને ગાયનેકોલોજીક ચેકઅપ

3. પર્યાવરણ નીતિનું મહત્વ

આ ફક્ત વ્યક્તિનો મુદ્દો નથી. સ્વચ્છ હવા, સલામત ખોરાક (પ્રીઝર્વેટિવ્સ, કલરિંગ, માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ પર નિયંત્રણ), સલામત કાર્યસ્થળ — આ બધા જાહેર આરોગ્યના મુદ્દા છે. જે અંગે બધાએ ભેગા મળીને જાગૃતિ લાવવી જરૂરી છે.

4. યુવા કેન્સર-પેશન્ટ માટે સપોર્ટ સિસ્ટમ

ફર્ટિલિટી-પ્રિઝર્વેશન, માનસિક સપોર્ટ, ફાઇનાન્શિયલ પ્લાનિંગથી લઈને લાંબા ગાળાનું Survivorship care — યુવા દર્દીઓ માટે ખાસ ફ્રેમવર્ક જરૂરી છે.

5. સંશોધન અને રજિસ્ટ્રી

મેડિકલ સેક્ટર અને સરકારે આ દિશામાં પગલા લેવા જરૂરી છે. ભારતમાં યુવા ઉંમરના કેન્સરને સમજવું — molecular biology, lifestyle-environment interactions — ભાવિ સ્ક્રિનિંગ, પ્રિવેન્શન અને ટ્રીટમેન્ટને વધુ અસરકારક બનાવવા માટે પ્રયત્નો જરૂરી છે.

એક સમયે સ્તન કૅન્સરને મધ્યવયની સ્ત્રીઓની બીમારી માનવામાં આવતું હતું. પરંતુ હવે 45 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની સ્ત્રીઓમાં પણ આ રોગ ઝડપથી વધતો જોવા મળી રહ્યો છે. આ પેટર્ને ડૉક્ટરો અને પરિવારોને ચિંતામાં મૂકી દીધા છે. આ વધારાના ઘણા કારણો છે જેમાં મુખ્ય પાંચ કારણો છે — જેનેટિક્સ, જીવનશૈલી, પ્રજનનનાં પેટર્નમાં ફેરફાર અને પર્યાવરણના પ્રભાવ. ચાલો આ પાંચ મુખ્ય કારણો જાણીએ.

1. જિનેટિક પરિબળો અને મર્યાદિત સ્ક્રિનિંગ

યુવા વયે સ્તન કૅન્સર થવામાં જિનેટિક કારણો મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. ખાસ કરીને BRCA1 અને BRCA2 જેવા જીન્સમાં થયેલા ફેરફારોના કારણે જોખમ વધી શકે છે. ભારતીય અભ્યાસોમાં આ પ્રકારના મ્યુટેશનનું પ્રમાણ વધુ જોવા મળ્યું છે. ભારતમાં જિનેટિક ટેસ્ટિંગ હજી મોંઘું અને સીમિત છે. વધુ મહિલાઓ માટે સસ્તું અને સરળ જિનેટિક સ્ક્રિનિંગ ઉપલબ્ધ કરાવવાની જરૂર છે જેથી સમય પહેલા જોખમ ઓળખી શકાય.

2. કેમિકલ્સનો ખતરો 

આપણા આધુનિક જીવનમાં એન્ડોક્રાઇન-ડિસ્રપ્ટિંગ કેમિકલ્સ (EDCs)ની અસર મોટી માત્રામાં મળી આવે છે — જેમ કે પ્લાસ્ટિક, કોસ્મેટિક્સ, કીટનાશક અને પેકેજ્ડ ખોરાકમાં આ કેમિકલ્સ હોય છે જે આપણા શરીરમાં પ્રવેશે છે. આ રસાયણો હોર્મોનલ તંત્રને બગાડે છે અને સ્તન કૅન્સરના જોખમને વધારી શકે છે. વૈજ્ઞાનિકો આ સંબંધને વધુ ગંભીરતાથી તપાસી રહ્યા છે.

3. જીવનશૈલી અને મેટાબોલિક હેલ્થ 

આજની બેઠાડું જીવનશૈલી, અનિયમિત આહાર અને તણાવ યુવા સ્ત્રીઓમાં જોખમ વધારતા પરિબળો છે. મોટાપો, પ્રદૂષણ, ઊંઘની અછત અને માનસિક તણાવ હોર્મોનના સંતુલનને ખલેલ પહોંચાડે છે. કોર્ટિસોલ અને મેલાટોનિન જેવા હોર્મોનના અસંતુલનથી શરીરની રક્ષણાત્મક શક્તિ ઘટે છે.

