સોનું સસ્તું કેમ થઇ રહ્યું છે...., US બોન્ડ્સ સાથે તેને શું સંબંધ છે, શું ધનતેરસ પર સોનું ખરીદવું જોઈએ?

અહીં મુખ્ય વાત એ છે કે, શું આ ધનતેરસ પર સોનું ખરીદવું નુકસાનકારક સોદો તો નહીં હોય ને? લોકોમાં આ ભય પેદા થઈ રહ્યો છે કારણ કે સોનાનો ભાવ ઘટી રહ્યો છે. શરૂઆતમાં, તેઓએ કહ્યું હતું કે તે 2 લાખને વટાવી જશે. જાન્યુઆરીમાં, તે 1.75 લાખને વટાવી ગયો હતો. હવે તે 1.5 લાખની નીચે ટ્રેડ કરી રહ્યો છે. લગ્નની મોસમ આવી ગઈ છે, અને ધનતેરસ પણ આવી ગઈ છે. તો, શું આપણે ખુશ થવું જોઈએ કે ભાવ 1.5 લાખની નીચે રહ્યો છે, અથવા આપણે ચિંતા કરવી જોઈએ કે તે 1.75 લાખથી ઉપર હતો અને હવે 1.5 લાખની નીચે ટ્રેડ કરી રહ્યો છે, અને શું તે વધુ ઘટી શકે છે? કારણ કે ઘટાડો ઘણા મહિનાઓથી ચાલુ છે. તો, પહેલા, એ સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે કે સોનાના ભાવ આટલા મહિનાઓથી કેમ ઘટી રહ્યા છે. જાન્યુઆરીમાં, સોનાનો ભાવ તેના ઉચ્ચતમ સ્તર પર પહોંચ્યો, જે 1.75 લાખ રૂપિયા પ્રતિ 10 ગ્રામને વટાવી ગયો. ઓક્ટોબરના અંત સુધીમાં, તે ઘટીને લગભગ 1.43 લાખ રૂપિયા થઈ ગયો હતો. આ આશરે 20 ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે. નાના વધઘટ અને ઘટાડા દરરોજ જોવા મળી રહ્યા છે. આનું સૌથી સામાન્ય કારણ એ છે કે US બોન્ડ યીલ્ડ ઊંચી રહે છે.

આ શું છે? US બોન્ડ શું છે, અને તેની યીલ્ડ શું છે? બોન્ડનો અર્થ લોનની રસીદ છે. જો તમે કોઈને પૈસા ઉછીના આપો છો, તો તેઓ તમને એક રસીદ આપે છે જેમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે તેણે આટલા પૈસા ઉછીના લીધા છે અને તેના પર આટલું વ્યાજ ચૂકવવા સંમત થયા છે. જ્યારે કોઈ સરકાર બોન્ડ બહાર પાડે છે, ત્યારે તેનો અર્થ એ છે કે સરકાર તમારી પાસેથી પૈસા ઉછીના લઈ રહી છે. જ્યારે US સરકાર આ પૈસા ઉછીના લે છે અને બદલામાં બોન્ડ આપે છે, ત્યારે તેને US સરકારી બોન્ડ કહેવામાં આવે છે. બોન્ડ જણાવે છે કે તેઓ ચોક્કસ વર્ષો પછી સંપૂર્ણ રકમ ચૂકવવાનું વચન આપે છે, અને સરકાર વચગાળામાં ચોક્કસ દરે વ્યાજ ચૂકવશે. ઉપજ એ બોન્ડ પર વાર્ષિક વ્યાજ અથવા વળતરનો ઉલ્લેખ કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો 10 વર્ષના US બોન્ડ યીલ્ડ 5 ટકા હોય, તો તેનો અર્થ એ છે કે જો તમે 10 વર્ષ માટે સરકારને 100,000 ડૉલર ઉછીના આપો છો, તો તમે દર વર્ષે 5,000 ડૉલર વ્યાજ કમાશો, અને તમારી મુદ્દલ પણ 10 વર્ષ પછી પરત કરવામાં આવશે.

