આજના યુગમાં, જ્યારે યુવાનો લાખો અને કરોડોના પગાર પેકેજો અને કોર્પોરેટ જીવનશૈલીની પાછળ ભાગી રહ્યા છે, ત્યારે લખનૌના 27 વર્ષીય શારદેન્દુ તિવારીએ સાબિત કર્યું છે કે, દેશની સેવા કરવી અને પોતાના સપનાઓને પૂરા કરવા એ કોઈપણ બેંક બેલેન્સ કરતાં વધુ મૂલ્યવાન છે. એમેઝોનમાં ક્લાઉડ એન્જિનિયરના હોદ્દા પર કામ કરતા શારદેન્દુએ રૂ. 46 લાખનો વાર્ષિક પગાર અને એરબસ જેવી વૈશ્વિક એરોસ્પેસ કંપની તરફથી મળેલી ઓફર છોડીને ભારતીય સેનાનો ગણવેશ પસંદ કર્યો.

લખનૌના રહેવાસી શારદેન્દુ તિવારીએ સેનામાં જોડાવાનું સ્વપ્ન ઘરે જ વાવ્યું. તેમના પિતા, રાજ કુમાર તિવારી, 36 વર્ષ સુધી ભારતીય સેનાના આર્મી સર્વિસ કોર્પ્સમાં સેવા આપી અને માનદ કેપ્ટન તરીકે નિવૃત્ત થયા.

શારદેન્દુએ બાળપણથી જ તેમના પિતાને લશ્કરી ગણવેશમાં જોઈને તેમનામાં સેનામાં જોડાવાની ઇચ્છા જગાવી. તેમણે તેમનું પ્રારંભિક શિક્ષણ કેન્દ્રીય વિદ્યાલયમાં પૂર્ણ કર્યું અને પછી દેશની પ્રતિષ્ઠિત એન્જિનિયરિંગ સંસ્થા, ચંદીગઢના PECમાંથી સ્નાતક થયા.

એન્જિનિયરિંગ પછી, શાર્દેન્દુની કોર્પોરેટ કારકિર્દી ખૂબ જ સફળ રહી. તેઓ એમેઝોનમાં ક્લાઉડ એન્જિનિયર બન્યા, અને તેમને રૂ. 46 લાખનું આકર્ષક પેકેજ મળ્યું. ત્યારપછી તેમને વૈશ્વિક એરોસ્પેસ જાયન્ટ એરબસ દ્વારા પસંદ કરવામાં આવ્યા. પરંતુ તેઓ ઓલિવ ગ્રીન (લશ્કરી ગણવેશ) પહેરવા માટે મક્કમ હતા. લશ્કરી કમિશનિંગ સુધીની તેમની સફર સરળ નહોતી, તેમણે અનેક અસફળતાઓ અને નિરાશાઓનો સામનો કરવો પડ્યો. પરંતુ તેમણે હાર ન માની અને તેમના પ્રયત્નો ચાલુ રાખ્યા.

https://twitter.com/PTI_News/status/2096153624326148118

શાર્દેન્દુની મહેનત અને અદમ્ય ભાવના આખરે રંગ લાવી. ગયા સ્થિત ઓફિસર્સ ટ્રેનિંગ એકેડેમી (OTA) ખાતે તાલીમ પૂર્ણ કર્યા પછી, તેમને ભારતીય સેનામાં અધિકારી તરીકે કમિશન આપવામાં આવ્યું. તેમની તાલીમ દરમિયાન, તેમણે તેમના નેતૃત્વ અને શિસ્તને કારણે એકેડેમીમાં 'સિનિયર અંડર ઓફિસર'નો પ્રતિષ્ઠિત હોદ્દો પણ પ્રાપ્ત કર્યો.

શાર્દેન્દુ તિવારીની વાર્તા આજના યુવાનો માટે એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. આ બતાવે છે કે, સફળતાનું માપ ફક્ત તમારા પગારનો આંકડો જ નથી, પરંતુ સાચી સફળતા ત્યારે થાય છે જ્યારે તમે તમારા દિલને અનુસરવા અને દેશની સેવા કરવાના લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવાની હિંમત એકઠી કરી શકો છો.

દિલ્હીમાં રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર વિજેતા શિક્ષકો સાથેની વાતચીત દરમિયાન, PM નરેન્દ્ર મોદીએ એક શિક્ષકને પૂછ્યું કે તેમની જાહેરમાં બોલવાની કુશળતા કેવી રીતે સુધારવી. PM મોદીએ શિક્ષકને પૂછ્યું કે જો તેઓ તેમના વિદ્યાર્થી હોત અને વધુ સારા વક્તા બનવા માંગતા હોત તો તેમણે શું કરવું જોઈએ. PM મોદીએ પૂછ્યું કે એક કુશળ વક્તા બનવા માટે તેમણે કઈ વાત પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ. PM મોદીના આ પ્રશ્ને શિક્ષક દિવસના કાર્યક્રમમાં વાતચીતના અનૌપચારિક પાસાને બહાર લાવ્યો, જ્યાં PM મોદી  શિક્ષક પાસે વિદ્યાર્થી તરીકે દેખાયા.

PM મોદીના પ્રશ્નના જવાબમાં, શિક્ષકે જાહેરમાં બોલવા માટે આત્મવિશ્વાસને પ્રાથમિક જરૂરિયાત ગણાવી. તેમણે કહ્યું કે, આત્મવિશ્વાસ સતત અભ્યાસથી આવે છે. વાતચીત દરમિયાન, શિક્ષકે એમ પણ કહ્યું કે, તેઓ પોતે PMની હાજરી અને વ્યક્તિત્વ જોઈને થોડા નર્વસ હતા. તેમના જવાબમાં જાહેર બોલવાની શીખવા માટેના કોઈ ચોક્કસ શોર્ટકટ કરતાં પ્રેક્ટિસ અને આત્મવિશ્વાસ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો. આ સલાહ વિદ્યાર્થીઓ તેમજ સ્ટેજ પર બોલવાની અથવા અસરકારક રીતે પોતાના વિચારો રજૂ કરવાની ક્ષમતા વિકસાવવા માંગતા લોકો માટે ઉપયોગી થઈ શકે છે.

રાષ્ટ્રીય શિક્ષક પુરસ્કારથી સન્માનિત શિક્ષકો સાથેની વાતચીત દરમિયાન, PM નરેન્દ્ર મોદીએ જાહેર ભાષણ અને આત્મવિશ્વાસ વિશે પણ ચર્ચા કરી. એક શિક્ષકે PM મોદીને સલાહ આપતા કહ્યું કે, આત્મવિશ્વાસ જરૂરી છે, અને તે સતત અભ્યાસથી આવે છે. શિક્ષકે એમ પણ કહ્યું કે, PM મોદીનો પ્રભાવ જોઈને તેઓ પોતે થોડા નર્વસ ફીલ કરતા હતા. આ દરમિયાન PM મોદીએ કાશીના સાંસદ તરીકે શરૂ કરેલા સ્તન કેન્સર જાગૃતિ અભિયાનનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે મહિલાઓ હવે સ્ક્રીનીંગ કરાવવા માટે આગળ આવી રહી છે, જ્યારે પહેલા આવું નહોતું. તેમણે એક જ દિવસમાં સૌથી વધુ લોકોની સ્ક્રીનીંગ કરીને વિશ્વ રેકોર્ડ બનાવવાનો પોતાનો અનુભવ પણ શેર કર્યો.

PM મોદીએ બાળકોમાં વધતા સ્ક્રીન સમય અને ડિજિટલ વ્યસન અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી. તેમણે કહ્યું કે, જો બાળકો રમતગમતમાં રસ લે, અને રમતગમતનો અર્થ વિડીયો ગેમ્સ નહીં, તો તેઓ ધીમે ધીમે તેમના સ્ક્રીન વ્યસનને દૂર કરી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે બાળકોને વધુ સર્જનાત્મક પ્રવૃત્તિઓ અને કાર્યક્રમોમાં સામેલ કરવાની જરૂર છે, જે તેમની સર્જનાત્મકતામાં વધારો કરે છે અને સક્રિય ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ. શિક્ષણ પ્રણાલીમાં બાળકોના સર્વાંગી વિકાસ પર ભાર મૂકતા, PM મોદીએ કહ્યું કે તેમને ડિજિટલ દુનિયા સુધી મર્યાદિત રાખવાને બદલે વાસ્તવિક દુનિયાની પ્રવૃત્તિઓમાં જોડવા મહત્વપૂર્ણ છે.

