છેલ્લા 7 દાયકામાં 17 મુખ્ય અલ નિનો ઘટનાઓમાંથી, ભારતમાં ઓછામાં ઓછા 5માં સામાન્ય અથવા વધુ વરસાદ પડ્યો. 1980થી, બધા અલ નિનોએ દુષ્કાળની આગાહી કરી હતી, પરંતુ દરેક અલ નિનો દુષ્કાળ લાવ્યો નહીં.

ભારતમાં દક્ષિણપશ્ચિમ ચોમાસું દેશના અર્થતંત્ર અને કૃષિનો આધાર છે. દર વર્ષે, જ્યારે પેસિફિક મહાસાગરમાં અલ નિનોની ઘટના બને છે, ત્યારે હવામાનશાસ્ત્રીઓ ચિંતિત થઈ જાય છે. અલ ​​નિનો સામાન્ય રીતે નબળા ચોમાસા અને દુષ્કાળ સાથે જોડાયેલો હોય છે. જો કે, આ આગાહી ઘણીવાર સંપૂર્ણપણે ખોટી સાબિત થઈ છે. વૈજ્ઞાનિકોએ ભારે ફેરફારોની આગાહી કરી હતી, પરંતુ હકીકતમાં એનાથી ઉલ્ટુ થયું હતું.

અલ નિનો પેસિફિક મહાસાગરના ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશમાં ફેલાતી ગરમીને કારણે થાય છે. આનો અર્થ એ છે કે, મધ્ય અને પૂર્વીય પેસિફિક મહાસાગરના પાણી અસામાન્ય રીતે ગરમ થઈ જાય છે. ભારતમાં, આ સામાન્ય રીતે ચોમાસાના પવનોને નબળો પાડે છે, જેના કારણે વરસાદ ઓછો થાય છે.

ઐતિહાસિક માહિતી અનુસાર, 1951થી 2022 વચ્ચેના 60 ટકા અલ નિનો વર્ષોમાં સરેરાશ કરતા ઓછો વરસાદ પડ્યો હતો. 1871થી અત્યાર સુધીના રેકોર્ડ્સ સતત ગંભીર દુષ્કાળને અલ નીનો સાથે જોડે છે. જો કે, ઘણા મજબૂત અલ નીનોવાળા વર્ષોમાં પણ, ભારતમાં સામાન્ય અથવા તો વધુ વરસાદ પડ્યો હતો. આ અલ નીનો નિષ્ફળતાના કિસ્સાઓ છે.

20મી સદીનો સૌથી શક્તિશાળી અલ નીનો 1997-98માં થયો હતો. તે વૈશ્વિક સ્તરે વિનાશક હતો, જેના કારણે દુષ્કાળ, પૂર અને રેકોર્ડ ગરમી પડી હતી. ભારતમાં, હવામાન વિભાગ અને વૈજ્ઞાનિકોએ ગંભીર દુષ્કાળની આગાહી કરી હતી. જોકે, ભારતમાં ચોમાસાનો વરસાદ સરેરાશ કરતા વધારે પડ્યો હતો. કોઈ મોટો દુષ્કાળ નહોતો પડ્યો.

આ વર્ષ અલ નીનો નિષ્ફળતાનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ બન્યું. તેનું કારણ સકારાત્મક હિંદ મહાસાગર ડાયપોલ (IOD) હતું. આનો અર્થ એ છે કે, જ્યારે પશ્ચિમ હિંદ મહાસાગર ગરમ હોય છે અને પૂર્વ ભાગ ઠંડો હોય છે, ત્યારે તે અલ નીનોની નકારાત્મક અસરોને ઘટાડે છે. 1997માં, એક મજબૂત પોઝિટિવ IOD ચોમાસાના પવનોને મજબૂત બનાવે છે અને ભારતમાં સારો વરસાદ થયો હતો.

1983માં પણ એક અલ નીનો હતો, પરંતુ ભારતમાં વરસાદ સરેરાશ કરતા 12 ટકા વધુ હતો. 1994માં, અલ નીનો હોવા છતાં, વધુ પડતો વરસાદ નોંધાયો હતો. 2006માં, અલ નીનો નબળો હતો, છતાં ચોમાસું સામાન્ય રહ્યું.

2002માં, અલ નીનો નબળો હતો, પરંતુ દુષ્કાળ પડ્યો. 2009માં, નબળા અલ નીનોના કારણે પણ ગંભીર દુષ્કાળ પડ્યો, જેમાં વરસાદ માત્ર 78 ટકા પડ્યો. આ દર્શાવે છે કે માત્ર શક્તિ જ નહીં, પરંતુ અન્ય પરિબળો પણ મહત્વપૂર્ણ છે.

સાયન્સ જર્નલમાં પ્રકાશિત K.K. કુમાર અને અન્ય લોકોના 2006ના સંશોધન પત્ર અનુસાર, અલ નીનોની નિષ્ફળતાના કારણો આ છે...

મધ્ય પેસિફિક વિરુદ્ધ પૂર્વીય પેસિફિક: જ્યારે મધ્ય પેસિફિક (અલ નીનો મોડોકી) ગરમ હોય છે, ત્યારે ભારતમાં દુષ્કાળનું કારણ બને છે, તે પ્રવાહ વધુ મજબૂત હોય છે. પરંતુ જ્યારે ગરમી પૂર્વીય પેસિફિક (શાસ્ત્રીય અલ નીનો)માં કેન્દ્રિત હોય છે, ત્યારે અસર ઓછી હોય છે. 1997-98 પૂર્વીય પેસિફિક પ્રકાર ઓછો પ્રચલિત હતો, તેથી અસર ઓછી હતી.

વોકર સર્ક્યુલેશન શિફ્ટ: અલ નીનો સામાન્ય વોકર સર્ક્યુલેશનને શિફ્ટ કરે છે. પૂર્વમાં ઉપર ઉઠતી હવા અને પશ્ચિમમાં નીચે બેસતી હવાની પેટર્ન ભારતમાં નીચા દબાણમાં વધારો કરે છે, જે વાદળો બનવાની પ્રક્રિયાને અટકાવે છે. પરંતુ, જ્યારે આ શિફ્ટ દક્ષિણપૂર્વ તરફ હોય છે, ત્યારે ભારત પર તેની અસર ઓછી થાય છે.

હિંદ મહાસાગર દ્વિધ્રુવીય (IOD): પોઝિટિવ IOD અલ નીનોનો સામનો કરે છે. તે પશ્ચિમ હિંદ મહાસાગરને ગરમ કરે છે, જેનાથી ચોમાસાના ભેજને વધારે છે. 1997માં આવું જ બન્યું હતું.

યુરેશિયન વોર્મિંગ: યુરેશિયા (યુરોપ અને એશિયા) પર સપાટીનું તાપમાન 1980થી વધ્યું છે. આનાથી જમીન-સમુદ્ર તાપમાનનો તફાવત વધે છે, જે ચોમાસાને મજબૂત બનાવે છે અને અલ નીનોના પ્રભાવને નબળો પાડે છે.

આબોહવા પરિવર્તનની અસર: તાજેતરના દાયકાઓમાં ENSO-ચોમાસાનો સંબંધ નબળો પડ્યો છે. ગ્લોબલ વોર્મિંગ આબોહવાની પરિસ્થિતિઓમાં ફેરફાર કરી રહ્યું છે, જે ઘણીવાર અગાઉની આગાહીઓને ખોટી સાબિત કરે છે.

કુમાર એટ અલ (2006)નો અભ્યાસ: 132 વર્ષના રેકોર્ડ દર્શાવે છે કે, બધા ગંભીર દુષ્કાળ અલ નીનો સાથે સંકળાયેલા હતા, પરંતુ બધા અલ નીનો દુષ્કાળનું કારણ બન્યા ન હતા. મધ્ય પેસિફિક વોર્મિંગ વધુ ખતરનાક હતું.

1980 પછી ENSO-ચોમાસાના સંબંધમાં બદલાવ આવ્યો. કેટલાક અભ્યાસોમાં જાણવા મળ્યું છે કે, ઉત્તર ભારતમાં આ સંબંધ મજબૂત થયો અને મધ્ય ભારતમાં નબળો પડ્યો. તાજેતરના વર્ષોમાં (જેમ કે 2015), મજબૂત અલ નિનો દુષ્કાળનું કારણ બન્યો, પરંતુ 1997 જેવા પ્રતિઉદાહરણ પણ હાજરમાં છે.

આજકાલ, વૈજ્ઞાનિકો ફક્ત અલ નિનો જ નહીં, પરંતુ IOD, પેસિફિક મહાસાગરના વિવિધ ભાગોમાં પરિસ્થિતિઓ, હિંદ મહાસાગરની ગરમી અને ગ્લોબલ વોર્મિંગ જેવા અનેક પરિબળોને એકસાથે ધ્યાનમાં લે છે. IMD અને આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીઓ હવે બહુ-પરિબળ મોડેલનો ઉપયોગ કરે છે.

અલ નિનો નિષ્ફળ જવાના અનેક કિસ્સાઓ આપણને યાદ અપાવે છે કે, હવામાન પ્રણાલીઓ અત્યંત જટિલ છે. એક ઘટના બીજી ઘટનાનો સામનો કરી શકે છે. 1997-98, 1983 અને 1994 જેવા વર્ષોએ સાબિત કર્યું કે આગાહીઓમાં ગડબડી થઇ શકે છે.

અલ નિનો કંઈ હંમેશા ભારતનો દુશ્મન નથી રહ્યું. ક્યારેક, જ્યારે વિશ્વ દુષ્કાળની અપેક્ષા રાખે છે, ત્યારે જ સારો વરસાદ થાય છે. વૈજ્ઞાનિકો હવે SST પેટર્ન, IOD અને પ્રાદેશિક વોર્મિંગ જેવા પરિબળોના મહત્વને વધુ સારી રીતે સમજે છે.

ખેડૂતો, નીતિ નિર્માતાઓ અને જનતાએ હવે ફક્ત અલ નીનો પર આધાર રાખવો જોઈએ નહીં. બહુ-ડોમેન આગાહી અને જળ સંરક્ષણ તૈયારીઓ વધુને વધુ મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે. કુદરત આપણને દર વર્ષે નવા પડકારો અને પાઠ ભણાવતું રહે છે.

