ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાથી કંઈ રીતે સુધરશે શિક્ષણ વ્યવસ્થા?

ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન હવે કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી નથી રહ્યા. તેમણે 25 જુલાઈ, 2026ના રોજ PM નરેન્દ્ર મોદીને રાજીનામું સુપરત કર્યું, જેનાથી શિક્ષણ મંત્રી તરીકેનો તેમનો 5 વર્ષ, 18 દિવસનો કાર્યકાળ સમાપ્ત થયો. શિક્ષણ મંત્રી તરીકે તેમના સ્થાને કોણ આવશે? આ ક્ષણે આ સૌથી મોટો પ્રશ્ન છે. પરંતુ તેનાથી પણ મોટો પ્રશ્ન આ છે, એવા પડકારો કે જેણે ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનને પદ છોડવા માટે મજબૂર કર્યા.

NEET UG પરીક્ષામાં ગોટાળા, પેપર લીક અને અનિયમિતતાને લઈને દેશભરમાં ચાલેલા વિવાદ વચ્ચે, ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી પદેથી રાજીનામું આપી દીધું છે. તેમણે PM નરેન્દ્ર મોદીને પોતાનું રાજીનામું સોંપી દીધું છે. દિલ્હીના જંતર મંતર સહિત દેશના વિવિધ ભાગોમાં શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામાની માંગણીઓ ઘણા દિવસોથી ચાલી રહી હતી. જોકે, અહીં શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામાં સાથે આ બાબતનો અંત નથી આવ્યો, વાસ્તવિક પડકાર તો હજુ બાકી છે.

ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન હવે કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી નથી. તેમણે NEET પરીક્ષાના પેપર લીકની નૈતિક જવાબદારી લેતા શનિવારે બપોરે રાજીનામું આપ્યું. પરંતુ વાસ્તવિક પડકારો હજુ બાકી છે. પડકાર એ છે કે ભારતમાં પારદર્શક અને સુરક્ષિત પરીક્ષા પ્રણાલીનો પાયો કેવી રીતે નાખવો. આ સમય દરમિયાન, સરકાર, ન્યાયતંત્ર અને શિક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા લેવામાં આવેલા 7 પગલાંઓની ચર્ચા કરવી ખુબ મહત્વપૂર્ણ છે, જે ભવિષ્યમાં શિક્ષણ પ્રણાલીમાં પરિવર્તન લાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

ઉચ્ચ અધિકારીઓમાં ફેરબદલ: શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામા પહેલા, સરકારે શિક્ષણ વિભાગમાં ઉચ્ચ સ્તરે ટોચના અધિકારીઓની બદલી કરી. તાજેતરમાં ઉચ્ચ અને શાળા શિક્ષણ વિભાગ સંભાળતા વરિષ્ઠ અધિકારી વિનીત જોશીને પંચાયતી રાજ મંત્રાલયમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા હતા. નરેશ પાલ ગંગવારને ઉચ્ચ શિક્ષણ સચિવ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા, અને T.K. અનિલ કુમારને શાળા શિક્ષણ સચિવ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.

પેપર લીકમાં CBI તપાસ અને કડક કાયદા: NEET UG પેપર લીકની તપાસ CBI કરી રહી છે. ગુનેગારોને શક્ય તેટલી કડક સજા માટે કહેવામાં આવી રહ્યું છે. PM નરેન્દ્ર મોદીએ તાજેતરમાં જણાવ્યું હતું કે, બાળકોના ભવિષ્યને જોખમમાં મૂકવું એ 'ગંભીર પાપ' છે. પેપર લીક માટે જવાબદાર લોકોને એમ જ છોડી દેવામાં આવશે નહીં. આગામી દિવસોમાં આવી ઘટનાઓને રોકવા માટે કડક કાયદાની અપેક્ષા છે. જાહેર પરીક્ષાઓ (અન્યાયી ઉપાયો નિવારણ) અધિનિયમ, 2024 હેઠળ, પેપર લીક, સંગઠિત છેતરપિંડી કરનાર ગેંગ અને છેતરપિંડી કરનારાઓ સામે ઝડપી ટ્રાયલ માટે ખાસ ફાસ્ટ-ટ્રેક બેન્ચ સ્થાપિત કરવાના પ્રયાસો પહેલાથી જ શરૂ થઈ ગયા છે.