ડ્રેસ કોડ અંગે, PM મોદીએ કહ્યું કે, કેટલાક મોટા શહેરો અને યુનિવર્સિટીઓમાં આવા કિસ્સાઓ ઘણીવાર જાગૃતિનો અભાવ દર્શાવે છે, અને કેટલીકવાર પૂરતી માહિતી અથવા સમજૂતી વિના નિયમો લાગુ કરવામાં આવે છે. તેમણે શિક્ષકોને આવા નિર્ણયો અને બાળકોની ચિંતાઓની અસર સમજવા અને આ નિર્ણયો તેમના વર્તન પર નકારાત્મક અસર કરી રહ્યા છે કે કેમ તેનું મૂલ્યાંકન કરવા અપીલ કરી. PM મોદીએ કહ્યું કે શિક્ષકો ફક્ત પુસ્તકો અને અભ્યાસક્રમ સુધી મર્યાદિત ન હોવા જોઈએ, પરંતુ બાળકોના જીવન સાથે જોડાયેલા હોવા જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે બાળપણને સમાપ્ત થવા દેવું જોઈએ નહીં અને શિક્ષકો તેને સાચવવામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. બાળકોના બાળપણને જીવંત રાખવાની જવાબદારી શિક્ષકની છે.

વાતચીત દરમિયાન, PM નરેન્દ્ર મોદીએ વારાણસીથી સાંસદ તરીકે શરૂ કરાયેલા સ્તન કેન્સર જાગૃતિ અભિયાનનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. PM મોદીએ કહ્યું કે તેઓ એ જોઈને ખુશ છે કે મહિલાઓ હવે સ્ક્રીનીંગ કરાવવા માટે આગળ આવી રહી છે. તેમણે ઉમેર્યું કે પહેલા આવું નહોતું. PMએ આને તેમના અનુભવનું સકારાત્મક પાસું ગણાવ્યું અને મહિલાઓમાં આરોગ્ય તપાસ અંગે વધતી જાગૃતિ તરફ ધ્યાન દોર્યું.

તેમની વાતચીત દરમિયાન, PMએ એક જ દિવસમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં લોકોની સ્ક્રીનીંગના વિશ્વ રેકોર્ડનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેમના મતે, કાશીમાં સ્તન કેન્સર જાગૃતિના પ્રયાસો દરમિયાન, મોટી સંખ્યામાં લોકોની તપાસ કરવામાં આવી હતી, અને આ એક મહત્વપૂર્ણ અનુભવ હતો. જો કે, કોઈપણ રેકોર્ડ સાથે સંકળાયેલા ચોક્કસ આંકડા અને સત્તાવાર પુરાવા ચકાસવા માટે, સંબંધિત સત્તાવાર રેકોર્ડ અથવા દસ્તાવેજનો સંદર્ભ લેવો જરૂરી રહેશે. તેથી, આ દાવો અહીં PMના નિવેદનના સંદર્ભમાં જ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે.

રાજસ્થાન હાઇકોર્ટે GEN Z, GEN ALFA, GEN BITAના કલ્યાણ અને ભવિષ્ય અંગે સુઓમોટો દાખલ કરીને કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારને સ્ટેટસ અને એક્શન રિપોર્ટ રજૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે.

જસ્ટીસ અનૂપ કુમાર ધાંડની બેન્ચે આદેશમાં કહ્યું છે કે, શાળા-કોલેજ, યુનિવર્સિટીમાં અભ્યાસ કરી રહેલી પેઢી જ દેશનું ભવિષ્ય છે.તેમને મળતું શિક્ષણ, વાતાવરણ, તકો દેશનું ભવિષ્ય નક્કી કરશે. કોર્ટે ગ્રામિણ શાળાઓ, સરકારી શાળાઓમા પાયાની સુવિધાના અભાવ વિશે ચિંતા વ્યકિત કરી છે. બાળકોની વધી રહેલા સ્ક્રીન ટાઇમ વિશે પણ વાત કરી છે અને બાળકોના સ્કીન ટાઇમ ઘટાડવા નીતિ ઘડવા માટેનો પણ આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. કોર્ટે કહ્યું કે, આજના જમાનામાં ટેકલોનોજી સમયની માંગ છે, પરંતુ પરંપરાગત શિક્ષણ પણ ન ભુલાવુ જોઇએ.

મધ્યપ્રદેશના બડવાની જિલ્લાના સેંધવામાં આવેલી એકલવ્ય આદર્શ રહેણાંક શાળા (જામલી)ના સેંકડો વિદ્યાર્થીઓએ તેમની ગંભીર સમસ્યાઓ સામે બળવો પોકાર્યો છે. શાળામાં મૂળભૂત સુવિધાઓના અભાવ, શિક્ષકો દ્વારા જાતિવાદી અને અપમાનજનક ટિપ્પણીઓ અને જેલ જેવા વાતાવરણથી કંટાળીને, સેંકડો વિદ્યાર્થીઓએ બડવાની કલેક્ટર ઓફિસ તરફ આકરા તડકામાં લગભગ 20 કિલોમીટર લાંબી કૂચ કરી.

રસ્તામાં, સેંધવાના SDM આશિષ, SDOP અજય વાઘમારે અને સહાયક કમિશનર રંજના સિંહે વિદ્યાર્થીઓને સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ ગુસ્સે ભરાયેલા વિદ્યાર્થીઓ તેમની માંગણીઓ પર અડગ રહ્યા અને તેમની કૂચ ચાલુ રાખી.

પગપાળા કૂચ કરતા વિદ્યાર્થીઓએ શાળા વહીવટ અને શિક્ષકો પર અત્યંત ગંભીર અને અસંવેદનશીલ આરોપો લગાવ્યા. તેઓએ જણાવ્યું કે શિક્ષકોનું વર્તન અત્યંત શરમજનક છે. તેઓ તેમને કહે છે કે, 'આદિવાસી લોકો કીડા જેવા છે, ગરીબ, અભણ અને અજ્ઞાની છે. આ આદિવાસી બાળકો અભ્યાસ કરીને શું પ્રાપ્ત કરશે? વધુમાં વધુ, તેઓ 10મા કે 12મા ધોરણ સુધી અભ્યાસ કરશે, અને પછી તો તેમને બાળકો જ પેદા કરવા પડશે. અમારું મનોબળ ઘટાડવામાં આવે છે. પેરેન્ટ્સ મિટિંગમાં આવતા અમારા માતા-પિતાનું સન્માન કરવામાં આવતું નથી. અમને જેલની જેમ શાળામાં બંધ રાખવામાં આવે છે.

વિદ્યાર્થીઓએ એવો પણ આરોપ લગાવ્યો હતો કે, જ્યારે તેઓ 20 કિલોમીટર ચાલીને જુલવાનિયા પહોંચ્યા, ત્યારે કલેક્ટર જયતિ સિંહે તેમની પુરી વાત સાંભળ્યા વિના બે મિનિટમાં જ ઔપચારિક ખાતરી આપીને વાતચીત પતાવી દીધી હતી.

વિદ્યાર્થીઓની મુખ્ય માંગણીઓ: શાળામાં ગેરવહીવટ અને કડક પ્રતિબંધો માટે જવાબદાર આચાર્ય સામે પગલાં લેવા જોઈએ. આદિવાસી લોકો વિરુદ્ધ અભદ્ર ટિપ્પણી કરનારા શિક્ષકોને તાત્કાલિક શાળામાંથી હાંકી કાઢવા જોઈએ. પેરેન્ટ્સ મીટિંગ્સમાં હાજરી આપતા માતા-પિતા સાથે આદરપૂર્વક વર્તવું જોઈએ. વિદ્યાર્થીનીઓનું આવવા-જવા ઉપરાંત આમતેમ ફરવા પરના નિયંત્રણો દૂર કરવા જોઈએ અને આરામદાયક વાતાવરણ પૂરું પાડવું જોઈએ.