યુરોપિયન યુનિયનની હવામાન એજન્સી, કોપરનિકસ ક્લાઇમેટ ચેન્જ સર્વિસ (C3S) દ્વારા તાજેતરમાં કરવામાં આવેલી આંતરરાષ્ટ્રીય આગાહીઓએ ભારતના આગામી ચોમાસા (જુલાઈ, ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બર) વિશે ખુબ મોટી ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. વૈશ્વિક હવામાન મોડેલોના વિશ્લેષણ સૂચવે છે કે, આ વર્ષે ભારતના મોટા ભાગોમાં સરેરાશ કરતા ઘણો ઓછો વરસાદ પડવાની ધારણા છે. આ અહેવાલ સ્પષ્ટપણે સૂચવે છે કે, પેસિફિક મહાસાગરમાં ઉભરી રહેલો ખતરનાક ગોડઝીલા અલ નીનો ભારતના પશ્ચિમ અને મધ્ય રાજ્યોમાં ચોમાસાને ગંભીર અસર કરી શકે છે.

જો આ આગાહી સાચી સાબિત થાય છે, તો તેની સીધી અને ગંભીર અસર લાખો ખેડૂતો, ગ્રામીણ અર્થતંત્ર અને શહેરી પાણી પુરવઠા પર પડશે. વૈશ્વિક હવામાન કેન્દ્રો દ્વારા તૈયાર કરાયેલા મલ્ટી-મોડેલ હવામાન નકશા અનુસાર, દેશના પશ્ચિમ-મધ્ય ભાગોમાં આ વર્ષે સામાન્ય કરતા ખુબ ઓછો વરસાદ પડવાની શક્યતા છે.

ગુજરાત, આ દુષ્કાળ આવી શકે તેવા રાજ્યોની યાદીમાં ટોચ પર છે, જ્યાં વરસાદમાં ખુબ મોટો ઘટાડો થવાની ધારણા છે. આ ઉપરાંત, આ બદલાતી હવામાન પેટર્નની સૌથી ખતરનાક અસર કોંકણ અને ગોવાના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં જોવા મળી શકે છે.

આ વિસ્તારોમાં સરેરાશ વરસાદની તુલનામાં 100થી 200 mm કે તેથી ઓછો વરસાદ પડી શકે છે, જે મહારાષ્ટ્ર, મુંબઈ અને તેની આસપાસના વિસ્તારોના મુખ્ય કૃષિ અને શહેરી વિસ્તારો માટે ગંભીર ખતરો ઉભો કરે છે. આંધ્રપ્રદેશના કેટલાક ભાગો પણ ગંભીર રીતે પ્રભાવિત થઈ શકે છે.

હવામાનશાસ્ત્રીઓના મતે, જ્યારે પણ ભારતમાં ચોમાસું નબળું પડે છે અથવા દુષ્કાળ પડે છે, ત્યારે તે સીધું અલ નીનો સાથે જોડાયેલું હોય છે. અલ ​​નીનો એક એવી કુદરતી આબોહવાની ઘટના છે, જેમાં મધ્ય અને પૂર્વીય પેસિફિક મહાસાગરમાં સમુદ્ર સપાટીનું તાપમાન અસામાન્ય રીતે વધે છે. જ્યારે આ તાપમાન ખૂબ જ ઝડપથી અને ખુબ મોટા પ્રમાણમાં વધે છે, ત્યારે વૈજ્ઞાનિકો તેને 'ગોડઝિલા અલ નીનો' કહે છે.

જૂન 2026ના પ્રારંભિક ડેટા દર્શાવે છે કે, આ સિસ્ટમ ઝડપથી મજબૂત થઈ રહી છે. તેની અસરથી વૈશ્વિક પવન પેટર્નમાં ફેરફાર થાય છે, જે ભારત તરફ ફૂંકાતા ચોમાસાના પવનોને નબળા પાડે છે. વાદળો બનવાનું ઓછું થાય છે. ભારતીય હવામાન વિભાગે પહેલાથી જ સમગ્ર જૂનથી સપ્ટેમ્બર સીઝન માટે લાંબા ગાળાના સરેરાશના માત્ર 90 ટકાથી 92 ટકા વરસાદ થવાની આગાહી કરી છે, જે 'સામાન્યથી ઓછો' છે.

આ નબળા ચોમાસાની પહેલી અને સૌથી વિનાશક અસર દેશના કૃષિ વિભાગ પર પડશે. ભારતના મુખ્ય ખરીફ પાક, જેમ કે ચોખા, કઠોળ, કપાસ અને તેલીબિયાં, સંપૂર્ણપણે ચોમાસાના વરસાદ પર આધાર રાખે છે. વરસાદના અભાવને કારણે પાકના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થઇ શકે છે, જેના કારણે ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે અને મોંઘવારીમાં વધારો થઈ શકે છે.

આ ઉપરાંત, દેશના ઘણા ભાગોમાં જળાશયો અને બંધોમાં પાણીનું સ્તર પહેલાથી જ ઘણું ઘટી ગયું છે કારણ કે વરસાદ ન આવવાને કારણે તે ફરીથી ભરાયા નથી. પરિણામે, આગામી દિવસોમાં, માત્ર ગ્રામીણ વિસ્તારો જ સિંચાઈ સંકટનો સામનો કરશે નહીં, પરંતુ મુંબઈ અને દિલ્હી જેવા મોટા શહેરોને પણ પીવાના પાણીની તીવ્ર અછતનો સામનો કરવો પડી શકે છે.

ભલે આ વૈશ્વિક આગાહી અત્યંત ચિંતાજનક છે, હવામાનશાસ્ત્રીઓ કહે છે કે, એમાં હજુ પણ એક આશાનું કિરણ રહેલું છે. આ આગાહી સિઝન શરૂ થવાના ઘણા અઠવાડિયા પહેલા બહાર પાડવામાં આવી હોવાથી, ભવિષ્યમાં આ મોડેલોમાં કેટલાક ફેરફારો પણ થઈ શકે છે.

આ ઉપરાંત, સમગ્ર ભારતમાં પરિસ્થિતિ એકસરખી રહેશે નહીં, દેશના કેટલાક પૂર્વી અને ઉત્તરીય ભાગોમાં હવામાન સારું રહેવાની અપેક્ષા છે, જેના કારણે ત્યાં ઓછું નુકસાન થશે. જો કે, મળી રહેલા આ સતત વૈજ્ઞાનિક સંકેતોને ધ્યાનમાં રાખીને, સરકારો અને ખેડૂતોએ યોગ્ય પાણી સંગ્રહ, પાણી-કાર્યક્ષમ પાક પસંદ કરવા અને વૈકલ્પિક સિંચાઈ પ્રણાલીઓ પર હવે કામ કરવાનું શરૂ કરી દેવું જોઈએ.

1960માં, એક વૈજ્ઞાનિકે એક ચોંકાવનારી આગાહી કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે, પૃથ્વી પર માનવ સભ્યતા 13 નવેમ્બર, 2026ના રોજ સમાપ્ત થઈ શકે છે. આ કોઈ ધાર્મિક કે અંધશ્રદ્ધાથી કહેલી ભવિષ્યવાણી નહોતી, તે સંપૂર્ણપણે ગણિત અને વિજ્ઞાન પર આધારિત હતી. અમેરિકન ભૌતિકશાસ્ત્રી હેઇન્ઝ વોન ફોર્સ્ટરે તેમની ટીમ સાથે મળીને આ અભ્યાસ હાથ ધર્યો હતો અને તેને એક પ્રખ્યાત વિજ્ઞાન જર્નલમાં પ્રકાશિત કર્યો હતો.

હેઇન્ઝ વોન ફોર્સ્ટરે વિશ્વની વસ્તી વૃદ્ધિની ગણતરી કરી હતી. તેમણે જોયું કે માનવ વસ્તી ઝડપથી વધી રહી છે. તેમણે એક ગાણિતિક સૂત્ર વિકસાવ્યું હતું અને આગાહી કરી હતી કે, જો વસ્તી આ દરે વધતી રહેશે, તો 13 નવેમ્બર, 2026 સુધીમાં તે એટલી બધી ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચી જશે કે, પૃથ્વી તેનો ભાર સહન નહીં કરી શકશે.

તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે, આટલી વધુ પડતી જનસંખ્યા ખાવાની વસ્તુઓ, પાણી, રહેવાની જગ્યા અને સંસાધનોની અછત તરફ દોરી જશે. આનાથી ભયંકર યુદ્ધો, દુષ્કાળ, રોગ અને પર્યાવરણીય વિનાશ થઈ શકે છે. તેમણે તેને પ્રલયનો દિવસ કહ્યો હતો.

વોન ફોર્સ્ટરે દલીલ કરી હતી કે, વસ્તી વૃદ્ધિ વિનાશક દરે વધી રહી છે. પહેલાં, તે ધીમે ધીમે વધતી હતી, પરંતુ 20મી સદીમાં, દવા, આરોગ્યસંભાળ અને ખાદ્ય ઉત્પાદનમાં સુધારો થવાને કારણે વસ્તી ઝડપથી વધી હતી. તેમણે ગણતરી કરી હતી કે, જો આ જ પ્રમાણે વૃદ્ધિનો દર ચાલુ રહેશે, તો એક દિવસ પૃથ્વી તેનો ભાર સહન કરવાની ક્ષમતા ગુમાવી દેશે.

પૃથ્વી પર જેટલા લોકો રહી શકે છે તેના કરતા વસ્તી વધારે થઇ જશે તો, પરિણામે માનવ સંસાધનોનો ઘટાડો થશે અને વ્યાપક વિનાશ થશે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, તેમણે જે પ્રલયની આગાહી કરી હતી તે શુક્રવાર, 13 નવેમ્બર, 2026 છે. ઘણા લોકો આને અશુભ માને છે. જોકે, વૈજ્ઞાનિકે આ તારીખની ગણતરી ગણિતના આધારે કરી હતી, અંધશ્રદ્ધાના આધારે નહીં.

જ્યારે હવે, 13 નવેમ્બર, 2026, થોડા જ મહિના દૂર છે. વિશ્વની વસ્તી 8 અબજને વટાવી ગઈ છે. વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે, વોન ફોર્સ્ટરની ચોક્કસ તારીખ ખોટી હોઈ શકે છે, પરંતુ તેમની ચેતવણી મહત્વપૂર્ણ છે. આજે, આપણે આબોહવા પરિવર્તન, ગ્લોબલ વોર્મિંગ, પ્રદૂષણ, પાણીની અછત અને ખાદ્ય સુરક્ષાની સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યા છીએ. ઘણા દેશોમાં દુષ્કાળ, પૂર અને ભૂખમરો વધી રહ્યો છે. વોન ફોર્સ્ટરે 66 વર્ષ પહેલાં આ જ ચેતવણી આપી હતી.