બજારમાં આ ઉપજ દરરોજ વધઘટ થાય છે. કારણ કે આ બોન્ડ્સ ખરીદવામાં આવે છે અને વેચવામાં આવે છે, US સરકાર દ્વારા ગેરંટી આપવામાં આવે છે, તેમને ખૂબ જ સલામત રોકાણ માનવામાં આવે છે. તેથી, વિશ્વભરના મોટા રોકાણકારો, જેમ કે દેશોની રિઝર્વ બેંક, મોટી રોકાણ કંપનીઓ અને બેંકો, આ બોન્ડ્સ ખરીદે છે અને તેમના નાણાં તેમાં રોકાણ કરે છે. પહેલાં, US બોન્ડ્સ 2-3 ટકા વ્યાજ ચૂકવતા હતા. હવે શું થયું કે ટ્રમ્પના ઈરાન પરના યુદ્ધને કારણે વિશ્વભરમાં ક્રૂડ ઓઇલ વધુ મોંઘુ થયું. આનાથી ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થવાથી USમાં પણ ફુગાવો થયો. દેશની રિઝર્વ બેંકને વ્યાજ દર વધારવાની ફરજ પડી. આનાથી બોન્ડ યીલ્ડમાં વધારો થયો, અને હવે US બોન્ડ યીલ્ડ 5 ટકાથી વધુ છે. આનો અર્થ એ છે કે ફક્ત US સરકારને નાણાં ઉછીના આપવાથી વાર્ષિક 5 ટકા વળતર મળી શકે છે, અને US સરકાર તેની ગેરંટી આપે છે.

US 10 વર્ષના બોન્ડ યીલ્ડને વૈશ્વિક સ્તરે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ દર માનવામાં આવે છે, કારણ કે તે લાંબા ગાળા માટે નાણાં ઉધાર લેવાની વર્તમાન કિંમત દર્શાવે છે. તેની અસર સમગ્ર વિશ્વ પર પડે છે. જ્યારે આ ઉપજ વધારે હોય છે, ત્યારે બેંકો, કંપનીઓ અને સામાન્ય લોકો માટે લોન વધુ મોંઘી થઈ જાય છે. હાલમાં, 10 વર્ષની ઉપજ 5 ટકા અથવા તેનાથી થોડી ઉપર નીચે થતી હોય છે. પાછલાં ઘણા વર્ષોથી તે  આટલું ઊંચું નથી રહ્યું. તેથી, મોટી બેંકો અને રોકાણ કંપનીઓ અન્ય રોકાણોમાંથી તેમના ભંડોળ ઉપાડવા અને આ બોન્ડ ખરીદવા માટે ઉતાવળ કરી રહી છે. આ જ કારણ છે કે ભારતનું શેરબજાર પણ ઘટી રહ્યું છે, કારણ કે વિદેશી રોકાણકારો અહીંથી પૈસા ઉપાડી રહ્યા છે અને US બોન્ડમાં રોકાણ કરી રહ્યા છે. આનું કારણ એ છે કે તેઓ ગેરંટીકૃત વ્યાજ આપે છે, અને તે વ્યાજ પણ US ડૉલરમાં ચૂકવવામાં આવે છે. આ ગેરંટી US સરકાર દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવે છે. વિશ્વના સૌથી મોટા રોકાણકારો અને બેંકો માટે સલામત રોકાણ મહત્વપૂર્ણ છે. તેઓ આ હેતુ માટે સોનું પણ ખરીદે છે.

પરંતુ સોનું એક એવું રોકાણ છે જે ખૂબ જ સલામત છે, પરંતુ કોઈ વ્યાજ આપતું નથી. જ્યારે US સરકારી બોન્ડ 5 ટકા વ્યાજ આપે છે, ત્યારે રોકાણકારો માને છે કે સોનું રાખવા કરતાં બોન્ડ ખરીદવાનું વધુ સારું છે. તેઓ કોઈપણ રોકાણ વિના વ્યાજ કમાશે. US સરકારી બોન્ડ સોના જેટલા જ સલામત છે. આ ઉપરાંત, તેઓ ડૉલરમાં વ્યાજ કમાશે. આનો અર્થ એ છે કે જો તમારી પાસે એક લાખ રૂપિયા છે, જો તમે સોનુ ખરીદશો તો તેમાં જ પડ્યું રહેશે, ન તેમાં કોઈ વધારો થશે કે ન તેમાંથી કોઈ આવક થશે. જો કે, જો તમે તે રૂપિયાથી ડૉલર ખરીદો છો અને તે ડૉલરને 5 ટકા વ્યાજ આપતા US બોન્ડમાં રોકાણ કરો છો, તો તમે વાર્ષિક વધારાની આવક મેળવશો. તેથી, જ્યારે વ્યાજ દર ઊંચા હોય છે, ત્યારે લોકો નવું સોનું ખરીદવાને બદલે પોતાનું સોનું વેચે છે અથવા બોન્ડ તરફ વળે છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી આવું થઈ રહ્યું છે, અને તેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાની માંગમાં ઘટાડો થયો છે, જેના કારણે સોનાના ભાવમાં ઘટાડો થયો છે.