બીજી તરફ, એકલવ્ય નિવાસી શાળાના આચાર્ય અજિત કુમારે તેમના પરના તમામ આરોપોને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢ્યા. તેમણે કહ્યું કે બાળકોએ ક્યારેય તેમને આવી સમસ્યાની જાણ કરી નથી. કુમળી વયના યુવાનોને મોબાઇલ ફોન અને નિયમો અને કાયદાથી બંધાયેલા રહેવાનું પસંદ નથી. સવારે 5 વાગ્યાથી રાત્રે 10 વાગ્યા સુધી શિસ્તબદ્ધ રહેવાથી, તેઓ અસ્વસ્થતા અનુભવે છે. તેઓ સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા ઇચ્છે છે. માતાપિતાનો અનાદર કરવાના મુદ્દા અંગે, જો માતાપિતા પોતે કહે કે તેમની સાથે અભદ્ર વર્તન કરવામાં આવ્યું છે, તો હું તે માનીશ.

મામલો વધુ વકરી રહ્યો છે તે જોઈને, બડવાનીના કલેક્ટર જયતિ સિંહે જુલવાનિયામાં વિદ્યાર્થીઓ સાથે મુલાકાત કરી અને દરેક મુદ્દા પર ચર્ચા કરી. કલેક્ટરે જણાવ્યું કે, અમારા જિલ્લાના બાળકો સવારથી જ ચાલતા આવ્યા હતા, અને અમારી સંપૂર્ણ સહાનુભૂતિ તેમની સાથે છે. બાળકોએ શિક્ષકો દ્વારા જાતિવાદી અપશબ્દોનો ઉપયોગ, શાળાના સભાખંડ અને કાઉન્સેલિંગ જેવા મુદ્દાઓ ઉઠાવ્યા છે. સમગ્ર મામલાની નિષ્પક્ષ રીતે તપાસ કરવા માટે એક સમિતિની રચના કરવામાં આવી છે. તપાસ અહેવાલમાં બહાર આવેલા તથ્યોના આધારે, કડક કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.

હાલ માટે, વહીવટીતંત્રની ખાતરી પછી, વિદ્યાર્થીઓ તપાસ અહેવાલ અને નક્કર કાર્યવાહીની રાહ જોઈ રહ્યા છે. વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે, જો તેમને ન્યાય નહીં મળે અને દોષિત શિક્ષકોને દૂર નહીં કરવામાં આવે તો તેઓ ઉગ્ર આંદોલનનું આયોજન કરશે.

સરકારી શાળાઓમાં પ્રાથમિક સુવિધાઓના અભાવ અને કથળતી જતી શિક્ષણ વ્યવસ્થા સામે ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ (CJP) દ્વારા ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. પાર્ટીના સ્થાપક અને કન્વીનર અભિજીત દીપકેએ શિક્ષણ મંત્રીને એક વિસ્તૃત પત્ર પાઠવીને શાળાઓની સ્થિતિ સુધારવા અને 6 મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રશ્નોના જાહેર જવાબ આપવા માંગ કરી છે.

પત્રમાં જણાવાયું છે કે દેશની આઝાદીના 80 વર્ષ પૂર્ણ થવા છતાં આજે પણ અનેક સરકારી શાળાઓમાં પીવાનું શુદ્ધ પાણી, શૌચાલય, યોગ્ય વર્ગખંડો અને બેસવા માટે બેન્ચ જેવી પાયાની સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ નથી. સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ રહેલા દ્રશ્યો ચિંતાજનક છે અને બાળકોને પ્રાણીઓ કરતા પણ ખરાબ પરિસ્થિતિમાં ભણવા માટે મજબૂર થવું પડે છે. દેશમાં શિક્ષણના સ્તરને સુધારવા માટે તમામ સરકારી શાળાઓનું માળખું યુદ્ધના ધોરણે સુધારવું અનિવાર્ય છે.

મંત્રી સમક્ષ રજૂ કરાયેલા 6 મુખ્ય પ્રશ્નો:

1. શાળાઓનું સમારકામ: છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં રાજ્યની કેટલી સરકારી શાળાઓનું નવીનીકરણ (રેનોવેશન) કરવામાં આવ્યું છે અને હાલ કેટલી શાળાઓને તાત્કાલિક રીપેરિંગ કે સંપૂર્ણ નવીનીકરણની જરૂર છે?
2. શિક્ષકોની ખાલી જગ્યાઓ: હાલમાં શિક્ષકોની કેટલી જગ્યાઓ મંજૂર થયેલી છે, કેટલી ભરાયેલી છે અને કેટલી જગ્યાઓ ખાલી પડી છે?
3. બજેટ અને ખર્ચ: છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં સરકારી શાળાઓ માટે કેટલું ફંડ મંજૂર કરવામાં આવ્યું હતું અને તેમાંથી વાસ્તવમાં કેટલો ખર્ચ થયો છે?
4. નવી શાળાઓની જરૂરિયાત: દેશના દરેક બાળકને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ મળી રહે તે માટે હજુ કેટલી વધારાની સરકારી શાળાઓની જરૂર છે?
5. બિન-શૈક્ષણિક કામગીરી: શૈક્ષણિક કાર્ય સિવાય સરકારી શાળાના શિક્ષકોને કઈ-કઈ બિન-શૈક્ષણિક (ગેર-શિક્ષણ) જવાબદારીઓ અને ફરજો સોંપવામાં આવે છે?
6. ડિજિટલ અને રમત-ગમતની સુવિધાઓ: રાજ્યની કેટલી સરકારી શાળાઓમાં કમ્પ્યુટર, ડિજિટલ લર્નિંગ, સ્વચ્છ શૌચાલય અને રમત-ગમતના સાધનો તેમજ સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ છે?

CJPએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ મુદ્દો કોઈ રાજકારણ કે સરકાર સામેનો નથી પરંતુ બાળકોના ભવિષ્યનો છે. બાળક ગમે ત્યાં જન્મ્યું હોય કે તેના માતા-પિતાની આવક ગમે તેટલી હોય, તેને સુરક્ષિત વર્ગખંડ, પીવાનું સ્વચ્છ પાણી, શૌચાલય, બેસવા માટે બેન્ચ અને ભણાવવા માટે શિક્ષક મેળવવાનો પૂરો હક છે. મંત્રાલય આ તમામ માહિતી સાર્વજનિક કરે અને નબળા માળખાને કારણે કોઈ પણ બાળક સન્માનજનક શિક્ષણથી વંચિત ન રહે તે માટે તાત્કાલિક પગલાં ભરે તેવી માંગ કરવામાં આવી છે.

રાજસ્થાનમાં સરકારી શાળાઓમાં માળખાકીય સુવિધાઓની મોટી અછત સામે આવી છે. રાજ્ય સરકારે શુક્રવારે વિધાનસભામાં માહિતી આપતાં જણાવ્યું હતું કે, રાજ્યભરમાં 611 સરકારી શાળાઓ પોતાના મકાન વગર ચાલી રહી છે. સત્તાધારી ભાજપ સરકારે શાળાના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં જોવા મળતી આ ખામીઓ માટે અગાઉની કોંગ્રેસની અશોક ગેહલોત સરકારને જવાબદાર ઠેરવી છે.

ઝાલાવાડની શાળામાં સર્જાયેલી દુર્ઘટના બાદ હાથ ધરાયેલા ઓડિટનો હવાલો આપતાં ભાજપે જણાવ્યું હતું કે, આ રિપોર્ટે સરકારી શાળાઓની ભયજનક સ્થિતિ ખુલ્લી પાડી દીધી છે. ભાજપે તેને ગેહલોત સરકારનું પાપ ગણાવતા કહ્યું હતું કે વર્તમાન સરકાર હવે પરિસ્થિતિ સુધારવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.

આ ચોંકાવનારો ખુલાસો વિધાનસભામાં વિપક્ષના નેતા ટીકારામ જુલી દ્વારા પૂછવામાં આવેલા એક પ્રશ્નના જવાબમાં થયો હતો. સમગ્ર શિક્ષા અભિયાન હેઠળ 2025-26ના 'યુનિફાઇડ ડિસ્ટ્રિક્ટ ઇન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ ફોર એજ્યુકેશન' (UDISE) ના આંકડા મુજબ, રાજ્યની 611 સરકારી શાળાઓ પાસે પોતાની ઈમારતો નથી, જેમાં 10 કન્યા શાળાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.