આધુનિક નિષ્ણાતો કહે છે કે, 2026માં દુનિયા અચાનક ખતમ થવાની શક્યતા ખૂબ જ ઓછી છે. પરંતુ, જો આપણે ઝડપથી સુધારો નહીં કરીએ, તો આવનારા વર્ષોમાં મોટી કટોકટી આવી શકે છે. જો વસ્તી નિયંત્રણ, પર્યાવરણીય સંરક્ષણ, ટકાઉ વિકાસ અને યોગ્ય સંસાધનોના ઉપયોગ પર ધ્યાન આપવામાં નહીં આવે, તો વોન ફોર્સ્ટરની કેટલીક આગાહીઓ સાચી પડી શકે છે. મોટા પાયે યુદ્ધો, દુષ્કાળ અથવા કુદરતી આફતો આવી શકે છે.

વોન ફોર્સ્ટરના સમયમાં પણ, કેટલાક લોકોએ મોટા પરિવારો પર કર લાદવાનું, કુટુંબ નિયોજનને પ્રોત્સાહન આપવાનું અને પર્યાવરણના રક્ષણ માટે કડક પગલાં લેવાનું સૂચન કર્યું હતું. આ જ વિચારોની આજે પણ ચર્ચા થઈ રહી છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અને ઘણા દેશો આબોહવા પરિવર્તનને કાબુમાં લેવા, ગ્રીન એનર્જી અપનાવવા અને વસ્તી સંતુલિત કરવા માટે કોશિશ કરી રહ્યા છે.

2026 વોન ફોર્સ્ટરની ચોક્કસ તારીખ હોય કે નહીં, પણ હજુ આપણી પાસે વિચાર કરવાની તક છે. આપણે આપણી આદતો બદલવી પડશે. આપણે વધુ બાળકો પેદા કરવાથી, પ્રકૃતિનું શોષણ કરવાથી અને પ્રદૂષણ કરવાથી દૂર રહેવું જોઈએ. જો આપણે સાવચેતી રાખીએ, તો 2026 આપત્તિ નહીં, પણ સુધારાનું વર્ષ બની શકે છે. પરંતુ જો આપણે તેમને અવગણતા રહીશું, તો આવનારા વર્ષો ખૂબ મુશ્કેલ બની શકે એમ છે.

ખાસ કરીને ઉંદરોથી ફેલાતો ખતરનાક હંટાવાયરસ હવે એક નવા અને ભયાનક સ્વરૂપમાં સામે આવ્યો છે. આર્જેન્ટિનાથી રવાના થયેલા ક્રુઝ શિપ MV હોન્ડિયસ પર આ વાયરસના પ્રકોપે વિશ્વભરના વૈજ્ઞાનિકોને આશ્ચર્યચકિત કર્યા છે. અત્યાર સુધીમાં, જહાજમાં સવાર 6 મુસાફરો ગંભીર રીતે બીમાર થયા છે, જેમાંથી 3ના મૃત્યુ થઇ ચુક્યા છે.

સૌથી ચિંતાજનક વાત એ છે કે, જહાજના ડૉક્ટર પણ ચેપગ્રસ્ત થયા છે, જેના કારણે એવી મજબૂત શક્યતા ઉભી થઈ છે કે, વાયરસ હવે વ્યક્તિથી વ્યક્તિમાં ફેલાઈ રહ્યો છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) અને વિશ્વભરના નિષ્ણાતો હવે બંધ જહાજ પર આ ચેપ કેવી રીતે ફેલાયો, તે શોધવા માટે કામ કરી રહ્યા છે.

વૈજ્ઞાનિકોનો પ્રારંભિક અંદાજ એ છે કે, તે હંટાવાયરસનો એન્ડીઝ (Andes) પેટાપ્રકાર હોઈ શકે છે. હંટાવાયરસ સામાન્ય રીતે ચેપગ્રસ્ત ઉંદરોના મળ, પેશાબ અથવા લાળના સંપર્ક દ્વારા ફેલાય છે, પરંતુ એન્ડીઝ વાયરસ વિશ્વનો એકમાત્ર હંટાવાયરસ છે જે વ્યક્તિથી વ્યક્તિમાં સંક્રમિત થતો જોવા મળ્યો છે.

આ વાયરસ હંટાવાયરસ પલ્મોનરી સિન્ડ્રોમ (HPS)નું કારણ બને છે, જેના લીધે ફેફસાંમાં પાણી જમા થઇ જાય છે અને માણસને શ્વાસ લેવામાં ખુબ તકલીફ થાય છે. તેનો મૃત્યુ દર ચિંતાજનક છે, ચેપગ્રસ્ત લોકોમાંથી 50 ટકા લોકો મૃત્યુ પામી શકે છે. જહાજ પર જે રીતે એક પછી એક લોકો બીમાર થઇ રહ્યા છે તેના કારણે નિષ્ણાતો 'માનવથી માનવ' સંક્રમણના સિદ્ધાંત પર કામ કરવા માટે મજબુર થયા છે.

આ કટોકટી 1 એપ્રિલે શરૂ થઈ હતી, જ્યારે જહાજ ઉશુઆયા, આર્જેન્ટિનાથી રવાના થયું હતું. 6 એપ્રિલે, 70 વર્ષીય ડચ મુસાફરને તાવ આવ્યો અને પાંચ દિવસ પછી તેનું મૃત્યુ થયું. ત્યારપછી તેની પત્ની પણ દક્ષિણ આફ્રિકામાં મૃત્યુ પામી. ત્યાર પછી થોડા જ સમયમાં, એક બ્રિટિશ મુસાફરને પણ આ વાયરસનો ચેપ લાગ્યો.

જ્યારે દક્ષિણ આફ્રિકાના ચેપી રોગ નિષ્ણાત લ્યુસીલ બ્લુમબર્ગે નમૂનાઓની તપાસ કરી, ત્યારે તે હંટાવાયરસ હોવાની પુષ્ટિ થઈ. અત્યાર સુધીમાં 2 સાબિત થયેલા કેસ અને 3 મૃત્યુ સાથે, જહાજ પરના 147 મુસાફરોને ક્વોરેન્ટાઇન કરવામાં આવ્યા છે. જહાજના ડૉક્ટરનું બીમાર થવું એ વાતનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ પુરાવો માનવામાં આવી રહ્યો છે કે, દર્દીઓની સંભાળ રાખતી વખતે વાયરસ એક શરીરમાંથી બીજા શરીરમાં ફેલાય છે.

હંટાવાયરસના હુમલા ખૂબ જ શાંત અને ઝડપી હોય છે. શરૂઆતમાં, તે સામાન્ય ફ્લૂ જેવું લાગે છે, તાવ, શરીરમાં દુખાવો અને નબળાઈ. પરંતુ અચાનક, દર્દીની સ્થિતિ બગાડવા લાગે છે. આ વાયરસ બ્લડ વેસલ્સને નબળી બનાવી દે છે, જેના કારણે ફેફસામાં પ્રવાહી એકઠું થવા લાગે છે.

https://www.instagram.com/reel/DX6_5weEvlJ/

દર્દીને એવું લાગે છે કે તે હવામાં હોવા છતાં પણ ડૂબી રહ્યો છે. આવી પરિસ્થિતિઓમાં, ECMO મશીન (જે બાહ્ય રીતે ફેફસાં અને હૃદયના કાર્યો કરે છે)જ એકમાત્ર બચાવકર્તા હોઈ શકે છે. ચિલી અને આર્જેન્ટિના જેવા દેશોમાં, એવા નિયમો છે કે, હંટાવાયરસના લક્ષણો ધરાવતા દર્દીઓને તાત્કાલિક ECMO સુવિધાઓ ધરાવતા કેન્દ્રમાં સ્થાનાંતરિત કરવા જોઈએ.

હાલમાં, WHO તેને 'પબ્લિક હેલ્થ ઇવેન્ટ' તરીકે ગણી રહ્યું છે, વ્યાપક રોગચાળા તરીકે નહીં. નિષ્ણાતો કહે છે કે, ખૂબ નજીકના સંપર્ક વિના માણસથી માણસ સુધી તેનું ફેલાવું દુર્લભ છે. જો કે, ક્રુઝ જહાજો જેવી બંધ જગ્યાઓ આવા ચેપ માટે આદર્શ સ્થાન બની જાય છે.

આ જહાજ હવે કેપ વર્ડેના દરિયાકાંઠે ડોક કરવામાં આવ્યું છે. તેને સ્પેનના કેનેરી ટાપુઓ પર લઈ જવાનું આયોજન છે, જ્યાં તેનું પુરી રીતે ડિસઇન્ફેકશન અને પરીક્ષણ કરવામાં આવશે. વૈજ્ઞાનિકો હવે વાયરસના જીનોમને ક્રમ આપી રહ્યા છે, જેથી તે નક્કી કરી શકાય કે, તે એન્ડીઝ વાયરસ છે કે કોઈ નવું સ્વરૂપ.

જહાજ પર હંટાવાયરસનો આ પ્રથમ રેકોર્ડ થયેલ કેસ છે. તેણે આરોગ્ય એજન્સીઓ માટે અનેક પડકારો ઉભા કર્યા છે, જેમાં આંતરરાષ્ટ્રીય પાણીમાં જહાજો પર કયા ક્વોરેન્ટાઇન નિયમો હોવા જોઈએ તે શામેલ છે. દક્ષિણ આફ્રિકા, બ્રિટન, નેધરલેન્ડ અને સેનેગલના વૈજ્ઞાનિકો આ મુદ્દા પર સાથે મળીને કામ કરી રહ્યા છે. હાલમાં એકમાત્ર રાહત એ છે કે, તે કોરોના વાયરસ જેટલી ઝડપથી હવામાં ફેલાતો નથી, પરંતુ તેના ઉચ્ચ મૃત્યુ દરને ધ્યાનમાં રાખીને, સાવચેતી રાખવી એ જ શ્રેષ્ઠ બચાવ છે.