હવે પ્રશ્ન એ છે કે, આ ક્યાં સુધી ચાલુ રહેશે? તો, આ બોન્ડ યીલ્ડ ઊંચી છે, કારણ કે ફેડરલ રિઝર્વ, US રિઝર્વ બેંકે ફુગાવાના ભયને કારણે વ્યાજ દર ઊંચા રાખ્યા છે, અને તેમાં વધુ વધારો થવાની સંભાવના છે. તેલના ભાવ પહેલાથી જ ઊંચા છે, જે ફુગાવાનો ભય વધુ વધારી રહ્યા છે. તો, આ વાતાવરણમાં, ધનતેરસ નજીક આવી રહી છે. તો આપણે શું કરવું જોઈએ? શું આપણે શુભકામનાના પ્રતીક તરીકે થોડું સોનું ખરીદવું જોઈએ, ફક્ત ધાર્મિક વિધિ માટે, કે આપણે હવે તેમાં રોકાણ કરવું જોઈએ? શું ભાવ વધુ ઘટશે? નિષ્ણાતો શું કહી રહ્યા છે? નિષ્ણાતો કહે છે કે આ બધું ઈરાન યુદ્ધ પર નિર્ભર રહેશે. વર્તમાન પરિસ્થિતિ ટૂંક સમયમાં સમાપ્ત થાય તેવું લાગતું નથી. મોટાભાગના અર્થશાસ્ત્રીઓ અને સર્વેક્ષણો આગાહી કરે છે કે US 10-વર્ષના બોન્ડ યીલ્ડ ઓછામાં ઓછા 5-6 મહિના સુધી 5 ટકાથી ઉપર રહેશે. કેટલાક માને છે કે જો ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવામાં ન આવે તો તે વધુ લાંબા સમય સુધી ઊંચો રહી શકે છે.

તે દેશની રિઝર્વ બેંક, ફેડરલ રિઝર્વે, તેના તાજેતરના નિર્ણયમાં વ્યાજ દર સ્થિર રાખ્યા છે, પરંતુ બજાર ડિસેમ્બર અથવા 2027માં વધુ દર વધારાની અપેક્ષા રાખે છે. તેલના ભાવ ઊંચા રહે છે, કારણ કે ઈરાન યુદ્ધ પર તણાવ ચાલુ રહે છે, જેનાથી ફુગાવાનો ભય રહે છે. આનો અર્થ એ છે કે જ્યાં સુધી તેલ સસ્તું ન થાય અને ફુગાવાના આંકડા ઘટે નહીં, ત્યાં સુધી બોન્ડ યીલ્ડ ઊંચા રહેવાની શક્યતા છે. આનો અર્થ એ છે કે સોનાના ભાવ થોડા સમય માટે વધવાની શક્યતા નથી. આ થોડા મહિનાઓ માટે આગાહી કરવામાં આવી રહી છે, અને કેટલાક તો એમ પણ કહી રહ્યા છે કે તે એક વર્ષ સુધી આવું રહી શકે છે. તો, લગ્નની મોસમ દરમિયાન આપણે શું કરવું જોઈએ? ધનતેરસ પર આપણે શું કરવું જોઈએ? પહેલા, નવેમ્બરમાં મધ્ય-સત્ર ચૂંટણીમાં ટ્રમ્પના શું હાલ થાય છે તેની રાહ જુઓ, અને પછી, તેલ જુઓ અને તેલની ધાર જુઓ. આ છે સો વાત ની એક વાત.