આ આંકડા એવા સમયે સામે આવ્યા છે જ્યારે તેના થોડા દિવસો પહેલા જ 'કોકરોચ જનતા પાર્ટી' (CJP) ના સહ-સંયોજક આશુતોષ રાંકાના નેતૃત્વમાં પાર્ટીની એક ટીમ પર જયપુર નજીક બગરૂમાં સરકારી શાળાના નિરીક્ષણ માટે જતી વખતે હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો.

CJP ની ટીમ શાળા એક ગૌશાળામાંથી ચાલી રહી હોવાના દાવાની તપાસ કરવા માટે ત્યાં જઈ રહી હતી. ઉલ્લેખનીય છે કે, આ શાળાની મૂળ ઈમારતને ગત વર્ષે અસુરક્ષિત જાહેર કરીને બંધ કરી દેવામાં આવી હતી, જેના કારણે વિદ્યાર્થીઓને કામચલાઉ જગ્યાએ ખસેડવાની નોબત આવી હતી.

ઈમારત વગરની શાળાઓનો આ વિવાદ રાજસ્થાનમાં વ્યાપક સ્તરે ફેલાયેલી માળખાકીય સમસ્યાનો એક ભાગ છે. માત્ર જયપુરમાં જ 38 શાળાઓ પાસે પોતાની ઈમારત નથી. જ્યારે ઝાલાવાડના આકલેરા બ્લોકમાં સૌથી વધુ 23, ખાનપુરમાં 16 અને ઝાલરાપાટનમાં 11 શાળાઓ મકાન વગરની છે. આ ઉપરાંત ફલોદીના બાપમાં 11 અને વાંસવાડાના છોટીસરવણમાં આવી 10 શાળાઓ આવેલી છે.

બીજી તરફ, પોતાની ઈમારત ધરાવતી 64,484 સરકારી શાળાઓમાંથી 2,047 શાળાઓમાં શૌચાલયની સુવિધા નથી અને 1,049 શાળાઓમાં પીવાના પાણીની સુવિધાનો અભાવ છે.

શૌચાલય વગરની શાળાઓમાં વાંસવાડા 188 શાળાઓ સાથે મોખરે છે, ત્યારબાદ ડુંગરપુરમાં 124 અને ઉદયપુરમાં 98 શાળાઓ આવેલી છે. જ્યારે પીવાના પાણીની સુવિધા ન હોય તેવી સૌથી વધુ 96 શાળાઓ દૌસા જિલ્લામાં છે. આ મામલે રાજસ્થાન સરકારે જણાવ્યું હતું કે તેણે શાળાઓના સમારકામ અને નવીનીકરણ માટે રૂ. 550 કરોડ તથા ઈમારત વગરની કે જર્જરિત હાલતમાં ચાલતી શાળાઓ માટે નવા મકાનો બનાવવા રૂ. 450 કરોડની ફાળવણી કરી છે.

સરકારે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે વિવિધ ભંડોળના સ્ત્રોતો દ્વારા શાળાના મકાનોના નિર્માણ, સમારકામ અને જાળવણી માટે વાર્ષિક રૂ. 2,500 કરોડ એટલે કે પાંચ વર્ષમાં કુલ રૂ. 12,500 કરોડ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે. જોકે, વિપક્ષી નેતા ટીકારામ જુલીએ સરકારના આ દાવાઓને ફગાવી દીધા હતા અને ઓડિટ રિપોર્ટનો જ હવાલો આપીને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની આ કટોકટી સામે લડવા માટે સરકારની તૈયારીઓ સામે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે રાજ્યમાં 3,768 સરકારી શાળાઓને સંપૂર્ણપણે જર્જરિત અને અસુરક્ષિત જાહેર કરવામાં આવી છે, જ્યારે 83,783 વર્ગખંડો પણ વપરાશ માટે અસુરક્ષિત છે. જુલીએ આરોપ લગાવતા કહ્યું હતું કે, સરકાર પાસે કોઈ આયોજન નથી. ખરાબ સ્થિતિને કારણે શાળાઓ બંધ કરવામાં આવી છે અથવા તો અન્યત્ર ખસેડવામાં આવી છે, જેનાથી બાળકોના પ્રવેશ પર માઠી અસર પડી છે.

તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે શાળાઓની ખરાબ સ્થિતિ અંગે રાજસ્થાન હાઇકોર્ટે પણ સરકારનો ઉધડો લીધો છે. બીજી તરફ, સરકારે પોતાનો પક્ષ રાખતાં જણાવ્યું હતું કે શાળાના મકાનો, શૌચાલયો અને અન્ય પ્રાથમિક સુવિધાઓમાં સુધારો કરવો એ તેમની પ્રાથમિકતા છે.

એક તરફ, સરકાર ડિજિટલ ઈન્ડિયાને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. ઘણા સરકારી કાર્યો ઓનલાઈન કરવામાં આવ્યા છે. આવામાં મધ્યપ્રદેશના દૂરના અને ઊંડાણના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આવેલી સરકારી શાળાઓમાં, E-એટેન્ડેન્સ એપ પર હાજરી ચિહ્નિત કરવી શિક્ષકો માટે મુશ્કેલ કાર્ય બની ગયું છે. મોબાઈલ નેટવર્કના અભાવે, શિક્ષકોને ક્યારેક હાજરી ચિહ્નિત કરવા માટે શાળાની અગાસી તો ક્યારેક ઝાડની ડાળીઓ પર ચઢવાની ફરજ પડે છે.

મધ્યપ્રદેશમાં સરકારી શાળાના શિક્ષકો માટે E-એટેન્ડેન્સ ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે. આ એપ માત્ર હાજરી સુનિશ્ચિત કરતી નથી પરંતુ સરકારી શાળાઓમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી પણ સુનિશ્ચિત કરે છે. જો કે, દૂરના વિસ્તારોમાં મોબાઈલ નેટવર્કની સ્થિતિ ખૂબ જ ખરાબ છે.

પરિણામે, શિક્ષકોને હાજરી ચિહ્નિત કરવા માટે ઝાડની ડાળીઓ પર ચઢવું પડે છે અથવા સ્કૂલની અગાસી પર ચઢવું પડે છે. આ ઉપરાંત, જો હાજરી નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં ઓનલાઈન નોંધવામાં ન આવે, તો તેમના પર કાર્યવાહી થવાનો અથવા પગાર કાપવાનો સતત ભય રહેતો હોય છે. એવું નોંધવામાં આવે છે કે આ ટેકનિકલ સમસ્યાને કારણે, ઘણા શિક્ષકોને અડધાથી પણ ઓછો પગાર મળ્યો છે.

શિક્ષકો શાળાની અગાસી પર જીવન જોખમે બેસીને સ્માર્ટફોનને બેલેન્સ કરતા હોય કે ફોન સિગ્નલ પકડવા માટે આંબાના ઝાડની ડાળીઓને પકડીને કામ કરતા હોય તેવા વીડિયો પણ સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયા છે.

આ હાજરી નોધાવવાના વીડિયો ઓનલાઈન વાયરલ થયા છે, જ્યારે કેટલાક લોકો તેને હળવાશભર્યા મજાક તરીકે ગણી રહ્યા છે, ત્યારે શિક્ષક સંગઠનોએ માંગ કરી છે કે, ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની ખામીઓને દૂર કરવામાં આવે અને વ્યવહારુ ઓનલાઈન હાજરીના વિકલ્પો પૂરા પાડવામાં આવે. તેઓ દલીલ કરે છે કે, જો ટેકનિકલ સમસ્યાઓને કારણે હાજરી સમયસર નોંધવામાં ન આવે તો શિક્ષકોને જવાબદાર ઠેરવવા જોઈએ નહીં.

આગર માલવા જિલ્લાના બરોદની એક સરકારી શાળામાંથી આવી જ એક વીડિયો ક્લિપમાં ગણિતના શિક્ષક હવામાં મોબાઈલ ફેરવીને હાજરી લેતા દેખાય છે. ટિપ્પણી વિભાગમાં કેટલાક સૂચવે છે કે સિગ્નલ બંધ થાય તે પહેલાં તે કદાચ 'ગુણાકાર'ની કિંમતની ગણતરી કરી રહ્યા હતા.