ભારત સરકાર ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુને આધુનિક દરિયાઈ અને આર્થિક કેન્દ્રમાં રૂપાંતરિત કરવાની એક મોટી યોજના પર કામ કરી રહી છે. કોંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધીએ તાજેતરમાં આ પ્રોજેક્ટ વિશે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા, ટાપુની મુલાકાત લીધી હતી અને વનનાબૂદી અને પર્યાવરણીય નુકસાન અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. સરકારે તેમના પ્રશ્નોના જવાબમાં વિગતવાર માહિતી જાહેર કરી છે, જેમાં જણાવ્યું છે કે આ પ્રોજેક્ટ દેશની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, અર્થતંત્ર અને દરિયાઈ વેપાર માટે ખુબ મહત્વપૂર્ણ છે.

ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય નિકોબાર ટાપુઓમાં આવેલા સૌથી મોટા ટાપુને વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ કેન્દ્રમાં વિકસાવવાનો છે. આ પ્રોજેક્ટ હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં ભારતની સ્થિતિ મજબૂત કરશે. સરકાર જણાવે છે કે, આ પ્રોજેક્ટ કોલંબો અને સિંગાપોર જેવા વિદેશી ટ્રાન્સશિપમેન્ટ બંદરો પર ભારતની નિર્ભરતા ઘટાડશે.

આ ટાપુ પૂર્વ-પશ્ચિમ આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ રૂટથી માત્ર 40 નોટિકલ માઇલ દૂર સ્થિત છે, જે તેને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે. પ્રોજેક્ટ હેઠળ, અહીં એક મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય કન્ટેનર ટ્રાન્સશિપમેન્ટ બંદર, એક આધુનિક એરપોર્ટ, એક પાવર પ્લાન્ટ અને એક નવું ટાઉનશીપ બનાવવામાં આવશે.

ટ્રાન્સશિપમેન્ટ પોર્ટ: અહીં 14.2 મિલિયન TEUs ની ક્ષમતા ધરાવતું વિશ્વ કક્ષાનું કન્ટેનર ટ્રાન્સશિપમેન્ટ ટર્મિનલ બનાવવામાં આવશે. પોર્ટની 20 મીટરથી વધુની કુદરતી ઊંડાઈ મોટા જહાજો માટે સરળતાથી આવવા જવાની સુવિધા ઉભી કરશે. આનાથી ભારતીય કાર્ગો વિદેશી બંદરો પર મોકલવાની જરૂરિયાત ઓછી થશે અને ભારત માટે આવકમાં બચત થશે.

આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ: ટાપુ પર એક ગ્રીનફિલ્ડ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ બનાવવામાં આવશે, જેની ક્ષમતા શરૂઆતમાં 1 મિલિયન મુસાફરો હશે, અને ભવિષ્યમાં તે 10 મિલિયન સુધી વિસ્તરી શકે છે. આનાથી પર્યટનને વેગ મળશે અને ટાપુની કનેક્ટિવિટીમાં સુધારો થશે.

પાવર પ્લાન્ટ: ગેસ અને સૌર ઉર્જા પર આધારિત 450 મેગાવોટનો હાઇબ્રિડ પાવર પ્લાન્ટ બનાવવામાં આવશે, જે ટાપુને સસ્તી અને વિશ્વસનીય વીજળી પૂરી પાડશે.

ટાઉનશિપ: બંદર અને એરપોર્ટ કર્મચારીઓ અને વ્યવસાયો માટે એક સુનિયોજિત ટાઉનશિપ વિકસાવવામાં આવશે.

સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે, પ્રોજેક્ટ માટે ટાપુના જંગલ વિસ્તારનો માત્ર 1.82 ટકા જ ઉપયોગ કરવામાં આવશે. કુલ 711,000 વૃક્ષો કાપવામાં આવી શકે છે, પરંતુ આ કાર્ય તબક્કાવાર કરવામાં આવશે.

પર્યાવરણીય સંતુલન જાળવવા માટે: 65.99 ચોરસ કિલોમીટરના વિસ્તારને ગ્રીન ઝોન જાહેર કરવામાં આવ્યો છે, જ્યાં કોઈ વૃક્ષો કાપવામાં આવશે નહીં. વન વિસ્તારના નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે, હરિયાણામાં 97.30 ચોરસ કિલોમીટર જમીન પર નવું વનીકરણ કરવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટને પર્યાવરણીય મંજૂરી મળી ગઈ છે અને તે 42 કડક શરતોને આધીન રહેશે.

આ ટાપુ પર શોમ્પેન (આશરે 237 લોકો) અને નિકોબારી (આશરે 1,094 લોકો) આદિવાસીઓ વસે છે. સરકારે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે, આ પ્રોજેક્ટને કારણે આ બે સમુદાયોનું કોઈ વિસ્થાપન થશે નહીં. આ પ્રોજેક્ટ શોમ્પેન નીતિ 2015 અને જરાવા નીતિ 2004 અનુસાર તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. આદિવાસી હિતોના રક્ષણ માટે એક સ્વતંત્ર દેખરેખ સમિતિની પણ રચના કરવામાં આવી છે.

સરકારના મતે, ચીન, મ્યાનમાર અને શ્રીલંકા જેવા પડોશી દેશો હિંદ મહાસાગરમાં પોતાનો દરિયાઈ પ્રભાવ વધારી રહ્યા છે. ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટ ભારતને આ ક્ષેત્રમાં મજબૂત વ્યૂહાત્મક હાજરી આપશે. તે ટાપુના અર્થતંત્રને પણ વેગ આપશે, રોજગારીનું સર્જન કરશે અને પ્રવાસનને વેગ આપશે.

ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટ ભારતના સંરક્ષણ, અર્થતંત્ર અને દરિયાઈ વેપાર માટે મહત્વપૂર્ણ છે. રાહુલ ગાંધી અને કેટલાક પર્યાવરણવાદીઓ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા પ્રશ્નોના જવાબમાં સરકારે ભાર મૂકીને કહ્યું કે, આ પ્રોજેક્ટ તબક્કાવાર રીતે અમલમાં મૂકવામાં આવી રહ્યો છે, જેમાં પર્યાવરણીય અને આદિવાસી હિતોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટને હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં ભારતની સ્થિતિ મજબૂત કરવા તરફ એક મોટું પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.

F35 ફાઇટર જેટનું લાઈટનિંગ 2 વર્ઝન વિશ્વનું સૌથી અદ્યતન સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટ છે. તેના પાઇલોટ્સ દ્વારા પહેરવામાં આવતું હેલ્મેટ વિશ્વની સૌથી અત્યાધુનિક પહેરી શકાય તેવી ટેકનોલોજી છે, જે મોટા પાયે લશ્કરી ઉપયોગ માટે બનાવવામાં આવ્યું છે. દરેક હેલ્મેટની કિંમત આશરે રૂ. 4 કરોડ (4,00,000 US ડૉલર) છે. તે ફક્ત માથાનું જ રક્ષણ નથી કરતું પણ સમગ્ર કોકપીટને પાઇલટના ચહેરાની સામે લાવી દે છે.

આ હેલ્મેટને હેલ્મેટ માઉન્ટેડ ડિસ્પ્લે સિસ્ટમ (HMDS) અથવા Gen 3 હેલ્મેટ કહેવામાં આવે છે. તેમાં જેટના શરીરની આસપાસ 6 કેમેરા લગાવેલા છે. આ કેમેરા સંપૂર્ણ 360-ડિગ્રી વ્યૂ કેપ્ચર કરે છે અને તેને હેલ્મેટના વિઝર પર એક જ, સીમલેસ ફીડમાં પ્રોજેક્ટ કરે છે.

આનો અર્થ એ છે કે, જો પાઇલટ નીચેની તરફ જુએ છે, તો તે જેટની નીચે આરપાર જમીન જોઈ શકે છે, જાણે કે જેટનુ ફ્લોર પારદર્શક બનેલું હોય. પાઇલટ માથું ફેરવ્યા વિના ચારેય તરફ જોઈ શકે છે. નાઇટ વિઝન, ટાર્ગેટિંગ ડેટા, ફ્લાઇટની સ્પીડ, ઊંચાઈ, ખતરાની ચેતવણીઓ અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ માહિતી સીધી વિઝર પર દેખાતી હોય છે.

F35 ફાઇટર જેટમાં પરંપરાગત હેડ્સ-અપ ડિસ્પ્લે (HUD) નથી. બધી માહિતી હેલ્મેટ દ્વારા જ દેખાતી હોય છે, તેથી જ તેને પહેરી શકાય તેવું કોકપીટ પણ કહેવામાં આવે છે.

એક હેલ્મેટની કિંમત આશરે રૂ. 4 કરોડ છે. આનું કારણ એ છે કે, દરેક હેલ્મેટ પાઇલટના માથાના આકાર અનુસાર કસ્ટમ સાઈઝમાં બનાવવામાં આવે છે. આમાં ઉચ્ચ-રિઝોલ્યુશન લેસર સ્કેનિંગ, 3D મોડેલિંગ અને એક સ્પેશિયલ ફિટિંગ પ્રક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં બે દિવસ જેટલો સમય લાગી શકે છે.

તેમાં વપરાતા અદ્યતન કેમેરા, સેન્સર, કમ્પ્યુટર પ્રોસેસિંગ અને ડિસ્પ્લે ટેકનોલોજી ખૂબ ખર્ચાળ છે, જે દાયકાઓના સંશોધન અને વિકાસના ખર્ચાનો પણ આમાં સમાવેશ થઇ ગયો હોય છે.

પહેલાના સંસ્કરણો (Gen 1 અને Gen 2)માં ઘણી વધારે સમસ્યાઓ હતી, જેમાં ફોટા દેખાવામાં લાગતો સમય, આમ-તેમ હલવાની સમસ્યા અને રાત્રે લીલા રંગની ચમકતી વસ્તુ દેખાવાની સમસ્યાનો સમાવેશ થાય છે. આ સમસ્યાઓને ઉકેલવામાં ઘણા વર્ષો લાગી ગયા.

હવે, Gen 3 સંસ્કરણે આમાંના મોટાભાગની સમસ્યાઓનું નિરાકરણ કર્યું છે. એક નવું ઓર્ગેનિક લાઇટ-એમિટિંગ ડાયોડ (OLED) ડિસ્પ્લેનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, જે ફોટાઓને વધુ સ્પષ્ટ દેખાવાનું અને અને જલ્દી દેખાવાનું બનાવે છે.