4. પ્રજનનની બદલાતી પેટર્ન

આધુનિક સ્ત્રીઓમાં વિવાહ અને માતૃત્વમાં વિલંબ જોવા મળે છે. બાળકોની સંખ્યા ઓછી રાખવાને કારણે ઓછી પ્રસૂતિ થાય છે. આ કારણથી ઓછી સ્તનપાનની અવધિ જોવા મળે છે. આ બધાં પરિબળો તેમના જીવનકાળમાં જોખમને થોડું વધારશે તે વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત થયું છે.

5. સ્ક્રિનિંગ અને સમયસર નિદાનમાં ખામીઓ

ભારતમાં મોટાભાગની સ્ક્રિનિંગ યોજનાઓ 40 વર્ષથી નીચી ઉંમરની સ્ત્રીઓને આવરી લેતી નથી. મેમોગ્રાફી યુવા સ્ત્રીઓમાં ઓછું અસરકારક છે કારણ કે તેમનાં સ્તનો વધુ ઘન હોય છે. પરિણામે, ઘણા કેસો મોડા તબક્કે જ શોધાય છે.

શું છે ઉપાય?

વિશેષરૂપે, યુવા સ્ત્રીઓમાં HER2-પોઝિટિવ અને ટ્રિપલ-નેગેટિવ જેવા વધુ આક્રમક પ્રકારના કૅન્સર જોવા મળે છે, જે ઝડપથી ફેલાય છે અને ઉપચાર માટે મર્યાદિત વિકલ્પો ધરાવે છે. તેથી, ઓછા ખર્ચે અલ્ટ્રાસાઉન્ડ અને ક્લિનિકલ બ્રેસ્ટ એક્ઝામ જેવી સુવિધાઓ દરેક પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર સુધી પહોંચાડવી જરૂરી છે. સરકારને NPCDCS કાર્યક્રમમાં યુવા સ્ત્રીઓને પણ સામેલ કરવો જોઈએ અને જોખમ આધારિત સ્ક્રિનિંગ અપનાવવું જોઈએ.

ભારતને તાત્કાલિક વધુ મજબૂત કૅન્સર રજીસ્ટ્રીઝ અને જાગૃતિ કાર્યક્રમોની જરૂર છે. યુવા સ્ત્રીઓએ નિયમિત સ્વ-પરીક્ષણ, લક્ષણોનું વહેલું નિરીક્ષણ અને તાત્કાલિક તબીબી સલાહ લેવી જોઈએ.

સમયસર નિદાન જ જીવન બચાવવાનો શ્રેષ્ઠ ઉપાય છે. પરંતુ તે માટે જાગૃતિ, આરોગ્યસુવિધા અને નીતિગત પરિવર્તન જરૂરી છે.

અમેરિકામાં JAMA Internal Medicine દ્વારા કરાયેલા લેટેસ્ટ અભ્યાસનો રિપોર્ટ કેટલીક મહત્ત્વની જાણકારી આપે છે. રિપોર્ટ બતાવે છે કે યુવાનો એટલે કે 50 વર્ષથી ઓછી વયના લોકોમાં કેન્સરના કેસો વધી રહ્યા છે. પરંતુ તેની પાછળનું કારણ ચોંકાવનારૂં છે. આ અભ્યાસ બતાવે છે કે કેસોની સંખ્યા વધવાનું કારણ નિદાનની આધુનિક પદ્ધતિઓ અને લોકોમાં કેન્સર મામલે આવી રહેલી જાગૃતિ છે. આ વસ્તુ સારી છે. કારણ કે જો પહેલાથી નિદાન થઇ જાય તો યોગ્ય સારવાર આપી શકાય. આ રિપોર્ટ કહે છે કે કેસોની સંખ્યા વધી રહી છે પરંતુ તેનાથી ગભરાવાની જરૂર નથી કારણ કે મૃત્યુદરમાં કોઇ વધારો થયો નથી. કેટલાક કિસ્સાઓમાં તો મૃત્યુદરમાં ઘટાડો થયો છે. 