આ અવ્યવસ્થાને કારણે શિક્ષકોને આર્થિક અને માનસિક મુશ્કેલીમાં મૂકવું પડે છે. અને બીજી બાજુ, શિક્ષણની ગુણવત્તા પર પણ અસર પડી રહી છે, કારણ કે શિક્ષકોનો કિંમતી સમય નેટવર્ક શોધવામાં જ  વેડફાય જાય છે.

શું તમે જાણો છો કે રાષ્ટ્રીય પક્ષીનું નામ કાગડો છે? આ વાત અમે કે કોઈ જનરલ નોલેજની ચોપડીમાં નહીં, પરંતુ BEd-MEd સંયુક્ત પ્રવેશ પરીક્ષાની આન્સર કી દ્વારા ખબર પડી છે. હકીકતમાં, સોબન સિંહ જીના યુનિવર્સિટીએ 16 ઓગસ્ટ, 2026ના રોજ યોજાયેલી BEd-MEd પરીક્ષા માટે આન્સર કી સત્તાવાર પોર્ટલ પર બહાર પાડી હતી. જેમાં ઘણા પ્રશ્નોના જવાબો એવા મળ્યા હતા, જેના વિશે જાણ્યા પછી, 5352 ઉમેદવારો તરફથી માત્ર પ્રશ્નો જ ઉભા થયા ન હતા, પરંતુ યુનિવર્સિટીની કામગીરી પર પણ અનેક પ્રશ્નો ઉભા થયા હતા.

હકીકતમાં, ઉત્તરાખંડમાં યોજાયેલી BEd-MEd સંયુક્ત પ્રવેશ પરીક્ષામાં પુછાયેલા પ્રશ્નો અને તેની આન્સર કીમાં ઘણા પ્રશ્નોના જવાબ ખોટા આપવામાં આવ્યા હોવાનો કિસ્સો બહાર આવ્યો હતો. આ ખોટા જવાબોમાં સૌથી વધુ ચર્ચિત પ્રશ્ન અને તેના જવાબ રાષ્ટ્રીય પક્ષી સંબંધિત હતો. આ પરીક્ષાની આન્સર કીમાં સાચા જવાબને 'કાગડો' તરીકે સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવ્યો હતો, જેના કારણે પરીક્ષા પ્રણાલી તપાસ હેઠળ આવી હતી. આ વિસંગતતાએ ઉમેદવારોમાં ગુસ્સો અને રોષ ફેલાવ્યો છે.

ઉત્તરાખંડમાં યોજાયેલી BEd-MEd સંયુક્ત પ્રવેશ પરીક્ષા SSJ યુનિવર્સિટી દ્વારા લેવામાં આવી હતી, જેને સંપૂર્ણ જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી. યુનિવર્સિટીએ કુલ 5,352 ઉમેદવારો માટે લેવામાં આવેલી આ પરીક્ષા માટે આન્સર કી બહાર પાડી અને તેને તેની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર અપલોડ કરી. જ્યારે પરીક્ષા આપનારા ઉમેદવારોએ પ્રશ્નો અને જવાબોની આન્સર કી સાથે સરખામણી કરી, ત્યારે ઘણા જવાબોમાં ભૂલો મળી આવી.

જ્યારે આ મામલો પ્રકાશમાં આવ્યો અને યુનિવર્સિટીને આન્સર કીમાં ભૂલો મળી, ત્યારે વહીવટીતંત્રે તાત્કાલિક વેબસાઇટ પરથી આન્સર કી દૂર કરી. ત્યારપછી એક સુધારેલી આન્સર કી સત્તાવાર વેબસાઇટ પર અપલોડ કરવામાં આવી. યુનિવર્સિટી વહીવટીતંત્રે સ્પષ્ટતા કરી કે, આ ટેકનિકલ ખામીને કારણે થયું છે. સુધારેલી આન્સર કી, જેમાં બધા પ્રશ્નોના સાચા જવાબો હતા, અપલોડ કરવામાં આવી છે.

ઉત્તરાખંડના અલ્મોરા સ્થિત સોબન સિંહ જીના યુનિવર્સિટીના રજિસ્ટ્રાર ડૉ. દેવેન્દ્ર સિંહ બિષ્ટે જણાવ્યું હતું કે ટેકનિકલ કારણોસર, અગાઉ બહાર પાડવામાં આવેલી આન્સર કીમાં કેટલીક ભૂલો મળી આવી હતી, ત્યારપછી સુધારેલી આન્સર કી બહાર પાડીને વેબસાઇટ પર અપલોડ કરવામાં આવી છે. ઉમેદવારો આન્સર કીની સમીક્ષા કરી શકે છે અને વાંધા સબમિટ કરી શકે છે. જોકે, આ સમગ્ર મામલાએ આ પ્રવેશ પરીક્ષાની વ્યવસ્થા પર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે.

ઉમેદવારોને ઉત્તરાખંડ રાજ્ય સંયુક્ત BEd-MEd પ્રવેશ પરીક્ષા માટે સુધારેલી આન્સર કીની સમીક્ષા કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. જો તેમને કોઈપણ પ્રશ્ન કે જવાબ સામે કોઈ વાંધો હોય, તો વાંધો રજૂ કરવાની સુવિધા 20 ઓગસ્ટ, 2026 સુધી ઉપલબ્ધ છે. આ પછી, વાંધો દાખલ કરવાની બારી બંધ થઈ જશે.

થોડા દિવસો પહેલા, લખનૌના દુબગ્ગા ચોકડી પર એક વિચિત્ર હોબાળો થયો હતો. 10થી 15 વર્ષના બાળકો, યુનિફોર્મ પહેરેલા અને સ્કૂલ બેગ લઈને, રસ્તાની વચ્ચે સૂત્રોચ્ચાર કરી રહ્યા હતા. મુદ્દો શાળામાં શિક્ષકોની ગેરહાજરીનો હતો. પોલીસ આવી, તેમને શાંત પાડ્યા, અને પરિસ્થિતિનો ઉકેલ આવ્યો. પરંતુ આ ફક્ત લખનૌની વાર્તા નથી. જો તમે નકશા પર નજર નાખો અને દેશના વિવિધ ખૂણાઓ પર નજર નાખો, તો તમને ખ્યાલ આવશે કે 2010 પછી જન્મેલી આ નવી પેઢી, Gen Alpha', હવે ચુપચાપ સહન કરવાની સ્થતિમાં નથી.

જૂની પેઢી જે સિસ્ટમને પોતાનું ભાગ્ય માનીને સહન કરતી હતી, આ પેઢી વ્યવસ્થાનો કોલર પકડીને તેના પર સવાલ ઉઠાવી રહી છે. ક્યાંક છાપરું જર્જરિત છે, ક્યાંક શૌચાલય છે જ નહીં, ક્યાંક શિક્ષણ આપનાર શિક્ષક જ ગાયબ છે. પરિણામ? Gen Alpha' વર્ગખંડો છોડીને શેરીઓમાં આવી ગયા છે. અને સૌથી મહત્વની વાત તો એ છે કે, બાળકોના આ બળવાખોર વલણનું પરિણામ પણ આવી રહ્યું છે. અધિકારીઓ દોડી રહ્યા છે, કાગળો આમ તેમ થઇ રહ્યા છે, રસ્તાઓ બનાવવામાં આવી રહ્યા છે, અને રાતોરાત માંગણીઓ પૂર્ણ થઈ રહી છે.

દેશના વિવિધ ભાગોમાંથી આવેલા આ ફોટાઓ બતાવે છે કે કેવી રીતે Gen Alpha'એ તેમની જીદ સામે સિસ્ટમને ઘૂંટણિયે લાવી દીધી છે. ચાલો તાજેતરના Gen Alpha' વિરોધ પ્રદર્શનોને જોઈ લઈએ કે, જેણે પોલીસ વહીવટીતંત્રથી લઈને રાજકારણીઓ અને મંત્રીઓ સુધી બધાને પરસેવો પાડી દીધો છે.