આ હેલ્મેટ ફાઇટર પાઇલટ્સની સાથે સાથે જેટની ક્રિયાપ્રતિક્રિયા પણ સંપૂર્ણપણે બદલી નાખે છે. પહેલાં, કોકપીટ પાઇલટની આસપાસ કેન્દ્રિત હતી, પરંતુ હવે આખી કોકપીટ પાઇલટના ચહેરા સામે દેખાય છે.

પાઇલટને  360-ડિગ્રી પરિસ્થિતિગત જાગૃતિ મેળવે છે, જે યુદ્ધમાં ખુબ મોટો ફાયદો પૂરો પાડે છે. તે સરળતાથી દુશ્મનને ટ્રેક કરી શકે છે, મિસાઇલો લોન્ચ કરી શકે છે અને ઉપર કે નીચે જોયા વિના મુશ્કેલ દાવપેચ કરી શકે છે.

F35 ફાઇટર જેટ માટેનું આ હેલ્મેટ લશ્કરી ટેકનોલોજીમાં એક ક્રાંતિકારી પરિવર્તન છે. તે દર્શાવે છે કે, ભવિષ્યમાં પાઇલટ્સ કઈ અદ્યતન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરશે. જોકે તેની ઊંચી કિંમત અને પ્રારંભિક તકનીકી પડકારો ચર્ચાનો વિષય રહ્યા છે.

તો પણ તે હજુ F35 ફાઇટર જેટને વિશ્વના સૌથી ઘાતક અને બુદ્ધિશાળી ફાઇટર જેટમાંનું એક બનાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તે માત્ર એક હેલ્મેટ નથી, પરંતુ પાઇલટની આંખો, કાન અને મગજનું વિસ્તરણ છે.

રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન એક નવી ઉંમર વધારવાની દવા પર ખૂબ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે. થોડા મહિના પહેલા, નવેમ્બરમાં એક AI સમિટમાં, 73 વર્ષીય પુતિને કહ્યું હતું કે, માણસો 150 વર્ષ સુધી જીવી શકે છે. હવે, રશિયન વિજ્ઞાન અને શિક્ષણ પ્રધાન ડેનિસ સેકિરિન્સ્કીએ દાવો કર્યો છે કે, તેમના દેશના વૈજ્ઞાનિકો વિશ્વની પ્રથમ જનીન ઉપચાર દવા વિકસાવી રહ્યા છે, જે વૃદ્ધત્વ આવવાની પ્રક્રિયાને રોકી શકે છે.

આ દવા RAGE નામના જનીનને બ્લોક કરી દેશે, જે કોષો વૃદ્ધ બનાવ માટે જવાબદાર છે. સેકિરિન્સ્કીએ કહ્યું કે, આ જનીન સક્રિય થવાથી કોષો વૃદ્ધ થઇ જાય છે, પરંતુ તેને રોકી રાખવાથી તેમની યુવાની લાંબી થઇ શકે એમ છે. આ સમાચાર પુતિનની દીર્ધાયુષ્યની ઇચ્છા સાથે જોડાયેલા હોય તેવું લાગે છે.

RAGE એટલે રીસેપ્ટર ફોર એડવાન્સ્ડ ગ્લાયકેશન એન્ડપ્રોડક્ટ્સ છે. તે એક રીસેપ્ટર છે, જે કોષોમાં વૃદ્ધત્વ તરફ વધવાની પ્રક્રિયાને શરુ કરી દે છે. રશિયન વૈજ્ઞાનિકો જનીન ઉપચાર દ્વારા આ રીસેપ્ટરને બ્લોક કરવાનું લક્ષ્ય રાખે છે, જેનાથી કોષો લાંબા સમય સુધી યુવાન રહી શકે છે. સેકિરિન્સ્કીએ સરાંસ્કમાં લોંગેવિટી મેડિસિન ફોરમમાં આ નિવેદન આપ્યું હતું.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે, વૃદ્ધત્વ સામેની લડાઈમાં જનીન ઉપચાર સૌથી આશાસ્પદ ક્ષેત્ર છે. આ દવા બાયોલોજી ઓફ એજિંગ એન્ડ મેડિસિન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ખાતે વિકસાવવામાં આવી રહી છે. હજુ સુધી કોઈ નક્કર પુરાવા પૂરા પાડવામાં આવ્યા નથી, પરંતુ તે પુતિનના લાંબા ગાળાના લક્ષ્યો સાથે સુસંગત બેસે છે.

https://twitter.com/DailyMail/status/2047686964237701494

પુતિન ફક્ત 150 વર્ષ સુધી જીવવાથી સંતુષ્ટ નથી. ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથેની વાતચીતમાં તેમણે કહ્યું કે, માનવ અંગોનું વારંવાર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરી શકાય છે. જેટલું લાંબું જીવે છે, તેટલી ઉંમર નાની દેખાય છે. બંને નેતાઓ વચ્ચેની આ વાતચીત સાંભળવામાં આવી હતી. પુતિન લાંબા સમયથી આયુષ્ય વધારવાના હિમાયતી રહ્યા છે. તેમના દુશ્મનોને ડર છે કે, તેઓ દાયકાઓ સુધી સત્તામાં રહેવાનો અને પછી તેમની મોટી પુત્રી અથવા પુત્ર, ઇવાન સ્પિરોડોનોવને સત્તા સોંપવાનો ઇરાદો ધરાવે છે. હાલમાં ઇવાન હજુ 11 વર્ષનો જ છે.

રશિયન વૈજ્ઞાનિકોને તાજેતરમાં જ વૃદ્ધત્વ વિરોધી તેમના તમામ સંશોધન તાત્કાલિક સરકારને સુપરત કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. એક સૂત્રએ જણાવ્યું હતું કે, અંતિમ બોસ, પુતિને કાર્ય સોંપ્યું છે, અને અધિકારીઓ તેને તેમની બધી શક્તિથી અમલમાં મૂકી રહ્યા છે. વૈજ્ઞાનિકોને કોષોને ખરાબ થવાથી રોકવા માટે નવી તકનીકો, મગજ અને સંવેદનાત્મક ક્ષતિને રોકવા માટેની પદ્ધતિઓ, રોગપ્રતિકારક શક્તિ સુધારવા માટેની પદ્ધતિઓ અને બાયોપ્રિંટિંગ જેવી નવી તબીબી તકનીકો માટે દરખાસ્તો સબમિટ કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું.

પુતિને રશિયામાં નાગરિકોના સ્વાસ્થ્યનું રક્ષણ કરવા અને વૃદ્ધત્વ સામે લડવા માટે એક રાષ્ટ્રીય મિશન શરૂ કર્યું છે. 2030 સુધીમાં 175,000 લોકોના જીવ બચાવવાનું લક્ષ્ય છે. જો કે, તેની સામે યુક્રેનિયન યુદ્ધ પહેલાથી જ લાખો લોકોના જીવ લઈ ચૂક્યું છે. પુતિનના બધા મહેલોમાં આધુનિક હોસ્પિટલો બનેલા છે, જેનાથી તેમનું સ્વાસ્થ્ય હંમેશા સારું રહે.  તેમની સૌથી મોટી પુત્રી, મારિયા વોરોન્ટસોવા, જે 40 વર્ષીય એન્ડોક્રિનોલોજિસ્ટ, પણ આ જીવન-લંબાવતા સંશોધનમાં સામેલ હોવાનું કહેવાય છે.

https://twitter.com/SputnikInt/status/2047961058296598751

ગયા વર્ષે, પુતિનને મોટો આંચકો લાગ્યો, જ્યારે તેમના લાંબા સમયથી વૃદ્ધત્વ વિરોધી માર્ગદર્શક, પ્રોફેસર વ્લાદિમીર ખાવિન્સનનું 77 વર્ષની વયે અચાનક અવસાન થયું. ખાવિન્સને દાવો કર્યો હતો કે તેઓ માનવોને 110-120 વર્ષ સુધી જીવવા દેવાનું રહસ્ય બતાવી રહ્યા હતા. તેમણે પુતિનને ત્રણ ભૂતપૂર્વ સોવિયેત નેતાઓ કરતાં શ્રેષ્ઠ ગણાવ્યા હતા.

પુતિન અને તેમની ગર્લફ્રેન્ડ, એલિના કાબાએવા, બંને ખાવિન્સનનું વૃદ્ધત્વ વિરોધી કોકટેલ લઈ રહ્યા છે, જે સોવિયેત આર્મીના સમયનું તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. ઇન્વેસ્ટિગેટિવ રિપોર્ટર ઇલ્યા ડાવલ્યાટચિન કહે છે કે, પુતિન હકીકતમાં 150 વર્ષ નહીં, પણ 97 વર્ષ સુધી જીવવા માંગે છે.

2050માં, તેમનો પુત્ર, ઇવાન, 35 વર્ષનો થઇ જશે, જે રશિયન રાષ્ટ્રપતિ પદ માટે ચૂંટણી લડવાની ઉંમર છે. એકંદરે, પુતિન વૃદ્ધત્વ વિરોધી દવાને પોતાના અને તેમના નજીકના સાથીઓ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માને છે, પરંતુ તે હજુ પણ પ્રાયોગિક તબક્કામાં છે, અને તેની કોઈ ગેરંટી નથી. વિશ્વ એ જોઈ રહ્યું છે કે, શું રશિયા ખરેખર વિશ્વની પ્રથમ વૃદ્ધત્વ વિરોધી દવા વિકસાવી શકશે.

આ દિવસોમાં ડુક્કરના શુક્રાણુ ચર્ચામાં છે. તેને લઈને એવી વાત થઈ રહી છે કે તેનો ઉપયોગ એક દુર્લભ અને અસાધ્ય રોગની સારવાર માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે. એવામાં ચાલો જાણીએ કે તેનો ઉપયોગ કયા પ્રકારના દુર્લભ રોગોની સારવાર માટે કરી શકાય છે.

આજકાલ, કેન્સરની સારવાર માટે જાત-જાતની પદ્ધતિઓ અપનાવવામાં આવી રહી છે, અને દરરોજ નવા સંશોધનો થઈ રહ્યા છે. આ સંદર્ભમાં, સંશોધકોએ આંખના કેન્સર માટે એક અનોખી સારવાર શોધી કાઢવાનો દાવો કર્યો છે. હવે, આ રોગ ડુક્કરના શુક્રાણુથી મટાડી શકાય છે.