CBT મોડમાં રાષ્ટ્રીય સ્તરની પરીક્ષાઓ: IIT-JEEના ઉદાહરણને અનુસરીને, મેડિકલ પ્રવેશ પરીક્ષા, NEET, પણ કમ્પ્યુટર આધારિત ટેસ્ટ (CBT) મોડમાં લેવામાં આવશે. NEET ઉપરાંત, અન્ય રાષ્ટ્રીય સ્તરની પરીક્ષાઓ પણ સંપૂર્ણ ઓનલાઈન ફોર્મેટ માટે વિચારણા કરવામાં આવી રહી છે, જે પેન-એન્ડ-પેપર મોડથી સંપૂર્ણપણે ઓનલાઈન ફોર્મેટમાં ફેરવાઈ રહી છે.

NTAમાં સુધારા: નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી (NTA) NEET UG, JEE Main અને CUET સહિત લગભગ 15થી 20 રાષ્ટ્રીય સ્તરની પરીક્ષાઓ યોજવા માટે જવાબદાર છે. પરીક્ષાઓમાં અનિયમિતતાને કારણે, NTAને સંપૂર્ણ રીતે વિસર્જન અથવા સુધારા માટે માંગ કરવામાં આવી રહી છે. 2024માં UGC NET પેપર લીક કેસ પછી, NTA વડા સુબોધ કુમાર સિંહને દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. તેવી જ રીતે, કેન્દ્ર સરકારે તાજેતરમાં 47 NTA અધિકારીઓને દૂર કર્યા હતા. સૂત્રો સૂચવે છે કે આમાંના કેટલાક અધિકારીઓ સામે કાનૂની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે. ભવિષ્યમાં પરીક્ષાના સંચાલન પર આની સીધી અસર પડી શકે છે.

પરીક્ષા મૂલ્યાંકન અને પરિણામો ઝડપી બનાવવા: પરીક્ષા મૂલ્યાંકન પહેલા કરતાં વધુ ઝડપી બન્યું છે. પરંતુ, NEET જેવી પરીક્ષાઓ CBT મોડમાં લેવામાં આવી રહી હોવાથી, મૂલ્યાંકન અને પરિણામ જાહેર કરવાની પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી થવાની અપેક્ષા છે. આનાથી વિદ્યાર્થીઓને પ્રોવિઝનલ આન્સર કી પર વાંધો ઉઠાવવાથી લઈને કોલેજ પ્રવેશ મેળવવા સુધીની દરેક બાબતમાં ફાયદો થશે.

દેખરેખ માટે ઉચ્ચ-સ્તરીય સમિતિ: પરીક્ષાઓની વિશ્વસનીયતા પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે, એક કાયમી નિષ્ણાત સમિતિ બનાવવાનો પ્રસ્તાવ છે. તેમાં નિવૃત્ત ન્યાયાધીશો, સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાતો, ફોરેન્સિક વૈજ્ઞાનિકો અને શિક્ષણવિદોનો સમાવેશ થશે, જે કોઈપણ વહીવટી દબાણ વિના સ્વતંત્ર રીતે પરીક્ષાઓનું ઓડિટ કરશે.

રોજગાર કેલેન્ડર: આ વિરોધ ફક્ત પરીક્ષા પારદર્શિતા વિશે નહોતો. સરકારી નોકરીઓમાં ઘટાડો અને પરીક્ષાઓનું વારંવાર રદ થવું યુવાનો માટે એક મોટી ચિંતા છે. દિલ્હીના જંતર મંતર ખાતે થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનમાં NEET ઉમેદવારો, ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, ઉત્તરાખંડ અને મહારાષ્ટ્ર સહિત અનેક રાજ્યોમાં પરીક્ષા અનિયમિતતાઓ અને રદ થવાથી નારાજ ઉમેદવારોનો સમાવેશ થતો હતો. એવું માનવામાં આવે છે કે ભવિષ્યમાં, માત્ર પરીક્ષા કેન્દ્રની સુરક્ષા જ નહીં, પરંતુ સમયસર ભરતી અને રોજગાર કેલેન્ડર પર પણ વિચાર કરવામાં આવશે.