લખનૌના દુબગ્ગામાં જયપ્રકાશ નારાયણ સ્કૂલના સેંકડો વિદ્યાર્થીઓ 3 દિવસ પહેલા રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા હતા. ખાતરીઓ આપી હોવા છતાં સમસ્યાનું તાત્કાલિક નિરાકરણ ન આવ્યું ત્યારે તેઓ ફરીથી વિરોધ કરવા માટે ચાર રસ્તા પર બેસી ગયા. શિક્ષકોની અછતનો વિરોધ કરવા માટે બાલાગંજ ચાર રસ્તા પર બેઠેલા આ વિદ્યાર્થીઓએ દુબગ્ગા રોડ બ્લોક કરી દીધો. પોલીસ ઘટનાસ્થળે પહોંચી, વિદ્યાર્થીઓને શાંત પાડ્યા અને ટ્રાફિક પુનઃસ્થાપિત કર્યો. આ ગુસ્સો દર્શાવે છે કે વિદ્યાર્થીઓ હવે વડીલો પર આધાર રાખવા તૈયાર નથી.

સિરોહીમાં આદિવાસી કન્યા છાત્રાલયની લગભગ 50 વિદ્યાર્થીઓ અચાનક જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટની ઓફિસે પહોંચી ગઈ. તેઓએ કહ્યું કે તેમને ગુણવત્તાયુક્ત ભોજન મળી રહ્યું નથી, ન તો સ્વચ્છતા અને રહેવાની વ્યવસ્થા પૂરતી છે. વિદ્યાર્થીઓની ફરિયાદો પછી, કલેક્ટરે તેમની સાથે વાત કરી અને તાત્કાલિક તપાસ સમિતિની રચના અને આ મામલાની તપાસ કરવાનો આદેશ આપ્યો.

અલવરના થાનાગાઝીમાં જોધાવાસ સરકારી શાળામાં વિદ્યાર્થીઓએ નવી ઇમારત, શૌચાલય, પાણી અને પુસ્તકાલય સહિતની માંગણીઓ સાથે વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું. વિરોધ પ્રદર્શનમાં પહોંચેલા CJP કાર્યકરો અને ગ્રામજનો વચ્ચે ઘર્ષણ થયું, ત્યારપછી પોલીસે પરિસ્થિતિને સાંભળી હતી, વહીવટીતંત્રે તેમને એક મહિનાની ખાતરી આપ્યા પછી વિદ્યાર્થીઓએ વિરોધ સમાપ્ત કર્યો.

ઉત્તર પ્રદેશના કન્નૌજ જિલ્લામાં, 'Gen Alpha'ના વિદ્યાર્થીઓ, શાળાની ખરાબ સ્થિતિથી નારાજ, પોતાને એક વર્ગખંડમાં બંધ કરી દીધા. વીડિયો વાયરલ થયા પછી, જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ જાતે પહોંચ્યા. અહીં તમને બતાવી દઈએ કે, જવાહર નવોદય વિદ્યાલયના વિદ્યાર્થીઓએ મૂળભૂત સુવિધાઓ, ખોરાક અને શિક્ષકોના વર્તનનો વિરોધ કરતા પોતાને એક વર્ગખંડમાં બંધ કરી દીધા હતા. વિરોધનો વીડિયો વાયરલ થયા પછી, જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ આશુતોષ મોહન અગ્નિહોત્રી ઘટનાસ્થળે પહોંચ્યા અને વિદ્યાર્થીઓને ત્યાંથી બહાર નીકાળ્યા હતા.

શિક્ષકની બદલીથી ગુસ્સે થયેલા Gen Alpha'ના વિદ્યાર્થીઓ અહીં વિરોધ પ્રદર્શન કરી રહ્યા હતા. રોડ બ્લોક દરમિયાન, બ્લોક હેડ પહોંચ્યા. વિદ્યાર્થીઓએ તેમના પર થપ્પડ મારવાનો આરોપ લગાવ્યો. શિક્ષક મલય સિંહની બદલી સામે વિદ્યાર્થીઓનો વિરોધ સતત 3 દિવસે પણ ચાલુ રહ્યો, જેમાં રસ્તો બ્લોક થઈ ગયો. પ્રદર્શનકારીઓને શાંત કરવા પહોંચેલા બ્લોક હેડ પર એક વિદ્યાર્થીને થપ્પડ મારવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો, ત્યારપછી વિદ્યાર્થીઓએ તેમના વાહનમાં તોડફોડ કરી અને કાર્યવાહીની માંગ કરી.

ઉત્તર પ્રદેશના હમીરપુર જિલ્લામાં, 'Gen Alpha'ના વિરોધની અસર એટલી હતી કે વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ગામમાં રસ્તો બનાવવાની માંગ પર ત્યાં પહોંચ્યા. કલેક્ટર કચેરી ખાતે શાળાના બાળકો દ્વારા કરવામાં આવેલા પ્રદર્શન પછી, વહીવટીતંત્ર હરકતમાં આવ્યું. ADM, SDM, ખનિજ અને PWD અધિકારીઓ ચંદુપુર ગામમાં પહોંચ્યા અને રસ્તાનું નિરીક્ષણ કર્યું અને બાંધકામ પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવી.

બસ ભાડા વધારાથી ગુસ્સે થયેલી શાળાની વિદ્યાર્થિનીઓએ સિરોંજ બસ સ્ટેન્ડ પર વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું. સિરોંજમાં, ગર્લ્સ હાયર સેકન્ડરી સ્કૂલની વિદ્યાર્થિનીઓએ બસ ભાડા વધારાથી ગુસ્સે થઈને લગભગ અડધા કલાક સુધી બસ સ્ટેન્ડ પર વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું. તેમણે ધારાસભ્યને ભાડું ઘટાડવાની માંગણી કરતા સૂત્રોચ્ચાર કર્યા.

રાજગઢના સાંડાવતામાં, PM શ્રી સ્કૂલ અને કન્યાશાળાના સેંકડો વિદ્યાર્થીઓએ શાળાની સામે આવેલી દારૂની દુકાન દૂર કરવા અને સ્પીડ બ્રેકર લગાવવાની માંગણી સાથે લગભગ બે કલાક સુધી રસ્તો રોકી રાખ્યો હતો. વહીવટીતંત્ર દ્વારા એક મહિનામાં કાર્યવાહી કરવાની ખાતરી આપવામાં આવ્યા પછી વિરોધ પ્રદર્શન સમાપ્ત થયું, પરંતુ ABVPએ તેમની માંગણીઓ પૂર્ણ નહીં થાય તો હિંસક આંદોલન કરવાની ચેતવણી આપી હતી.

'આ 'Gen Alpha'નું નવું ભારત છે' એમ કહેવું અતિશયોક્તિ નહીં હોય. અહીંના બાળકો ફક્ત કાગળ પર વચનો આપવાથી ઘરે પાછા ફરવાના નથી. તેઓ જાણે છે કે તેમના અધિકારો કેવી રીતે માંગવા. જ્યારે વર્ગખંડમાં બ્લેકબોર્ડ સામે કોઈ શિક્ષક ન હોય અથવા છાત્રાલયમાં ખોરાક હલકી ગુણવત્તાનો હોય, ત્યારે આ વિદ્યાર્થીઓ વહીવટી કચેરીઓનો ઘેરાવ કરવામાં અચકાતા નથી. તેમનો સંદેશ સ્પષ્ટ છે, જો શિક્ષણ માટે અનુકૂળ વાતાવરણ અને મૂળભૂત સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં નહીં આવે, તો રસ્તાઓ પર આ જ પ્રકારનું વિરોધ પ્રદર્શન જોવા મળશે, જેનાથી સિસ્ટમને તે વાતનો અમલ કરવો જ પડશે.

ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન હવે કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી નથી રહ્યા. તેમણે 25 જુલાઈ, 2026ના રોજ PM નરેન્દ્ર મોદીને રાજીનામું સુપરત કર્યું, જેનાથી શિક્ષણ મંત્રી તરીકેનો તેમનો 5 વર્ષ, 18 દિવસનો કાર્યકાળ સમાપ્ત થયો. શિક્ષણ મંત્રી તરીકે તેમના સ્થાને કોણ આવશે? આ ક્ષણે આ સૌથી મોટો પ્રશ્ન છે. પરંતુ તેનાથી પણ મોટો પ્રશ્ન આ છે, એવા પડકારો કે જેણે ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનને પદ છોડવા માટે મજબૂર કર્યા.