આમ, એકંદરે કહીએ તો નિદાનની નવી પદ્ધતિઓને કારણે કેસોની સંખ્યા વધી રહી છે. નવી પદ્ધતિઓથી ચોક્કસ અને ઊંડાણપૂર્વકનું નિદાન થઇ શકે છે. તે સારી વાત છે. સાથે જ બીજી સારી વાત એ છે કે મૃત્યુદરમાં વધારો થયો નથી. 

તો ચાલો જોઇએ આ અભ્યાસના મુખ્ય પોઇન્ટ્સ

1. નવા કેસ વધવાનું મુખ્ય કારણ સ્ક્રીનિંગ: અભ્યાસ સૂચવે છે કે 50 વર્ષથી નાની ઉંમરના લોકોમાં કેન્સરના વધતા કેસો મોટાભાગે સુધારેલી અને વધુ નિયમિત તપાસ (Screening) અને નિદાનની સઘનતાને કારણે છે.

2. મૃત્યુદર સ્થિર: મોટાભાગના કેન્સર (જેમ કે થાઇરોઇડ, કિડની, ગુદા, સ્વાદુપિંડ) માટે, કેસની સંખ્યા વધી હોવા છતાં, યુવાન વયસ્કોમાં મૃત્યુદર (Mortality Rate) માં કોઈ ફેરફાર થયો નથી અથવા તે ઘટ્યો છે.

3. વધતા જોખમી કેન્સર: અભ્યાસ કરેલા આઠ કેન્સરમાંથી, માત્ર બે કેન્સર –કોલોરેક્ટલ (આંતરડાનું) અને એન્ડોમેટ્રિયલ – માં મૃત્યુદરમાં નજીવો વધારો જોવા મળ્યો છે.

4. સ્તન અને કોલોરેક્ટલ કેન્સર: આ બંને કેન્સરમાં યુવાન વયસ્કોમાં કેસ વધ્યા છે, પરંતુ વહેલા નિદાન અને સારવાર (જેમ કે ઇમ્યુનોથેરાપી) ને કારણે મૃત્યુદર લગભગ અડધો થઈ ગયો છે.

5. વહેલું સ્ક્રીનિંગ: વહેલું નિદાન શક્ય બનાવવા માટે, યુ.એસ.માં સ્તન કેન્સર સ્ક્રીનિંગની ઉંમર 50 થી ઘટાડીને 40 અને કોલોન કેન્સર સ્ક્રીનિંગની ઉંમર 50 થી ઘટાડીને ૪૫ કરવામાં આવી છે.

યુએસના ડોક્ટરો કહે છે કે, જેમ જેમ ડોક્ટરો વધુ શક્તિશાળી પરીક્ષણોની રીતો શોધે છે, તેમ તેમ તેઓ એવા કેન્સર પણ શોધી કાઢે છે જે કદાચ ક્યારેય વ્યક્તિના સ્વાસ્થ્યને નુકસાન પહોંચાડે નહીં. એવા કેન્સરની સારવાર કરવી જે "ક્લિનિકલી અર્થપૂર્ણ"  એટલે કે ખતરનાક નથી, તે યુવાન દર્દીઓ માટે ખર્ચનો બોજ અને માનસિક ચિંતા ઊભી કરે છે. ડૉક્ટરોએ દરેક શોધાયેલા કેન્સરમાં તુરંત સારવાર કરવાને બદલે, તે જોખમી છે કે નહીં તેનું મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ. જો ગાંઠ નાની હોય, તો દર્દીની સંમતિથી તેની સતત દેખરેખ રાખવાની વ્યૂહરચના વધુ સારી છે.

કેન્સર કોઈને પણ થઈ શકે છે — પછી ભલે એ વેલ્સની રાજકુમારી કેટ મિડલટન જ કેમ ન હોય. અને દરેકને એજ દુઃખથી પસાર થવું પડે છે. કેન્સર અને પીડા ક્યારેય ભેદભાવ રાખતા નથી. પરંતુ એ સામે લડવાની દરેકની પોતાની જુદી જ એક કહાણી હોય છે.

