3 વર્ષમાં પહેલીવાર, ભારત ડાયનેમિક્સ લિમિટેડ (BDL)એ તેની મિસાઇલો માટે ઓપ્ટિકલ સાઇટ્સનો પુરવઠો ખાનગી કંપનીને આપ્યો છે. આ નિર્ણયથી હિતોના સંઘર્ષ અને નિર્ણયની નિષ્પક્ષતા અંગે પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. 'તાત્કાલિક જરૂરિયાત'નો ઉલ્લેખ કરીને, હૈદરાબાદ સ્થિત સંરક્ષણ જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીએ સ્પર્ધા વિના એક ખાનગી કંપનીને કોન્ટ્રાક્ટ આપ્યો. આ કંપનીની રચના BDLના ભૂતપૂર્વ ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર સિદ્ધાર્થ મિશ્રાએ તેમની નિવૃત્તિ પછી તેમની પત્ની સાથે મળીને કરી હતી. મિશ્રાના પત્ની શામ્ભવી મિશ્રા, હાલમાં કંપનીમાં 95 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે.
આ વર્ષના મે મહિનામાં, BDLએ 300 ઓપ્ટિકલ સાઇટ્સના પુરવઠા માટે એન્ડ્રી ડિફેન્સ એડવાઇઝરી પ્રાઇવેટ લિમિટેડને એક જ ટેન્ડર બહાર પાડ્યું હતું. કંપનીએ 7 મહિનાની અંદર વસ્તુઓ પહોંચાડવી જરૂરી છે. આ પહેલા, કંપની દ્વારા સબમિટ કરાયેલા 5 નમૂનાઓનું નિરીક્ષણ અને માન્યતા આપવામાં આવી હતી.
ખરીદી ઓર્ડર બહાર પાડ્યાના એક મહિનાની અંદર BDL દ્વારા આ 5 નમૂના પૂરા પાડવામાં આવશે. ગવર્નમેન્ટ E-માર્કેટપ્લેસ (GeM) પોર્ટલ અનુસાર, એન્ડ્રી ડિફેન્સ એડવાઈઝરીએ ટેકનિકલ મૂલ્યાંકનનો તબક્કો પસાર કરી દીધો છે. કંપનીએ આ ટેન્ડર માટે રૂ. 56.8 કરોડની કિંમત ઓફર કરી છે. કંપનીની બિડનું હાલમાં નાણાકીય મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
'સિંગલ ટેન્ડર'એ એક પ્રક્રિયા છે જેમાં અન્ય કંપનીઓ વચ્ચે સ્પર્ધા વિના, ચોક્કસ કાર્ય અથવા વસ્તુના સપ્લાય માટે એક જ કંપની પાસેથી બિડ મંગાવવામાં આવે છે. નિયમો અનુસાર, આ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ ત્યારે થઈ શકે છે જ્યારે ફક્ત એક જ સપ્લાયર જરૂરિયાત પૂરી કરવા સક્ષમ હોય અથવા જ્યારે કામ માટે તાત્કાલિક સપ્લાય જરૂરી હોય.
આ ટેન્ડર હેઠળ, સપ્લાયરને ઓછામાં ઓછા 15 વર્ષ માટે ઓપ્ટિકલ સાઇટ્સના જાળવણી, સમારકામ અને ઓવરહોલ માટે તકનીકી સહાય પૂરી પાડવાની પણ જરૂર રહેશે.
ઓપ્ટિકલ સાઇટ્સ એન્ટી-ટેન્ક ગાઇડેડ મિસાઇલો (ATGMs)ના લક્ષ્યીકરણ અને લક્ષ્ય ઓળખ પ્રણાલીનો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે. આ મિસાઇલ ઓપરેટરને લક્ષ્ય શોધવા, તેને ટ્રેક કરવા અને મિસાઇલને સચોટ રીતે લક્ષ્ય સુધી પહોંચાડવા માટે તેની સ્થિતિ નક્કી કરે છે.
ઓપ્ટિકલ સાઇટ્સ ઇન્ફ્રારેડ રેડિયેશનને કેપ્ચર કરે છે અને તેને ઇલેક્ટ્રિકલ સિગ્નલમાં રૂપાંતરિત કરે છે. આ સિગ્નલો પછી જમીન-આધારિત સંકલન એકમોમાં પ્રસારિત થાય છે, જે લક્ષ્યને ઓળખવામાં અને મિસાઇલને યોગ્ય દિશામાં માર્ગદર્શન આપવામાં મદદ કરે છે.
