દિલ્હીમાં બ્રિક્સ સમિટના પહેલા દિવસે અનેક બેઠકો અને ચર્ચાઓ થઈ. PM નરેન્દ્ર મોદીએ પણ આ કાર્યક્રમમાં હાજરી આપનારા નેતાઓ અને મહેમાનો માટે રાત્રિભોજનનું આયોજન કર્યું હતું. દરમિયાન, બ્રિક્સ અને નાટો વચ્ચેની તુલના ફરી એકવાર ધ્યાન ખેંચી રહી છે. પરંતુ શું બ્રિક્સ દેશો ખરેખર નાટો સાથે સ્પર્ધા કરી શકે છે, અને કયો જૂથ વધુ શક્તિશાળી છે? ચાલો આ સવાલનો જવાબ આપણે શોધીએ.
નાટો અને બ્રિક્સની સીધી સરખામણી કરી શકાતી નથી કારણ કે તે મૂળભૂત રીતે અલગ હેતુઓ માટે બનાવવામાં આવ્યા હતા. નાટો એક લશ્કરી જોડાણ છે, જ્યારે બ્રિક્સ મુખ્યત્વે સહકાર, વેપાર અને વિકાસ પર કેન્દ્રિત એક આર્થિક અને રાજકીય મંચ છે. બ્રિક્સ પાસે કોઈ સામૂહિક સંરક્ષણ સંધિ નથી જે તેના સભ્યોને કોઈપણ બાહ્ય વિરોધી સામે સાથે મળીને લડવાની જરૂર પાડે છે. તેમ છતાં, તેમની સંયુક્ત આર્થિક અને લશ્કરી ક્ષમતાઓની તુલના કરવાથી એક રસપ્રદ ચિત્ર બહાર આવે છે.
નાટો સામૂહિક સંરક્ષણના સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે, જેના હેઠળ એક સભ્ય પર હુમલો સમગ્ર સંગઠન પર હુમલો માનવામાં આવે છે. તેના સભ્યો પાસે સંકલિત લશ્કરી આયોજન અને કમાન્ડ માળખાં છે.
બીજી બાજુ, બ્રિક્સ લશ્કરી જોડાણ તરીકે કાર્ય કરતું નથી. તેના સભ્યો આર્થિક, રાજકીય અને વિકાસના મુદ્દાઓ પર સહયોગ કરે છે, પરંતુ તેમની વિદેશ અને સંરક્ષણ નીતિઓ સ્વતંત્ર રહે છે. આ મૂળભૂત તફાવતના કારણે એ વાતની સંભાવના ઓછી છે કે, BRICS લશ્કરી સંઘર્ષનો જવાબ એક સંકલિત બળ તરીકે આપી શકે.
નાટોના સૌથી મોટા ફાયદાઓમાંનો એક તેનો વિશાળ સંયુક્ત સંરક્ષણ ખર્ચ છે. જોડાણનો કુલ લશ્કરી ખર્ચ 1.4 ટ્રિલિયન ડૉલરથી પણ વધુ છે. એકલા અમેરિકાનો હિસ્સો આશરે 935 બિલિયન ડૉલર છે. તેની તુલનામાં, BRICS દેશોનો સંયુક્ત સંરક્ષણ ખર્ચ આશરે 480 બિલિયન ડૉલર હોવાનો અંદાજ છે, જેમાં ચીનનો હિસ્સો સૌથી મોટો છે. આ મોટો તફાવત નાટોને અદ્યતન શસ્ત્રો પ્રણાલીઓ, ગુપ્તચર ક્ષમતાઓ, લશ્કરી માળખાગત સુવિધાઓ અને વૈશ્વિક જમાવટ જાળવી રાખવા માટે વધુ નાણાકીય ક્ષમતા આપે છે.
જોકે નાટો સંરક્ષણ ખર્ચમાં આગળ છે, BRICS દેશો પાસે વધુ લશ્કરી માનવશક્તિ છે. BRICS દેશોના સંયુક્ત સક્રિય લશ્કરી કર્મચારીઓ 5 મિલિયનથી વધુ છે. આ મુખ્યત્વે ચીન, ભારત અને રશિયા દ્વારા બનાવવામાં આવેલી મોટી સૈન્ય શક્તિને કારણે છે. નાટોના 32 સભ્યો પાસે સામૂહિક રીતે આશરે 3.3 મિલિયન સક્રિય સૈનિકો છે.
આંકડા અનુસાર, રશિયા, ચીન અને ભારત પાસે સંયુક્ત રીતે 6,000થી વધુ પરમાણુ શસ્ત્રો છે. નાટોના પરમાણુ શસ્ત્રોથી સજ્જ સભ્યો, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ફ્રાન્સ અને યુનાઇટેડ કિંગડમ, સામૂહિક રીતે 5,800થી વધુ પરમાણુ શસ્ત્રો ધરાવે છે.
આધુનિક યુદ્ધના ઘણા ક્ષેત્રોમાં નાટો ખુબ મોટો ટેક્નિકલી લાભ ધરાવે છે. તેના સભ્ય દેશો પાસે મોટી સંખ્યામાં આધુનિક ફાઇટર એરક્રાફ્ટ, ઉત્તમ ગુપ્તચર અને દેખરેખ નેટવર્ક અને શક્તિશાળી એરક્રાફ્ટ કેરિયર કાફલો છે.
જ્યારે, બીજી બાજુ, BRICS દેશો પાસે ખુબ મોટા પ્રમાણમાં ભૂમિ યુદ્ધ ક્ષમતાઓ છે. ચીન, રશિયા અને ભારત સાથે મળીને તેમની પાસે મોટી સંખ્યામાં ટેન્ક, સશસ્ત્ર વાહનો અને તોપખાના પ્રણાલીઓ ધરાવે છે. આમ, ઉચ્ચ કક્ષાના હવાઈ, નૌકાદળ અને નેટવર્ક-આધારિત યુદ્ધમાં નાટોનો ફાયદો છે.
આર્થિક સરખામણીઓ મોટાભાગે આર્થિક શક્તિ કેવી રીતે માપવામાં આવે છે તેના પર આધાર રાખે છે. નાટો દેશો નજીવી GDPની દ્રષ્ટિએ ઘણું વધારે મજબૂત છે, જે મોટાભાગે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની આર્થિક અને નાણાકીય શક્તિ દ્વારા સંચાલિત છે. US ડૉલરની આંતરરાષ્ટ્રીય ભૂમિકા પણ નાટોના મુખ્ય અર્થતંત્રને ખુબ મોટો વૈશ્વિક પ્રભાવ આપે છે.
જોકે, ખરીદ શક્તિ સમાનતા દ્વારા માપવામાં આવે ત્યારે BRICSને ખુબ મોટો ફાયદો મળે છે. એકસાથે, તેઓ અર્થતંત્રનો લગભગ 40 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. BRICS પાસે ખુબ મોટી વસ્તી અને ક્રૂડ તેલ, કુદરતી ગેસ અને આવશ્યક ખનિજોનો મોટો ભંડાર પણ છે.
5.jpg)