રેટિનોબ્લાસ્ટોમા (RB) આંખના કેન્સરનું એક ખતરનાક સ્વરૂપ છે. આ મોટાભાગે શિશુઓ અને નાના બાળકોને અસર કરે છે. તેની સારવાર કરવી મુશ્કેલ છે. હવે, એક નવી પદ્ધતિ દ્વારા તેના સંપૂર્ણ ઉપચારનો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે.

સંશોધકોએ ડુક્કરના એક વિશેષ અંગમાંથી આ દુર્લભ રોગની સારવાર શોધી કાઢી છે. આ આંખના કેન્સરની સારવાર માટે એક અસરકારક અને સલામત પદ્ધતિ પ્રદાન કરી શકે છે. RBની સારવારની પરંપરાગત પદ્ધતિઓ, જેમ કે ઇન્જેક્શન, કીમોથેરાપી અને રેડિયોથેરાપી, ઘણીવાર પીડાદાયક હોય છે અને તેનાથી દૃષ્ટિ ગુમાવવા અને અન્ય ગંભીર આડઅસરો પેદા થઈ શકે છે.

ન્યૂયોર્ક પોસ્ટના અહેવાલ મુજબ, ‘સાયન્સ એડવાન્સિસ’માં પ્રકાશિત થયેલા એક અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે ડુક્કરના શુક્રાણુમાં હાજર કોષો દ્વારા છોડવામાં આવતા નાના વેસિકલ્સ, જેને એક્સોસોમ્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે વિશિષ્ટ પ્રોટીનની મદદથી જૈવિક અવરોધોને પાર કરી શકે છે, જેથી તે આશાસ્પદ દવાના વાહક બની જાય છે.

આ પદ્ધતિનું પરીક્ષણ કરવા માટે સંશોધન ટીમે શુક્રાણુ-ઉત્પન્ન એક્સોસોમ્સ (sEVs)ને ફોલિક એસિડ અને CMG નેનોઝાઇમ સિસ્ટમ (કુદરતી ઉત્સેચકો નકલ કરતા તત્વો) સાથે જોડીને આંખના ટીપાં (આઈ ડ્રોપ) બનાવ્યા. ફોલિક એસિડ ગાંઠના કોષોને લક્ષ્ય બનાવે છે, જેથી આ પ્રણાલી સ્વાસ્થ્ય ટીશ્યૂને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના તેમણે સ્વયં નષ્ટ કરવા માટે એક્ટિવ કરી શકે છે.

નાસાનું આર્ટેમિસ II મિશન 54 વર્ષમાં માનવોને ચંદ્ર પર લઈ જતું પ્રથમ માનવ મિશન છે. આ મિશન ફક્ત ઉડાન નથી, પરંતુ માનવતા માટે અવકાશ યાત્રાના નવા યુગની શરૂઆત છે. 1972માં એપોલો 17 પછી આ પહેલી વાર હશે જ્યારે માનવજાત ચંદ્ર પર પહોંચશે.

આ મિશનમાં, ચાર અવકાશયાત્રીઓ ઓરિઅન કેપ્સ્યુલમાં ચંદ્રની ચારેય બાજુ ફરશે અને પાછા ફરશે. આ લેન્ડિંગ મિશન નથી, પરંતુ તે ભવિષ્યના ચંદ્ર લેન્ડિંગ અને લાંબા ગાળાના રોકાણ માટે પાયો નાખશે.

માનવજાત માટે આર્ટેમિસ IIનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે, આપણે ચંદ્રની આપણી યાત્રા ફરી શરૂ કરી રહ્યા છીએ. આનાથી યુવા પેઢીઓમાં અવકાશમાં રસ વધશે અને નવા વૈજ્ઞાનિકો તૈયાર થશે. અવકાશ મિશન માટે આ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તે ઓરિઅન અવકાશયાન, SLS રોકેટ અને ઊંડા અવકાશમાં માનવ સુરક્ષા પ્રણાલીઓનું પરીક્ષણ કરશે.

જો આ મિશન સફળ થશે, તો તે આર્ટેમિસ IIIમાં ચંદ્ર ઉતરાણ અને આર્ટેમિસ IVમાં કાયમી ચંદ્ર આધાર સ્થાપિત કરવાનો માર્ગ મોકળો કરશે. વિજ્ઞાનને પણ ઘણો ફાયદો થશે. આ મિશન ચંદ્રના પાછળના ભાગમાંથી ડેટા પ્રદાન કરશે, જે કિરણોત્સર્ગ અને માનવ શરીર પર ઊંડા અવકાશની અસરો વિશે જાણકારી મળશે.

મંગળ પરના ભવિષ્યના મિશન માટે આ ડેટા મહત્વપૂર્ણ રહેશે. એકંદરે, આ મિશન માનવતા માટે ચંદ્ર અને તેનાથી આગળ એક નવો માર્ગ મોકળો કરશે.

1972માં એપોલો પ્રોગ્રામ સમાપ્ત થયા પછી, USએ તેના ચંદ્ર સંશોધન કાર્યક્રમને બંધ કરી દીધો. તે સમયે, રાજકીય અને આર્થિક કારણોસર ધ્યાન નીચા પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષા પર કેન્દ્રિત થયું. પરંતુ વિશ્વ હવે બદલાઈ ગયું છે. ચંદ્રમાં પાણી, ખનિજો અને ભવિષ્યના અવકાશ અર્થતંત્ર માટે જરૂરી અન્ય સંસાધનો છે. તેથી, નાસાએ આર્ટેમિસ મિશન શરૂ કર્યું. આર્ટેમિસ II આ કાર્યક્રમમાં બીજું અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ મિશન છે, જે માનવોને ચંદ્ર પર પાછા લાવશે.

ના, આર્ટેમિસ II મુખ્યત્વે નાસા સરકારી કાર્યક્રમ છે. જોકે સ્પેસએક્સ અને બ્લુ ઓરિજિન જેવી ખાનગી કંપનીઓ સહયોગ કરી રહી છે, આ મિશન મુખ્યત્વે નાસા અને US સરકાર દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે. ખાનગી કંપનીઓ ભવિષ્યમાં ચંદ્ર પર લેન્ડર્સ અને અન્ય સેવાઓ પૂરી પાડશે, પરંતુ આર્ટેમિસ II હજુ પણ એક સરકારી મિશન છે.

ના. આર્ટેમિસ IIનો મુખ્ય હેતુ એલિયન્સની શોધ કરવાનો નથી. તે ચંદ્રનો વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ કરવાનો, સંસાધનોની તપાસ કરવાનો અને ભવિષ્યના મિશન માટે તૈયારી કરવાનો છે. યુરોપા ક્લિપર અને માર્સ સેમ્પલ રિટર્ન જેવા અનેક મિશન, એલિયન્સ અથવા જીવન શોધવા માટે ચાલી રહ્યા છે.

આ એક મહત્વપૂર્ણ કારણ છે. ચીન ઝડપથી ચંદ્ર સુધી તેની પહોંચ વધારી રહ્યું છે. તેણે ચાંગઇ પ્રોગ્રામ હેઠળ ચંદ્રના નમૂનાઓ લાવ્યા છે. તે 2030 સુધીમાં ચંદ્ર બેઝ સ્થાપિત કરવાની યોજના ધરાવે છે. રશિયા ચીન સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય ચંદ્ર સંશોધન સ્ટેશન બનાવવાની પણ ચર્ચા કરી રહ્યું છે.

જો અમેરિકા પાછળ રહી ગયું તો ચીન ચંદ્ર સંસાધનો અને વ્યૂહાત્મક સ્થાનો પર પ્રભુત્વ મેળવી લેતે. તેથી, આર્ટેમિસ પ્રોગ્રામ અમેરિકાને ચંદ્ર પર પાછા ફરવા અને વધુ જમીન મેળવવામાં મદદ કરી રહ્યું છે.

હા, આ એક મુખ્ય કારણ છે. અમેરિકા આર્ટેમિસ એક્સિલરેટર હેઠળ કાયમી ચંદ્ર બેઝ સ્થાપિત કરવા માંગે છે. ત્યાં પાણી બરફ અને હિલિયમ-3 જેવા સંસાધનો છે, જે ભવિષ્યની ઊર્જા અને બળતણ માટે ઉપયોગી થઈ શકે છે. અમેરિકા ચંદ્ર પર પોતાનું નેતૃત્વ સ્થાપિત કરવા અને અવકાશમાં પોતાની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ મજબૂત કરવા માંગે છે.

આર્ટેમિસ II મિશનના વાસ્તવિક કારણો ઘણા છે- ચંદ્ર પર પાછા ફરીને માનવ અવકાશ યાત્રાને નવી દિશા આપવી. ભવિષ્યના મંગળ મિશન માટે તૈયારી કરવી. ચીનની વધતી જતી અવકાશ શક્તિનો સામનો કરવો. ચંદ્રના સંસાધનો પર વ્યૂહાત્મક નિયંત્રણ સ્થાપિત કરવું. નવી પેઢીને અવકાશ વિજ્ઞાન તરફ આકર્ષિત કરવી.

આર્ટેમિસ II એ ફક્ત ઉડાન નથી. તે અમેરિકાની એક મહત્વાકાંક્ષા, વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિ અને ભૂ-રાજકીય સ્પર્ધાનું પ્રતીક છે. 54 વર્ષ પછી ચંદ્ર પર આ પાછા ફરવું માનવતા માટે નવી આશા અને નવી શક્યતાઓ લઈને આવે છે.