તાત્કાલિક જરૂરિયાત મંજૂર: ટેન્ડર મુજબ, સંબંધિત મંત્રાલય અથવા વિભાગના સક્ષમ અધિકારીએ પ્રમાણિત કર્યું છે કે ખરીદી તાત્કાલિક છે. આ ઉપરાંત, સામાન્ય ટેન્ડર પ્રક્રિયાને અનુસરવાને બદલે આ રીતે થયેલા વધારાના ખર્ચને વાજબી ઠેરવવામાં આવ્યો છે.
તાત્કાલિક જરૂરિયાતના કારણો નોંધાયા: ટેન્ડરમાં જણાવાયું છે કે, જરૂરિયાતની પ્રકૃતિ અને ખરીદી અગાઉથી કેમ અપેક્ષિત ન થઈ શકે તેના કારણો નોંધાયા છે.
કારણો જાહેર ન કરવામાં આવ્યા: જ્યારે દસ્તાવેજમાં તાત્કાલિક ખરીદીનો ઉલ્લેખ છે, ત્યારે તે સમજાવવામાં ન આવ્યું કે કયા સંજોગોના કારણે સ્પર્ધાત્મક ટેન્ડર બહાર પાડવામાં ન આવ્યું.
આ ખરીદી પ્રક્રિયા સૂક્ષ્મ અને નાના ઉદ્યોગો (MSEs)ને પ્રાથમિકતા આપવાના નિયમોમાં ફેરફારોને પણ પ્રતિબિંબિત કરે છે. 2024અને 2025ના ટેન્ડરોમાં સક્ષમ અધિકારીની મંજૂરી સાથે ખરીદીમાં MSEsને પ્રાથમિકતા આપવાના નિયમો લાગુ કરવામાં આવ્યા ન હતા. જો કે, આ જોગવાઈ 2026ના ટેન્ડરમાં શામેલ છે.
આ જોગવાઈ હેઠળ, લાયક MSEs અને મૂળ ઉપકરણ ઉત્પાદકો (OEMs) જે સૌથી ઓછી બોલી (L1) કિંમત કરતાં 15 ટકા સુધી વધુ કિંમત ઓફર કરે છે તેમને સૌથી ઓછી કિંમત સાથે મેળ ખાવાની તક આપવામાં આવી શકે છે. જો તેઓ આમ કરે છે, તો તેઓ કુલ ઓર્ડર જથ્થાના 25 ટકા સુધી મેળવી શકે છે.
સિદ્ધાર્થ મિશ્રા એક એન્જિનિયર છે અને 2016 સુધી 3 દાયકાથી વધુ સમય સુધી ભારતીય નૌકાદળમાં સેવા આપી હતી. ત્યારપછી તેમણે ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (ECIL)માં 3 વર્ષ સુધી જનરલ મેનેજર તરીકે સેવા આપી હતી. 2019માં, તેઓ ભારત ડાયનેમિક્સ લિમિટેડના ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર (CMD) બન્યા, માર્ચ 2023માં આ પદ પરથી નિવૃત્ત થયા.
મિશ્રા અને તેમની પત્ની, શામ્ભવી મિશ્રાએ આઈન્દ્રી ડિફેન્સ એડવાઇઝરીની સ્થાપના કરી. શામ્ભવી હવે કંપનીમાં 95 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે.
મિશ્રા અને શામ્ભવીએ આ બાબતે પ્રશ્નોના જવાબ આપ્યા ન હતા. કંપનીએ E-mail કરેલા પ્રશ્નોના પણ જવાબ આપ્યા ન હતા. અન્ય ડિરેક્ટર, કૌશિકી નંદન વાત્સાયને કહ્યું કે તેઓ ટેન્ડર સંબંધિત માહિતી શેર કરી શકતા નથી. BDLએ પણ પ્રશ્નોના જવાબ આપ્યા નથી.
આ સમગ્ર મામલામાં મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે, જ્યારે 2024 અને 2025માં સ્પર્ધાત્મક પ્રક્રિયા દ્વારા સરકારી કંપનીઓ પાસેથી ઓપ્ટિકલ સાઇટ્સ ખરીદવામાં આવ્યા હતા, તો 2026માં સ્પર્ધા વિના ખાનગી કંપનીને ટેન્ડર આપવાની જરૂર કેમ પડી?
14.jpg)
5.jpg)