ગર્ભાશયના મુખનું કેન્સર અટકાવી શકાય છે? હકીકત શું છે?

ઘણા કેન્સરનાં કારણો આપણે હજી પણ પૂરેપૂરાં જાણતા નથી. પરંતુ ગર્ભાશયના મુખના કેન્સર (સર્વાઇકલ કેન્સર) વિશે વિજ્ઞાન પાસે સ્પષ્ટ જવાબ છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) મુજબ આ કેન્સર મોટાભાગે રસી અને નિયમિત તપાસથી અટકાવી શકાય છે, અને વહેલું નિદાન થાય તો મટી પણ શકે છે. છતાં ભારતની સ્ત્રીઓમાં આ બીજા ક્રમનું સૌથી સામાન્ય કેન્સર છે. ભારત સરકારના જણાવ્યા મુજબ દર વર્ષે 1,20,000થી વધુ નવા કેસ નોંધાય છે અને લગભગ 80,000 સ્ત્રીઓનાં મૃત્યુ થાય છે.

આ કેન્સર થાય છે કેમ?

લગભગ દરેક કેસનું કારણ HPV (હ્યુમન પેપિલોમા વાયરસ) નામના વાયરસનો લાંબો સમય ટકી રહેતો ચેપ છે. HPV જાતીય સંપર્કથી ફેલાતો ખૂબ સામાન્ય ચેપ છે. સારી વાત એ છે કે લગભગ 90% લોકોમાં શરીર પોતે જ આ ચેપને દૂર કરી દે છે. ચેપ ટકી રહે તો કોષોમાં ધીમે ધીમે ફેરફાર થાય છે, જેને પ્રી-કેન્સર (કેન્સર પહેલાંની અવસ્થા) કહેવાય છે. ચેપ લાગ્યા પછી કેન્સર થતાં સામાન્ય રીતે 15–20 વર્ષ લાગે છે. આ લાંબો સમય જ આપણી મોટી તક છે.

પહેલું પગલું: HPV રસી

WHO મુજબ 9–14 વર્ષની કિશોરીઓને અપાતી HPV રસી ચેપ, ગર્ભાશયના મુખના કેન્સર અને HPVથી થતાં બીજાં કેન્સર સામે ખૂબ અસરકારક રક્ષણ આપે છે. રસીમાં જીવંત વાયરસ કે વાયરસનું DNA હોતું નથી, તેથી તેનાથી કેન્સર કે HPV સંબંધિત બીમારી થઈ શકતી નથી. ભારતમાં 28 ફેબ્રુઆરી 2026થી રાષ્ટ્રીય HPV રસીકરણ અભિયાન શરૂ થયું છે. તે હેઠળ 14 વર્ષની કિશોરીઓને સરકારી આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં રસીનો એક ડોઝ મફત આપવામાં આવે છે. અભિયાન પૂરું થયા પછી પણ નિયમિત રસીકરણના દિવસોએ રસી મળતી રહેશે. તમારી દીકરી પાત્ર હોય તો નજીકના સરકારી આરોગ્ય કેન્દ્રમાં પૂછપરછ કરો.

photo_2026-11-16_14-11-46

બીજું પગલું: લક્ષણો ન હોય તો પણ તપાસ

પ્રી-કેન્સર મોટાભાગે કોઈ લક્ષણ આપતું નથી. તેથી WHO 30 વર્ષની ઉંમરથી દર 5–10 વર્ષે નિયમિત તપાસની ભલામણ કરે છે. ભારતમાં સરકારી કાર્યક્રમ હેઠળ 30–65 વર્ષની સ્ત્રીઓની તપાસ આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિર અને પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં થાય છે. આ તપાસ મુખ્યત્વે VIA પદ્ધતિથી થાય છે, જેમાં સર્વિક્સ પર વિનેગર (એસિટિક એસિડ) લગાડીને આંખે ફેરફાર જોવાય છે. જુલાઈ 2025 સુધીમાં 10 કરોડથી વધુ સ્ત્રીઓની આ તપાસ થઈ ચૂકી છે. યાદ રાખો: રસી લીધી હોય તો પણ મોટી ઉંમરે નિયમિત તપાસ જરૂરી છે, કારણ કે રસી દરેક પ્રકારના HPV સામે રક્ષણ આપતી નથી.

ત્રીજું પગલું: સમયસર સારવાર

તપાસમાં પ્રી-કેન્સર મળે તો તેની સારવાર કરીને કેન્સર થતું અટકાવી શકાય છે. માસિક વચ્ચે, શારીરિક સંબંધ પછી કે માસિક બંધ થયા પછી અસામાન્ય રક્તસ્ત્રાવ થાય તો તેને અવગણશો નહીં. મોટાભાગે તેનું કારણ કેન્સર નથી હોતું, પણ ડૉક્ટર પાસે તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.

HIV અને ગર્ભાશયના મુખનું કેન્સર

આજે વિશ્વ એઇડ્સ દિવસ છે. WHO મુજબ HIV સાથે જીવતી સ્ત્રીઓમાં આ કેન્સર થવાની શક્યતા લગભગ 6 ગણી વધુ છે. તેથી WHO તેમના માટે 25 વર્ષની ઉંમરથી દર 3 વર્ષે તપાસની ભલામણ કરે છે. HIV સાથે જીવતી સ્ત્રીઓ માટે શરમ નહીં, પણ સહકાર અને નિયમિત તપાસ જરૂરી છે.