માર્ચ 2024માં, પેટની સર્જરી પછી ખુલાસો થયો કે રાજકુમારી કેટને કેન્સર છે. તેમણે એક વીડિયો સંદેશમાં આ વાત શેર કરી અને કહ્યું કે તેઓ કીમોથેરાપી શરૂ કરી રહી છે. આ મુશ્કેલ સમયમાં તેમને પોતાની પ્રાઇવસીની જરૂર હતી.

આગામી મહિનાઓમાં, તેમણે શાંતિથી પણ દૃઢતાથી સારવાર લીધી. સપ્ટેમ્બર 2024માં કીમોથેરાપી પૂરી કરી અને જાન્યુઆરી 2025માં તેઓ કેન્સરમુક્ત હોવાનું જાહેર કર્યું.

જ્યાં તેમણે શારીરિક રીતે સ્વસ્થ થવાની જાહેરાત કરી, ત્યાં તેમણે એ પણ સ્વીકાર્યું કે સ્વસ્થ થવાની પ્રક્રિયા સહેલી નથી હોતી. 2 જુલાઈ 2025ના રોજ કોલચેસ્ટર હોસ્પિટલની મુલાકાત દરમિયાન તેમણે કહ્યું:

“તમે એક માણસ બહાદુર હોવાનું મ્હોરૂં પહેરો છો… પછી લાગે છે કે હવે હું સામાન્ય જીવન જીવી શકીશ. પણ હકીકતમાં એ તબક્કો બહુ જ મુશ્કેલ હોય છે… જાણે એક રોલર કોસ્ટર હોય.”

તેમણે આ તબક્કામાં માનસિક અને ભાવનાત્મક સહારાની જરૂરિયાત ઉપર ભાર મૂક્યો, જે માત્ર દવાઓથી અલગ છે. કિમોથેરાપી સિવાય તેમણે કુદરતી અને વૈકલ્પિક સારવારનો પણ ઉપયોગ કર્યો. એક્યુપંક્ચર અને કુદરતના સંપર્કથી તેમણે માનસિક શાંતિ મેળવી.

કેટે પોતાની લડાઈ જે રીતે ખુલ્લા દિલથી શેર કરી, એ રાજઘરાનાઓની પરંપરાગત શાંતિથી અલગ હતું. તેમણે બતાવ્યું કે નબળાઈને સ્વીકારવી એ પણ એક પ્રકારની તાકાત છે.

તેમની લડાઈ માત્ર પોતાની નહોતી — તેઓ બીજા લોકો માટે પણ  જાગૃતિ અને સંવેદનશીલતાનો માહોલ ઉભો કરી રહ્યા હતા. એક કેન્સર સર્વાઈવર તરીકે, તેમણે  Royal Marsden Hospital અને NHS Charities Together મારફતે ઘણા દર્દીઓ સુધી સહાય પણ પહોંચાડી.

તેમણે ઘણા જાહેર કાર્યક્રમોમાં પણ સામેથી ચાલીને ભાગ લીધો:

-જૂન 2024: Trooping the Colour કાર્યક્રમ
-વિમ્બલડનમાં હાજરી
-જુલાઇ 2025: હોસ્પિટલના ગાર્ડનમાં ગુલાબનું છોડ રોપવું, જે તેમના સાજા થવાનું પ્રતીક હતું

જોકે, તેમણે Royal Ascotમાં ભાગ નહીં લીધો, જેથી પોતાના માનસિક આરોગ્યને પ્રાથમિકતા આપી શકે.આ દર્શાવે છે કે હવે તેઓ પોતાને — પોતાના શરીર અને મનને — પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા છે, બીજાની અપેક્ષાઓને નહીં.

પ્રિન્સેસ કેટની આ સફર માત્ર એક તબીબી વિજય નથી. એ છે એક સહાનુભૂતિ, આત્મ-જાગૃતિ અને નવી જિંદગી તરફ પાછા ફરવાની પ્રેરણાદાયક કહાણી. તેમણે માત્ર પોતાને જ નહીં, પણ સમગ્ર દુનિયાને બતાવ્યું કે કેન્સર પછીનું જીવન પણ પુરેપુરી ગૌરવ અને તાકાતથી જીવી શકાય છે.

સાચું સાહસ માત્ર જીવતા રહેવું નથી — સાચું સાહસ છે પોતાને ફરીથી શોધવું અને બીજાને પણ માર્ગ બતાવવો.