જ્યારે વિશ્વ હજુ માંડ અગાઉના COVID પ્રકારોમાંથી બહાર આવી રહ્યું હતું, ત્યારે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં કોરોના વાયરસનો એક નવો પ્રકાર ઝડપથી ફેલાઈ રહ્યો છે. વૈજ્ઞાનિકોએ તેને 'Cicada' (BA.3.2) નામ આપ્યું છે. સેન્ટર્સ ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શન (CDC)ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, આ પ્રકાર 25 US રાજ્યોમાં જોવા મળ્યો છે. તેની અનોખી વિશેષતા એ છે કે, તેમાં 70 થી 75 પરિવર્તનો છે, જે તેને અત્યાર સુધીના સૌથી વધુ પરિવર્તિત પ્રકારોમાંનો એક બનાવે છે. વૈજ્ઞાનિકોએ તેના ફેલાવાની રીત અને તેના કેટલાક પરિવર્તનોના આધારે તેને 'Cicada' નામ આપ્યું છે. ફ્લોરિડા, કેલિફોર્નિયા અને ન્યુ યોર્ક જેવા રાજ્યોમાં સૌથી વધુ કેસ નોંધાયા છે. અહીં, અમે તમને તેના નામ પાછળની વાર્તા અને તે કેટલું ખતરનાક છે તે બતાવવા જઈ રહ્યા છીએ. CDCના રિપોર્ટ મુજબ  23 દેશોએ આની પુષ્ટિ કરી દીધી છે

વૈજ્ઞાનિકોએ આ નવા COVID પ્રકારનું નામ 'Cicada' રાખ્યું છે. 'Cicada'એ એક ચોક્કસ પ્રકારનો કીડો છે જે લાંબા સમય સુધી જમીનની અંદર રહ્યા પછી, અચાનક લાખોની સંખ્યામાં બહાર આવે છે. આ જ કારણ છે કે વૈજ્ઞાનિકોએ આ પ્રકાર (BA.3.2)ને 'Cicada' નામ આપ્યું છે. તે 2022ની શરૂઆતથી જ સુષુપ્ત સ્થિતિમાં હતું. વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે તે શાંત અવસ્થામાં હતું અને હવે અચાનક એક નવા અને ઘાતક પરિવર્તન સાથે પાછું આવ્યું છે. આ પ્રકાર (BA.3.2) સૌપ્રથમ 2024ના અંતમાં દક્ષિણ આફ્રિકામાં દેખાયો હતો, પરંતુ મહિનાઓ સુધી શાંત રહ્યા પછી, તે અચાનક યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને યુરોપમાં ઝડપથી ફેલાવા લાગ્યો છે.

'Cicada'એ એક પ્રકારનો ઉડતો કીડો છે. તમે તેને તેના મોટા, પારદર્શક પાંખો, પહોળા માથા અને મોટી મોટી લાલ કે કાળી આંખો દ્વારા ઓળખી શકો છો. તે વિશ્વભરમાં જોવા મળે છે, પરંતુ તેની હાજરી અમેરિકા અને એશિયાના ભાગોમાં ખુબ મોટા પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. આ જંતુઓ દર ઉનાળામાં દેખાય છે. આ જંતુઓ 13 કે 17 વર્ષ સુધી ભૂગર્ભમાં સુતા હોય છે. તેઓ ઝાડના મૂળમાંથી રસ પીને જમીનની નીચે ટકી રહે છે અને દર 13 કે 17 વર્ષે એક સાથે લાખોની સંખ્યામાં બહાર આવે છે. તેમનો અવાજ 100 ડેસિબલથી પણ ઉપર સુધી પહોંચી શકે છે, જે સામાન્ય વ્યક્તિને કાનમાં બહેરાશ લાવી દે છે. આ લાક્ષણિકતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને, વૈજ્ઞાનિકોએ COVID-19 (BA.3.2)ના નવા પ્રકારને 'Cicada' નામ આપ્યું છે.

વૈજ્ઞાનિકોએ આ પ્રકારના સ્પાઇક પ્રોટીનમાં 30થી વધુ નવા પરિવર્તનો જોયા છે. વૈજ્ઞાનિક રીતે, આને એન્ટિજેનિક ડ્રિફ્ટ કહેવામાં આવે છે, જ્યાં વાયરસ પોતાને એટલો બદલે છે કે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ તેને ઓળખી શકતી નથી. આ વાયરસની ચોંટવાની શક્તિ પાછલાં કોઈપણ પ્રકાર કરતા 40 ટકા વધારે હોવાનું જાણવા મળ્યું છે, જેના કારણે ખૂબ ઓછા સમયમાં વધુ ચેપ ફેલાવવાની શક્યતા વધી જાય છે.

તેની સૌથી ચિંતાજનક વાત એ છે કે, Cicada વાયરસ આપણી યાદશક્તિ B-કોષોને નબળી બનાવી રહ્યો છે. જે લોકોએ રસી લીધી છે અથવા જેમને અગાઉ COVID-19 વાયરસ થઇ ચુક્યો છે તેને તેમના શરીરમાં હાજર એન્ટિબોડીઝ આ વાયરસને જૂનો વાયરસ છે એમ ભૂલથી સમજી લીધો છે છે. જો કે, Cicadaએ તેનો આકાર બદલી નાખ્યો છે, જેના કારણે શરીરમાં હાજર એન્ટિબોડીઝ તેને પકડી શકતા નથી.

વિજ્ઞાન સૂચવે છે કે, આપણી જૂની રસી હવે તેની સામે ઘણી ઓછી અસરકારક છે. USમાં આપવામાં આવતી નવી 'અપડેટેડ' રસી આ પ્રકારથી ઘણી નજીક છે, તેથી તે ગંભીર ચેપ અને હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાનું જોખમ 60-70 ટકા ઘટાડી શકે છે. વૈજ્ઞાનિકોએ સલાહ આપી છે કે, વિટામિન D અને ઝીંક જેવા તત્વો આપણી જન્મજાત રોગપ્રતિકારક શક્તિને મજબૂત રાખે છે, જે કોઈપણ પ્રકારના વાયરસના પ્રારંભિક હુમલાને નબળો પાડી શકે છે.

જ્યારે ધરતીનું વાતાવરણ કોઈ એક તાપમાને પહોંચી જાય છે, ત્યારે સિકાડા જંતુઓ બહાર આવે છે. વૈજ્ઞાનિકોના સંશોધન સૂચવે છે કે, BA.3.2એ પણ બદલાતા હવામાન અને ઠંડા પવનોની સાથે પોતાને તેને અનુકૂળ બનાવ્યા છે. આ વાયરસ ઓછા તાપમાનમાં લાંબા સમય સુધી સક્રિય રહેવાની ક્ષમતા વિકસિત કરી ચૂક્યું છે, જે તેને વધુ ચેપી બનાવે છે.

સામાન્ય શરદીથી વિપરીત, સિકાડા વાયરસ શરીરના ઉપલા શ્વસન માર્ગ પર વધુ ઊંડી અસર કરે છે. આ   વાયરસ ઝડપથી ગળાના મ્યુકોસ અસ્તરને અસર કરે છે, જેના કારણે ખાવાનું ગળતી વખતે ગળામાં કાંટા જેવું લાગે છે. તેના ખુબ જ થાક લાગતો હોય છે, કારણ કે વાયરસ શરીરના ઉર્જા કોષો (માઇટોકોન્ડ્રિયા) પર દબાણ લાવે છે, જેના કારણે ન્યુરોલોજીકલ થાક જેવો અનુભવ થાય છે.

ભારતની સ્વદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમ (NavIC) હવે નબળું પડી ગયું છે. તેના ચાર ઉપગ્રહોમાંથી એક ઉપગ્રહે કામ કરવાનું બંધ કરી દીધું છે. આનો અર્થ એ છે કે GPS ટ્રેકિંગ, ગ્લોબલ પોઝિશનિંગ સિસ્ટમ (GPS), ખોરવાઈ શકે છે. એટોમિક ઘડિયાળે પણ કામ કરવાનું બંધ કરી દીધું છે.

ભારતમાં ઘણી સેવાઓ NavIC નેવિગેશન સિસ્ટમ પર આધાર રાખે છે, જેના કારણે તેમને અસર થવાનો ભય તોળાઈ રહ્યો છે. પરંતુ આવું અચાનક કેમ થયું? ચાલો આપણે જાણી લઈએ. ભારતની અવકાશ એજન્સી, ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંગઠન (ISRO)એ એક પ્રેસ રિલીઝ બહાર પાડીને જણાવ્યું હતું કે, IRNSS-1F ઉપગ્રહનું 10 વર્ષનું આયુષ્ય 10 માર્ચે સમાપ્ત થયું.

આ ઉપગ્રહ NavIC નેવિગેશન સિસ્ટમનો એક ભાગ છે, જે 10 માર્ચ, 2016ના રોજ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. જો કે ઉપગ્રહે સંપૂર્ણપણે કામ કરવાનું બંધ કર્યું નથી, તે હવે ફક્ત એક જ તરફથી સંદેશા મોકલી શકે છે.

મીડિયાના ખાસ સૂત્રો તરફથી મળેલી માહિતી અનુસાર, GPS સિસ્ટમના સ્થળને ટ્રેક કરવા માટે ઓછામાં ઓછા ચાર ઉપગ્રહોની જરૂર પડે છે. જોકે, ભારતમાં હાલમાં ફક્ત ત્રણ જ કાર્યરત ઉપગ્રહો છે.

સ્વદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમ NavIC પર આધાર રાખતી આ સિસ્ટમને સ્થળને પરફેક્ટ રીતે નક્કી કરવામાં મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે. દરિયાઈ નેવિગેશન, વાહન ટ્રેકિંગ અને આપત્તિ ચેતવણીઓ પણ આ નેવિગેશન સિસ્ટમ પર આધાર રાખે છે. ઉપગ્રહ બંધ થવાને કારણે આ કાર્યો પર અસર પડી શકે છે.

2025માં, વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી અને પૃથ્વી વિજ્ઞાનના કેન્દ્રીય મંત્રી ડૉ. જીતેન્દ્ર સિંહે લોકસભામાં જવાબ આપ્યો કે, NavIC અને અન્ય GNSS (ગ્લોબલ નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ) નક્ષત્રોનો ઉપયોગ કરીને આશરે 12000 ટ્રેનોને રીઅલ-ટાઇમમાં ટ્રેક કરવાનું લક્ષ્ય છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, લગભગ 8700 ટ્રેનો પહેલાથી જ NavIC અને અન્ય GNSS નક્ષત્રોથી સજ્જ છે.

ભારતીય નક્ષત્ર (NavIC) સાથે નેવિગેશન એ ભારતની પ્રાદેશિક નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ છે, જે IRNSS (ભારતીય પ્રાદેશિક નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ)નો ભાગ છે. ભારતને તેની પોતાની PNT (પોઝિશન, નેવિગેશન અને ટાઇમિંગ) સેવા સિસ્ટમ પ્રદાન કરવા માટે 2006માં ISRO દ્વારા તેને લોન્ચ કરવામાં આવી હતી.