NEET UG પરીક્ષામાં ગોટાળા, પેપર લીક અને અનિયમિતતાને લઈને દેશભરમાં ચાલેલા વિવાદ વચ્ચે, ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી પદેથી રાજીનામું આપી દીધું છે. તેમણે PM નરેન્દ્ર મોદીને પોતાનું રાજીનામું સોંપી દીધું છે. દિલ્હીના જંતર મંતર સહિત દેશના વિવિધ ભાગોમાં શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામાની માંગણીઓ ઘણા દિવસોથી ચાલી રહી હતી. જોકે, અહીં શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામાં સાથે આ બાબતનો અંત નથી આવ્યો, વાસ્તવિક પડકાર તો હજુ બાકી છે.

ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન હવે કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી નથી. તેમણે NEET પરીક્ષાના પેપર લીકની નૈતિક જવાબદારી લેતા શનિવારે બપોરે રાજીનામું આપ્યું. પરંતુ વાસ્તવિક પડકારો હજુ બાકી છે. પડકાર એ છે કે ભારતમાં પારદર્શક અને સુરક્ષિત પરીક્ષા પ્રણાલીનો પાયો કેવી રીતે નાખવો. આ સમય દરમિયાન, સરકાર, ન્યાયતંત્ર અને શિક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા લેવામાં આવેલા 7 પગલાંઓની ચર્ચા કરવી ખુબ મહત્વપૂર્ણ છે, જે ભવિષ્યમાં શિક્ષણ પ્રણાલીમાં પરિવર્તન લાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

ઉચ્ચ અધિકારીઓમાં ફેરબદલ: શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામા પહેલા, સરકારે શિક્ષણ વિભાગમાં ઉચ્ચ સ્તરે ટોચના અધિકારીઓની બદલી કરી. તાજેતરમાં ઉચ્ચ અને શાળા શિક્ષણ વિભાગ સંભાળતા વરિષ્ઠ અધિકારી વિનીત જોશીને પંચાયતી રાજ મંત્રાલયમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા હતા. નરેશ પાલ ગંગવારને ઉચ્ચ શિક્ષણ સચિવ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા, અને T.K. અનિલ કુમારને શાળા શિક્ષણ સચિવ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.

પેપર લીકમાં CBI તપાસ અને કડક કાયદા: NEET UG પેપર લીકની તપાસ CBI કરી રહી છે. ગુનેગારોને શક્ય તેટલી કડક સજા માટે કહેવામાં આવી રહ્યું છે. PM નરેન્દ્ર મોદીએ તાજેતરમાં જણાવ્યું હતું કે, બાળકોના ભવિષ્યને જોખમમાં મૂકવું એ 'ગંભીર પાપ' છે. પેપર લીક માટે જવાબદાર લોકોને એમ જ છોડી દેવામાં આવશે નહીં. આગામી દિવસોમાં આવી ઘટનાઓને રોકવા માટે કડક કાયદાની અપેક્ષા છે. જાહેર પરીક્ષાઓ (અન્યાયી ઉપાયો નિવારણ) અધિનિયમ, 2024 હેઠળ, પેપર લીક, સંગઠિત છેતરપિંડી કરનાર ગેંગ અને છેતરપિંડી કરનારાઓ સામે ઝડપી ટ્રાયલ માટે ખાસ ફાસ્ટ-ટ્રેક બેન્ચ સ્થાપિત કરવાના પ્રયાસો પહેલાથી જ શરૂ થઈ ગયા છે.

CBT મોડમાં રાષ્ટ્રીય સ્તરની પરીક્ષાઓ: IIT-JEEના ઉદાહરણને અનુસરીને, મેડિકલ પ્રવેશ પરીક્ષા, NEET, પણ કમ્પ્યુટર આધારિત ટેસ્ટ (CBT) મોડમાં લેવામાં આવશે. NEET ઉપરાંત, અન્ય રાષ્ટ્રીય સ્તરની પરીક્ષાઓ પણ સંપૂર્ણ ઓનલાઈન ફોર્મેટ માટે વિચારણા કરવામાં આવી રહી છે, જે પેન-એન્ડ-પેપર મોડથી સંપૂર્ણપણે ઓનલાઈન ફોર્મેટમાં ફેરવાઈ રહી છે.

NTAમાં સુધારા: નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી (NTA) NEET UG, JEE Main અને CUET સહિત લગભગ 15થી 20 રાષ્ટ્રીય સ્તરની પરીક્ષાઓ યોજવા માટે જવાબદાર છે. પરીક્ષાઓમાં અનિયમિતતાને કારણે, NTAને સંપૂર્ણ રીતે વિસર્જન અથવા સુધારા માટે માંગ કરવામાં આવી રહી છે. 2024માં UGC NET પેપર લીક કેસ પછી, NTA વડા સુબોધ કુમાર સિંહને દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. તેવી જ રીતે, કેન્દ્ર સરકારે તાજેતરમાં 47 NTA અધિકારીઓને દૂર કર્યા હતા. સૂત્રો સૂચવે છે કે આમાંના કેટલાક અધિકારીઓ સામે કાનૂની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે. ભવિષ્યમાં પરીક્ષાના સંચાલન પર આની સીધી અસર પડી શકે છે.

પરીક્ષા મૂલ્યાંકન અને પરિણામો ઝડપી બનાવવા: પરીક્ષા મૂલ્યાંકન પહેલા કરતાં વધુ ઝડપી બન્યું છે. પરંતુ, NEET જેવી પરીક્ષાઓ CBT મોડમાં લેવામાં આવી રહી હોવાથી, મૂલ્યાંકન અને પરિણામ જાહેર કરવાની પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી થવાની અપેક્ષા છે. આનાથી વિદ્યાર્થીઓને પ્રોવિઝનલ આન્સર કી પર વાંધો ઉઠાવવાથી લઈને કોલેજ પ્રવેશ મેળવવા સુધીની દરેક બાબતમાં ફાયદો થશે.

દેખરેખ માટે ઉચ્ચ-સ્તરીય સમિતિ: પરીક્ષાઓની વિશ્વસનીયતા પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે, એક કાયમી નિષ્ણાત સમિતિ બનાવવાનો પ્રસ્તાવ છે. તેમાં નિવૃત્ત ન્યાયાધીશો, સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાતો, ફોરેન્સિક વૈજ્ઞાનિકો અને શિક્ષણવિદોનો સમાવેશ થશે, જે કોઈપણ વહીવટી દબાણ વિના સ્વતંત્ર રીતે પરીક્ષાઓનું ઓડિટ કરશે.

રોજગાર કેલેન્ડર: આ વિરોધ ફક્ત પરીક્ષા પારદર્શિતા વિશે નહોતો. સરકારી નોકરીઓમાં ઘટાડો અને પરીક્ષાઓનું વારંવાર રદ થવું યુવાનો માટે એક મોટી ચિંતા છે. દિલ્હીના જંતર મંતર ખાતે થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનમાં NEET ઉમેદવારો, ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, ઉત્તરાખંડ અને મહારાષ્ટ્ર સહિત અનેક રાજ્યોમાં પરીક્ષા અનિયમિતતાઓ અને રદ થવાથી નારાજ ઉમેદવારોનો સમાવેશ થતો હતો. એવું માનવામાં આવે છે કે ભવિષ્યમાં, માત્ર પરીક્ષા કેન્દ્રની સુરક્ષા જ નહીં, પરંતુ સમયસર ભરતી અને રોજગાર કેલેન્ડર પર પણ વિચાર કરવામાં આવશે.

દેશની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત કાયદા સંસ્થાઓમાંની એક, હૈદરાબાદની NALSAR યુનિવર્સિટી ઓફ લોના વિદ્યાર્થીઓને સુપ્રીમ કોર્ટ તરફથી ખુબ મોટી રાહત મળી છે. ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે NALSARના 2026 ગ્રેજ્યુએટ બેચના છાત્રોની નોંધણીને સ્થગિત કરવાના બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયા (BCI)ના નિર્ણય સામે સખત વાંધો ઉઠાવ્યો છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલે BCIને નોટિસ મોકલી હતી અને સ્પષ્ટપણે નિર્દેશ આપ્યો હતો કે વિદ્યાર્થીઓ સામે કોઈ દંડાત્મક કે શિસ્તભંગના પગલાં લેવામાં આવશે નહીં.