આજના સોશિયલ મીડિયા યુગમાં આરોગ્ય સંબંધિત ટ્રેન્ડ્સ અત્યંત ઝડપથી ફેલાય છે. એવો જ એક ટ્રેન્ડ — #HaldiChallenge — દ્વારા હળદર ફરીથી ચર્ચામાં આવી છે. ગોલ્ડન દૂધથી લઈને ઈમ્યુનિટી શોટ સુધી, હળદરની "ચમત્કારિક મસાલા" તરીકે ચર્ચા કરવામાં  આવી રહી છે.

એક કેન્સર ફિઝિશિયન તરીકે લોકો મને ઘણીવાર પૂછે છે:

શું હળદર જેવી જડીબુટ્ટી કેન્સર અટકાવવામાં કે સારવારમાં મદદરૂપ બને છે?

જવાબ સીધો નથી — પણ આપણા આયુર્વેદિક વારસા અને આધુનિક વૈજ્ઞાનિક શોધ વચ્ચે તેનો ઉકેલ છે.

શોધ કહે છે કે હળદરમાં રહેલું કર્ક્યુમિન નામનું તત્વ મેડિસિનલ પ્રોપર્ટી ધરાવે છે.  

-સોજા વિરુદ્ધ અસર: કેન્સરમાં લાંબા સમય સુધી આંતરિક સોજા (chronic inflammation)ની સમસ્યા રહેતી હોય છે.  કર્ક્યુમિન આ સોજાને ઘટાડે છે.
-ઍન્ટીઑકસિડન્ટ ગુણધર્મો: કર્ક્યુમિન શરીરમાં ફ્રી રેડિકલ્સને દૂર કરે છે, જે ડીએનએને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
-કેન્સર કોષોને નષ્ટ કરવા: કેટલીક લેબોરેટરી સ્ટડી અનુસાર કર્ક્યુમિન કેન્સર કોષોમાં “અપોપ્ટોસિસ” શરૂ કરે છે — એટલે કે તેનું મૃત્યુ નોતરે છે — જયારે સારા કોષોને કોઇ નુકસાન નથી થતું.

પણ એક પડકાર છે:

કર્ક્યુમિન શરીરમાં ઓછું શોષાય છે (low bioavailability), તેથી તેનો પ્રભાવ મર્યાદિત રહે છે. વૈજ્ઞાનિકો હવે પિપરિન (કાળી મરી), નાનો ટેક્નોલોજી અને લિપોસોમલ કર્ક્યુમિન જેવા વિકલ્પો શોધી રહ્યા છે.

આમ, હળદર અને તેના જેવી અન્ ઔષધિઓ મુખ્ય સારવાર તરીકે ઉપયોગમાં લઇ શકાય નહીં, પરંતુ તેનું સ્તાન પૂરક છે. 

તે રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવામાં મદદરૂપ થાય
તે સારવાર દરમિયાન થતી આડઅસરો ઓછી કરે
તે જીવનની ગુણવત્તા સુધારે

પણ કોઈ પણ હર્બલ દવા ડોક્ટરની સલાહ વિના લેશો નહીં — તે આપની દવાઓની વિરુદ્ધ હોઇ શકે છે.

તો #HaldiChallenge આપણને કઇ વસ્તુની યાદ અપાવે છે?

આવાં ટ્રેન્ડ આપણને આપણા પ્રાચીન જ્ઞાન સાથે જોડે છે.

કૅન્સર ફિઝિશિયન તરીકે મારૂં માનવું છે કે 

આપણે વૈજ્ઞાનિક આધાર લઇને જ  પરંપરાગત ઔષધીય વાતો કરવી

સાબિતિ સાથેની integrative સારવારને જ સ્વીકારવી 

જીવનશૈલી અને ખોરાક દ્વારા કેન્સર નિવારણની દિશામાં આગળ વધવું

હળદર અને અન્ય જડીબૂટીઓ કેન્સર સામે લડતના સહાયક સાધનો બની શકે છે — પણ તેઓ "ઈલાજ" નથી. વૈજ્ઞાનિકો સતત સંશોધન કરે છે કે કેવી રીતે યોગ્ય રીતે અને સલામત રીતે તેમને ઉપયોગમાં લઈ શકાય. આપણે કુદરતી જ્ઞાનનું માન રાખીએ — પણ સારવારને વૈજ્ઞાનિક ધોરણે આગળ વધારીએ.