વિશ્વનું લક્ષ્ય: 90-70-90

આ કેન્સરને જાહેર આરોગ્ય સમસ્યા તરીકે નાબૂદ કરવા WHOએ ત્રણ લક્ષ્ય નક્કી કર્યાં છે:

15 વર્ષની ઉંમર સુધીમાં 90% કિશોરીઓનું રસીકરણ

35 અને 45 વર્ષની ઉંમરે 70% સ્ત્રીઓની ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી તપાસ

પ્રી-કેન્સર કે કેન્સરવાળી 90% સ્ત્રીઓને યોગ્ય સારવાર

photo_2026-11-16_14-11-40

ડર નહીં, પગલાં જરૂરી

ગર્ભાશયના મુખનું કેન્સર એવાં થોડાં કેન્સરમાંનું એક છે જેનું કારણ જાણીતું છે, જેની રસી ઉપલબ્ધ છે અને જેની વહેલી અવસ્થા તપાસમાં પકડી શકાય છે. ત્રણ પગલાં ઘણા પરિવારોને આ કેન્સરથી બચાવી શકે છે: દીકરીને સમયસર રસી, પોતાની નિયમિત તપાસ, અને અસામાન્ય લક્ષણ દેખાય તો ડૉક્ટરની સલાહ. વધુ માહિતી માટે તમારા ડૉક્ટર કે નજીકના સરકારી આરોગ્ય કેન્દ્રનો સંપર્ક કરો.

 

About The Author

Dr. Dinky Gajiwala Picture

Dr. Dinky Gajiwala, DNB (Medicine), DNB (Medical Oncology), is a dedicated Medical Oncologist and Consultant at Hope Cancer Clinic, Surat. She specializes in comprehensive cancer treatment and is passionate about empowering patients through education and awareness. With a strong presence on social media, Dr. Gajiwala actively spreads reliable information on breast cancer, chemotherapy, immunotherapy, and other critical aspects of oncology, making cancer care more accessible and understandable for all.

Top News

સરકારી પદ અને લાખોની નોકરી છોડી નર્મદા નદીના કિનારે એક ગુફામાં રહે છે CBI ઇન્સ્પેક્ટર; જણાવ્યું કેમ સંન્યાસી જીવન પસંદ કર્યું

CBIમાં પસંદગી પામ્યા પછી, તેને શરૂઆતમાં એવું લાગ્યું કે તેણે તેના જીવનમાં એક મોટો સીમાચિહ્ન હાંસલ કર્યો છે....
National 
સરકારી પદ અને લાખોની નોકરી છોડી નર્મદા નદીના કિનારે એક ગુફામાં રહે છે CBI ઇન્સ્પેક્ટર; જણાવ્યું કેમ સંન્યાસી જીવન પસંદ કર્યું

કુદરતનો કરિશ્મા: ઉનાળામાં મન લોભાવતી કેસર કેરી શિયાળામાં કંઈ રીતે આવી, 4000માં એક બોક્સ વેચાય છે

ઉનાળામાં કેસર કેરી તમામ લોકોનું મન મોહી લેતી હોય છે, અને તેનો આસ્વાદ લેવાનું અચૂક મન થઈ જાય,...
Gujarat 
કુદરતનો કરિશ્મા: ઉનાળામાં મન લોભાવતી કેસર કેરી શિયાળામાં કંઈ રીતે આવી, 4000માં એક બોક્સ વેચાય છે

ગુડ મોર્નિંગ ગુજરાતઃ રાશિ ભવિષ્યમાં જાણો તમારો આજનો દિવસ

તારીખ: 22-11-2026 દિવસ: રવિવાર મેષ: આત્મવિશ્વાસથી મજબૂત બનો, તમારી હિંમતનો લાભ તમને મળતો જણાય, પ્રવાસ ફળે. વૃષભ: આપના મનની મૂંઝવણો...
Astro and Religion 
ગુડ મોર્નિંગ ગુજરાતઃ રાશિ ભવિષ્યમાં જાણો તમારો આજનો દિવસ

GST અધિકારીના ઘરેથી મળી સોનાની ઇંટો અને વિદેશી ચલણ સહિત 1.86 કરોડ લાખ રોકડા, 2 દિવસ પહેલા જ લીધેલી 10 લાખની લાંચ

CBIએ પંચકુલામાં રૂ. 10 લાખની લાંચ લેતા પકડાયેલા સેન્ટ્રલ ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (CGST) સુપરિન્ટેન્ડેન્ટ લવકુશ કુમારના ઘરેથી...
National 
GST અધિકારીના ઘરેથી મળી સોનાની ઇંટો અને વિદેશી ચલણ સહિત 1.86 કરોડ લાખ રોકડા, 2 દિવસ પહેલા જ લીધેલી 10 લાખની લાંચ
Copyright (c) Khabarchhe All Rights Reserved.