સુનાવણી દરમિયાન, CJI જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયાના ચેરમેન મનન કુમાર મિશ્રાના વલણને સંપૂર્ણપણે બિનજરૂરી અને અયોગ્ય ગણાવ્યું હતું. CJI જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે કહ્યું હતું કે, વિદ્યાર્થીઓને શાંતિપૂર્ણ રીતે પોતાના વિચારો વ્યક્ત કરવાનો અને પોતાનો વિરોધ નોંધાવવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે. વિદ્યાર્થીઓએ મને પત્ર લખ્યો હતો. આ તેમની અને મારી વચ્ચેનો સંવાદ છે. આ મામલે BCIની બિનજરૂરી દખલ સંપૂર્ણપણે વાહિયાત અને બિનજરૂરી છે.

CJIએ જણાવ્યું હતું કે, તેઓ પોતે પણ તેમના વિદ્યાર્થીકાળ દરમિયાન વિદ્યાર્થી પ્રવૃત્તિઓ અને આંદોલનોમાં સક્રિય રીતે સામેલ હતા. જ્યારે યુવાનો શાંતિથી પોતાનો અવાજ ઉઠાવી રહ્યા હોય, ત્યારે તેમને પોતાના વિચારો વ્યક્ત કરવાની સ્વતંત્રતા હોવી જોઈએ. BCIને દખલ કરવાની કોઈ જરૂર નથી. અમે વિદ્યાર્થીઓ સાથે ઉભા છીએ.

અહીં તમને બતાવી દઈએ કે, NALSARના વિદ્યાર્થીઓ 20 જુલાઈના રોજ જંતર-મંતર પર વિદ્યાર્થી વિરોધ અને પોલીસ કાર્યવાહીના મામલે સુનાવણી દરમિયાન CJIની કેટલીક મૌખિક ટિપ્પણીઓ સાથે અસંમત હતા. આ વિદ્યાર્થીઓએ યુનિવર્સિટી વહીવટીતંત્રને પત્ર લખીને વિનંતી કરી હતી કે CJIને દીક્ષાંત સમારોહમાં મુખ્ય મહેમાન તરીકે આમંત્રિત ન કરવામાં આવે.

આ વિરોધ પછી, BCIના અધ્યક્ષ મનન કુમાર મિશ્રાના નેતૃત્વમાં BCIએ તમામ રાજ્યોની બાર કાઉન્સિલોને 2026 બેચના NALSARના વિદ્યાર્થીઓ માટે નોંધણી અસ્થાયી રૂપે સ્થગિત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો. જો કે, વધતા દબાણને કારણે, BCIએ પાછળથી આ આદેશ પાછો ખેંચવો પડ્યો.

આ સમગ્ર ઘટનામાં, કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP)ના રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા સૌરવ દાસ અને સ્થાપક અભિજીત દિપકેએ BCIના અધ્યક્ષ મનન કુમાર મિશ્રા પર આકરા પ્રહારો કર્યા.

https://twitter.com/SauravDassss/status/2087988906532975030

સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર સૌરવ દાસે BCIના શરૂઆતના આદેશને સરમુખત્યારશાહી ગણાવ્યો હતો, જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે, વિદ્યાર્થીઓને અસંમતિ વ્યક્ત કરવા અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાનો ઉપયોગ કરવા બદલ સજા ન આપી શકાય. તેમણે BCIના બજેટ ખર્ચ અને કામગીરી પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો, મિશ્રાના નિર્ણયને યુવાનોના ભવિષ્ય માટે ખતરો ગણાવ્યો હતો. CJIના આજે મક્કમ વલણને અનુસરીને, CJPએ તેને દેશના યુવાનો અને કાયદાના વિદ્યાર્થીઓ માટે એક મોટી જીત ગણાવી છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં મતભેદ અને સંવાદ લોકશાહીનો ભાગ છે, અને તેને અનુશાસનહીનતા ગણી શકાય નહીં અને તેમની કારકિર્દીને બગાડી નાખવાની ધમકી ન આપી શકાય. આ નિર્ણય BCI જેવી નિયમનકારી સંસ્થાઓને તેમની સત્તાનો દુરુપયોગ કરવાથી અને વિદ્યાર્થીઓને ધમકાવવાથી રોકવા માટે એક મિસાલ સ્થાપિત કરશે.

તમિલનાડુના ઇરોડમાં રહેતા 17 વર્ષીય વિદ્યાર્થી પ્રણવ ઈલાંગોએ એક સમયે પ્રતિષ્ઠિત અમેરિકન સંસ્થાઓમાં અભ્યાસ કરવાનું સ્વપ્ન જોયું હતું. હવે, તે સ્વપ્ન સાકાર થયું છે. પ્રણવને બ્રાઉન યુનિવર્સિટીમાં 3.55 કરોડ રૂપિયાની પુરી શિષ્યવૃત્તિ સાથે પ્રવેશ આપવામાં આવ્યો છે. મળેલી આ મોટી રકમમાં તેના 4 વર્ષના શિક્ષણ, રહેઠાણ અને ભોજનનો સમાવેશ થાય છે. પ્રણવ હવે ત્યાં જાહેર આરોગ્ય અને એપ્લાઇડ ગણિતનો અભ્યાસ કરશે.

મીડિયા સૂત્રોના અહેવાલ મુજબ, પ્રણવ ઈલાંગો CS એકેડેમી (ઇરોડ)માં વિદ્યાર્થી છે. તેને હોંગકોંગ યુનિવર્સિટી તરફથી 100 ટકા શિષ્યવૃત્તિની ઓફર પણ મળી છે. તેણે ખૂબ જ નાની ઉંમરે તેની આંતરરાષ્ટ્રીય શૈક્ષણિક સફર માટે તૈયારી શરૂ કરી દીધી હતી. માત્ર 13 વર્ષની ઉંમરે, પ્રણવ ડેક્સ્ટેરિટી ગ્લોબલના નેશનલ સ્કોલર ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામમાં જોડાયો હતો.

આ કાર્યક્રમનો હેતુ ભારતીય વિદ્યાર્થીઓને વિશ્વની ટોચની યુનિવર્સિટીઓમાં પ્રવેશ અને સંપૂર્ણ શિષ્યવૃત્તિ પૂરી પાડવાનો છે. આ કાર્યક્રમ દ્વારા મળેલા માર્ગદર્શન અને તાલીમથી પ્રણવને માત્ર તેના શૈક્ષણિક ક્ષેત્રમાં જ નહીં, પરંતુ એક લીડર અને સમસ્યાનું નિરાકરણ કરનાર તરીકે પણ આગળ વધવાનો મોકો મળ્યો.

પ્રણવ ઈલાંગોની શૈક્ષણિક યાત્રા ઘણી બધી સિદ્ધિઓથી ભરેલી રહી છે. પ્રણવે IGCSE ગણિતમાં 'વર્લ્ડ ટોપર'નું બિરુદ મેળવ્યું અને 'આઉટસ્ટેન્ડિંગ કેમ્બ્રિજ લર્નર્સ'ની યાદીમાં તેનો સમાવેશ થયો. આનો અર્થ એ થયો કે, તેણે વિશ્વમાં 140થી વધુ દેશોના લાખો વિદ્યાર્થીઓને પાછળ છોડી દઈને ગણિતમાં સૌથી વધુ ગુણ મેળવ્યા.

IGCSEનો અર્થ 'ઇન્ટરનેશનલ જનરલ સર્ટિફિકેટ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન' છે. જેમ ભારતમાં 10મા ધોરણ માટે CBSE અથવા ICSE બોર્ડ હોય છે, તેમ IGCSE બોર્ડ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે 10મા ધોરણની સમકક્ષ છે.

પ્રણવ માટે, ગણિત ફક્ત સારા ગુણ મેળવવા માત્ર નથી. તે સમસ્યાઓને સમજવા અને તેને ઉકેલવાના રસ્તાઓ શોધવાનો એક માર્ગ છે. પ્રણવને સોફ્ટવેર, ઉદ્યોગસાહસિકતા, એન્જિનિયરિંગ અને સમસ્યાનું નિરાકરણ કરવામાં ઊંડો રસ છે. તેનો રસ હવે એક મોટા પ્રશ્ન તરફ કેન્દ્રિત થઇ ગયો છે કે, લોકોના જીવનને સુધારવા માટે ટેકનોલોજી અને ડેટાનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરી શકાય? આશા છે કે, પ્રણવ આ સવાલનો જવાબ જરૂર શોધી લેશે.