અયોધ્યામાં હનુમાનગઢીનું નામ જ્યારે પણ હેડલાઇન્સમાં આવે છે, ત્યારે એક જૂનો વિવાદ ફરી ઉભરી આવે છે. એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે, મંદિર પરિસરમાં નમાઝ અદા કરવામાં આવી હતી. જોકે, આ સમગ્ર મામલાના સંદર્ભને સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે આ વાર્તા ફક્ત નમાઝ પૂરતી મર્યાદિત નહોતી, તેની શરૂઆત સાંપ્રદાયિક સૌહાર્દના પ્રયાસથી થઈ હતી.
2003માં, અયોધ્યા વિવાદનો શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ શોધવા અને હિન્દુ-મુસ્લિમ સંવાદને પ્રોત્સાહન આપવાની પહેલના ભાગ રૂપે, હનુમાનગઢીમાં મહંત જ્ઞાન દાસના આશ્રમમાં રોઝા ઇફ્તારનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. બાબરી મસ્જિદના વાદી હાશિમ અંસારી અને મુસ્લિમ નેતા સાદિક અલી ઉર્ફે બાબુ દરજી સહિત ઘણા મુસ્લિમ પ્રતિનિધિઓએ આ રોઝા ઇફ્તારમાં હાજરી આપી હતી. તે સમયે, તેને બંને સમુદાયો વચ્ચે ભરોસો બનાવવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવતું હતું.
ઇફ્તાર પછી, આરોપો સામે આવ્યા કે કાર્યક્રમ દરમિયાન હનુમાનગઢી પરિસરમાં નમાઝ પણ અદા કરવામાં આવી હતી. આ આરોપ પાછળથી વિવાદનું કારણ બન્યો. આ મામલો ઝડપથી ધાર્મિક અને રાજકીય ચર્ચાનો વિષય બન્યો. હનુમાનગઢીના અન્ય એક મહંત, ધરમદાસે, સમગ્ર મામલાને કોર્ટમાં પડકાર્યો, અને દલીલ કરી કે આવા કાર્યક્રમો મંદિર પરિસરમાં ન યોજવા જોઈએ.
આ મામલો અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટની લખનૌ બેન્ચ સુધી પહોંચ્યો. સુનાવણી પછી, કોર્ટે હનુમાનગઢી પરિસરમાં રોઝા ઈફ્તાર યોજવા પર રોક લગાવી. આનાથી વિવાદ વધુ ઘેરો બન્યો. એવું કહેવાય છે કે 2005 સુધીમાં, આ મુદ્દા પર ખુબ તણાવ વધી ગયો હતો. વધતા વિવાદને પગલે, મહંત જ્ઞાન દાસે જાહેરમાં જણાવ્યું હતું કે હનુમાનગઢી પરિસરમાં હવે રોઝા ઈફ્તાર યોજાશે નહીં.
મહંત જ્ઞાન દાસને અયોધ્યા વિવાદ દરમિયાન સંવાદની રાજનીતિનું સમર્થન કરનારા સંતોમાંના એક માનવામાં આવતા હતા. તેમણે અખાડા પરિષદના પ્રમુખ તરીકે પણ સેવા આપી હતી. તેમણે હિન્દુ અને મુસ્લિમ સમુદાયો વચ્ચે સંવાદ અને વિશ્વાસની હિમાયત કરી હતી. આ વિચારને ધ્યાનમાં રાખીને, તેમણે મુસ્લિમ સમુદાય સાથે સંવાદને પ્રોત્સાહન આપવાનો પ્રયાસ કર્યો. અખાડા પરિષદના પ્રમુખ, મહંત જ્ઞાન દાસે પણ વર્ષો સુધી અયોધ્યા વિવાદના ઉકેલ માટે મુસ્લિમ બાળકોને એકત્ર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.
હનુમાનગઢીમાં નમાઝનો મુદ્દો સમયાંતરે સોશિયલ મીડિયા અને રાજકીય ચર્ચાઓમાં ઉભરી આવે છે. જો કે, ઉપલબ્ધ પુરાવાઓ અનુસાર, તે 2003માં રોઝા ઇફ્તાર કાર્યક્રમ સંબંધિત આરોપોથી ઉદ્ભવ્યો હતો. ત્યાર પછી આ મામલો કોર્ટમાં પહોંચ્યો, અને હનુમાનગઢી સંકુલમાં આવા કાર્યક્રમો પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો. આમ, આ ઘટનાની વાર્તા, જે આજે ઘણીવાર એક જ વાક્યમાં વર્ણવવામાં આવે છે, તે ઘણી લાંબી, વધુ ગુંચવણભર્યા છે અને તેમાં ઘણા કાનૂની વળાંકો સામેલ છે.