રિપોર્ટ મુજબ, હાલમાં ત્રણ ઉપગ્રહો સક્રિય છે, IRNSS-1B (2014માં લોન્ચ કરાયેલ), IRNSS-1L (2018માં લોન્ચ કરાયેલ), અને NVS-01 (2023માં લોન્ચ કરાયેલ). આ ઉપગ્રહોમાંથી સૌથી જૂનો, IRNSS-1B, તેના ટાર્ગેટ સમય કરતાં વધારાના સમય પર ચાલી રહ્યો છે. સૌથી આધુનિક અને નવીનતમ NVS-01 છે. પરંતુ, ફક્ત એક ઉપગ્રહનો ઉપયોગ કરીને સમગ્ર ભારતમાં GPS ટ્રેકિંગ કરવું શક્ય નથી.

હકીકતમાં, 2025માં, એવું બહાર આવ્યું હતું કે, આ નેવિગેશન સિસ્ટમ હેઠળ કુલ 11 ઉપગ્રહો લોન્ચ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેમાંથી ફક્ત ચાર જ કાર્યરત હતા. બાકીના ચાર એકતરફી જ સંદેશાવ્યવહાર કરતા હતા. એક તેના નિર્ધારિત સમય પૂરો થતા તેને કામ પરથી હટાવી દેવાયો હતો, અને બે તો ક્યારેય તેમની નિર્ધારિત ભ્રમણકક્ષામાં પહોંચી જ નહોતા શક્યા. હવે, આ ચારમાંથી પણ એક નબળો પડી ગયો છે. NavICને સાત-ઉપગ્રહ નેવિગેશન સિસ્ટમ તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો હતો.

NVS-02ને 2025માં તેના બદલામાં લોન્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. જો કે, ટેકનિકલ ખામીને કારણે, તે તેના નિર્ધારિત ભ્રમણકક્ષા સુધી પહોંચવામાં નિષ્ફળ ગયો, જેના પરિણામે લોન્ચ નિષ્ફળ ગયું. ગયા વર્ષે કેન્દ્રીય મંત્રી જિતેન્દ્ર સિંહે જાહેરાત કરી હતી કે, NVS-03 છ મહિનાની અંદર લોન્ચ કરવામાં આવશે, ત્યારબાદ છ મહિના પછી NVS-04 લોન્ચ કરવામાં આવશે. જોકે, હજુ સુધી NVS-03 લોન્ચ કરવામાં આવ્યો જ નથી.

આ નેવિગેશન સિસ્ટમ માટે, ભારતે આયાતી ઘડિયાળો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે પોતાની પરમાણુ ઘડિયાળ સ્થાપિત કરી. આ ઘડિયાળો પરમાણુઓના સ્પંદનોને માપે છે, જે ઉપગ્રહને અવકાશથી આપણા ફોન પર સિગ્નલ ટ્રાન્સમિટ કરવામાં લાગતો સમય માપે છે.

એક નાનકડી ભૂલ પણ આપણને નિર્ધારિત સ્થળ શોધવામાં ખુબ મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે. અહેવાલ મુજબ, એક સેકન્ડના અબજમા ભાગની ભૂલ તમારી ગણતરી કરેલી સ્થિતિને સેંકડો મીટર દૂર સુધી બદલી શકે છે. કામ વગર બંધ પડેલી ઘડિયાળવાળો નેવિગેશન ઉપગ્રહ એકદમ નકામો છે.

દુનિયાભરના લોકો નોર્વે, આઇસલેન્ડ અને ફિનલેન્ડ જેવા સ્થળોએ ઓરોરા લાઇટ્સ જોવા માટે જાય છે. પૃથ્વી પરથી તેને જોવું ખુબ સુંદર લાગતું હોય છે અને આ દૃશ્ય ખરેખર અદ્ભુત હોય છે. તાજેતરમાં, ભારતમાં પણ આવી લાઇટ્સ જોવા મળી હતી. આવામાં તમને લાગી શકે છે કે, 'આ કેટલી અદ્ભુત વાત છે, તે કેટલું અદભુત દૃશ્ય રહ્યું હશે. પરંતુ તેની પાછળની વાર્તા કંઇક અલગ જ છે.

હકીકતમાં, આ રીતે દેખીતી સુંદર લાઇટ્સ ખરેખર એક મોટા ગંભીર ખતરાનો સંકેત આપતી હોય છે. અને ભારતમાં તેમના દેખાવનો અર્થ એ છે કે, ભારતે પણ આ જોખમથી સાવધ રહેવું જોઈએ. 19 અને 20 જાન્યુઆરીની રાત્રે, લદ્દાખના હાનલે ગામ નજીક આકાશમાં એક તેજસ્વી લાલ પ્રકાશ જોવા મળ્યો. સામાન્ય રીતે, અહીંનું આકાશ ઘેરો વાદળી આકાશ, તારાઓ અને આકાશગંગા હોય છે. પરંતુ તે બે દિવસે, પ્રકાશ લોહી જેવા લાલ રંગનો હતો.

આ ઉત્તર ધ્રુવ પર દેખાતી ઓરોરા લાઇટ્સ જેવી જ હતી, ફક્ત તેમનો રંગ લાલ હતો. ખરેખર તે દૃશ્ય સુંદર હતું, પરંતુ તેની પાછળનું કારણ ઘણું ખતરનાક હતું. હકીકતમાં, આ લાઇટ્સ એક ખતરનાક સૌર તોફાનને કારણે થઈ હતી. થયું એવું કે, 18 જાન્યુઆરીના રોજ, સૂર્યમાંથી X-ક્લાસ સૌર જ્વાળા ફાટી નીકળી હતી. હવે, તમે પૂછી રહ્યા હશો કે આ શું છે. તો અહીં તમને બતાવી દઈએ કે, સૌર જ્વાળા એ સૂર્ય પર થતો વિસ્ફોટ છે. તેમાંથી મોટા પ્રમાણમાં ઊર્જા, પ્રકાશ અને હાઇ-સ્પીડ કણો નીકળતા હોય છે.

આ જ્વાળાઓને તેમની શક્તિ અનુસાર વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે, જેમાં X-ક્લાસ સૌથી શક્તિશાળી વિસ્ફોટ હતો. જ્યારે આ X-ક્લાસ સૌર જ્વાળા ફાટી નીકળ્યો, ત્યારે સૂર્યએ એક સાથે પૃથ્વી તરફ કોરોનલ માસ ઇજેક્શન (CME) બહાર કાઢ્યું. આ સૂર્યમાંથી ગેસ અને ચુંબકીય ઊર્જાનો એક વિશાળ વાદળ છે. આ વાદળ ખૂબ જ વધારે ઝડપથી પૃથ્વી તરફ આવ્યું હતું. પૃથ્વી પર પહોંચ્યા પછી, તે પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્ર સાથે અથડાયું. આ ટક્કરથી G4-સ્તરનું ભૂ-ચુંબકીય તોફાન સર્જાયું. આ એક ખતરનાક તોફાન હોય છે.

મીડિયા સૂત્રના એક અહેવાલ મુજબ, જ્યારે સૂર્યમાંથી આ હાઇ-સ્પીડ કણો પૃથ્વીના ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે અથડાય છે, ત્યારે તેઓ તેજસ્વી લાલ પ્રકાશ ઉત્પન્ન કરે છે. આ લાલ ચમકને ઓરોરા કહેવામાં આવે છે. નોર્વે જેવી જગ્યાએ, આ લાઇટ્સ લીલા રંગની દેખાય છે, કારણ કે તે ઉત્તર ધ્રુવની નજીક છે. ત્યાંથી, આપણે તેનો નીચેનો સ્તર જોઈએ છીએ, જે લીલો દેખાય છે. ભારતના લદ્દાખ ક્ષેત્રમાં, જે ખૂબ દૂર છે અને નીચા અક્ષાંશ પર સ્થિત છે, આપણે ઉપરનું સ્તર લાલ રંગમાં જોઈએ છીએ.

હવે પ્રશ્ન એ છે કે, આ કેમ ખતરનાક છે. આ તીવ્ર સૌર તોફાનો પૃથ્વીને ખુબ મોટું નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. તેઓ આપણી ટેકનોલોજી સિસ્ટમથી લઈને પાવર ગ્રીડ અને ઉપગ્રહો સુધી દરેકને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. સૌર તોફાનો ઇલેક્ટ્રિક ઝટકા ઉત્પન્ન થઇ શકે છે, જે પાવર ટ્રાન્સફોર્મરને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અને મોટા બ્લેકઆઉટનું કારણ બની શકે છે.

આ ઉપરાંત, આવા તોફાનોને કારણે પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્ર સંકોચાઈ શકે છે, જેના કારણે ઉપગ્રહો તેમની ભ્રમણકક્ષામાંથી બહાર નીકળી શકે છે. ભારતના આદિત્ય-L1 મિશન (ISRO)એ દર્શાવ્યું છે કે ભૂસ્થિર ઉપગ્રહો હાનિકારક સૌર પવનોથી પણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, આ તોફાનો GPS સિગ્નલોને વિક્ષેપિત કરી શકે છે અને બેન્કિંગ/નેવિગેશનને અસર થઇ શકે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથક પર અવકાશયાત્રીઓએ રેડિયેશનથી આશ્રય લેવો પડે છે.

એકંદરે, સૂર્યમાંથી નીકળનારુ આ સૌર તોફાન પૃથ્વી પર ખુબ મોટા પ્રમાણમાં વિનાશ લાવી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં તેનાથી બચવા માટે કેટલીક તૈયારીઓ પણ કરવામાં આવી રહી છે. આદિત્ય-L1 મિશનના ભાગ રૂપે ભારત દ્વારા મોકલવામાં આવેલા સાધનો આવા તોફાનો વિશે 1-2 દિવસ અગાઉ માહિતી આપી શકે છે. એના કારણે ઉપગ્રહોને સેફ મોડમાં લાવી શકાય છે અને પાવર ગ્રીડને સુરક્ષિત રાખવા સક્ષમ બનાવી શકાય છે. તાજેતર આવેલું ભયંકર તોફાન સૂચવે છે કે, સૂર્ય વધુ સક્રિય અને ખતરનાક બની રહ્યો છે. આગામી મહિનાઓ અને વર્ષોમાં આવા તોફાનો વધી શકે છે. આનાથી આપણી ટેક અર્થવ્યવસ્થા અને સેટેલાઇટ નેટવર્ક પર ઘણું વધારે દબાણ આવશે.