નેહા બોરા પોતાને પુરુષ કે સ્ત્રી નહીં..., 'નૉન બાઈનેરી' માને છે! જાણો આ શબ્દનો અર્થ શું થાય છે

જંતર-મંતરથી લઈને દેશભરના યુવા આંદોલનો સુધી, નેહા બોરા તાજેતરના મહિનાઓમાં એક લોકપ્રિય વ્યક્તિ બની છે. પરંતુ તેમની રાજકીય ઓળખ ઉપરાંત, તેમની લિંગ ઓળખ પણ સમાચારમાં છે. સોશિયલ મીડિયા પર એક વીડિયો વાયરલ થયો છે, જેમાં નેહા પોતાને 'નૉન બાઈનેરી' તરીકે ઓળખાવે છે. તાજેતરના આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા પ્રોફાઇલ્સે તેમના માટે They/Them સર્વનામનો ઉપયોગ કર્યો છે. ધ ઇન્ડિપેન્ડન્ટે પણ નેહાને They/Them સર્વનામનો ઉપયોગ કરનારા એક વિદ્યાર્થી નેતા તરીકે પ્રોફાઈલ કરી છે.

પરંતુ 'નૉન બાઈનેરી'નો અર્થ આખરે છે શું? શું તે ટ્રાન્સજેન્ડરથી અલગ છે? શું તેને પુરુષ અને સ્ત્રીથી અલગ 'ત્રીજું લિંગ' ગણવું જોઈએ? ચાલો આને આપણે સરળ શબ્દોમાં સમજી લઇએ.

સામાન્ય રીતે, સમાજમાં લિંગને બે મુખ્ય શ્રેણીઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: પુરુષ અને સ્ત્રી. આને જેન્ડર બાઈનરી કહેવામાં આવે છે. 'બાઈનરી'નો અર્થ પોતે જ બે ભાગોમાં વહેંચાયેલો છે.

પરંતુ દરેકને એવું લાગતું નથી કે તેમની લિંગ ઓળખ આ બે શ્રેણીઓ સુધી મર્યાદિત છે. અમેરિકન સાયકોલોજિકલ એસોસિએશન (APA)ની ભાષા માર્ગદર્શિકા અનુસાર, 'નૉન બાઈનેરી' શબ્દનો ઉપયોગ એવા લોકો માટે થાય છે જેઓ જેન્ડર બાઈનરીને માનતા નથી અને પોતાને પુરુષ અને સ્ત્રીના પરંપરાગત બેવડી અવસ્થાની વચ્ચે અથવા બહાર અનુભવી શકે છે.

એટલે કે 'નૉન બાઈનેરી'ને સમજવાનો સૌથી સરળ રસ્તો એ છે કે, એવી લિંગ ઓળખનું વર્ણન કરવું જે પોતાને 'પુરુષ' અથવા 'સ્ત્રી'ના બે વિકલ્પો સુધી મર્યાદિત ન રાખે.

એ સમજવું પણ મહત્વપૂર્ણ છે કે, 'નૉન બાઈનેરી' એક સમાન ઓળખ નથી. જુદા જુદા લોકો તેનો અનુભવ અલગ-અલગ રીતે કરે છે.

GLAAD મુજબ, 'નૉન બાઈનેરી' એ એક વ્યાપક શબ્દ છે, આની અંદર ઘણા બધા અનુભવોનો સમાવેશ થતો હોય છે, જેમાં વ્યક્તિને લાગે છે કે તેમની લિંગ ઓળખ પુરુષ કે સ્ત્રીની પરંપરાગત શ્રેણીઓથી અલગ છે. કેટલાક લોકો પોતાને લિંગપ્રવાહી, એજન્ડર, બિગેન્ડર અથવા અન્ય શબ્દો તરીકે પણ ઓળખી શકે છે.

તેથી, વ્યક્તિના કપડાં, અવાજ, હેરસ્ટાઇલ અથવા ચહેરાના લક્ષણોનો ઉપયોગ તે નક્કી કરવા માટે કરી શકાતો નથી કે તેઓ 'નૉન બાઈનેરી' છે કે નહીં.

નેશનલ સેન્ટર ફોર ટ્રાન્સજેન્ડર ઇક્વાલિટી એ પણ સ્પષ્ટ કરે છે કે, વ્યક્તિની લિંગ ઓળખ તેમના દેખાવ દ્વારા નક્કી કરી શકાતી નથી. જુદા જુદા 'નૉન બાઈનેરી' લોકો અલગ અલગ સર્વનામનો ઉપયોગ કરી શકે છે.

અંગ્રેજીમાં, 'they/them' લિંગ-તટસ્થ સર્વનામ છે. ઘણા 'નૉન બાઈનેરી' લોકો આ સર્વનામોનો ઉપયોગ કરે છે, જોકે દરેક 'નૉન બાઈનેરી' વ્યક્તિ માટે આ જરૂરી નથી.

https://twitter.com/PeekTV_in/status/2120827998693900750

GLAAD મુજબ, ઘણા 'નૉન બાઈનેરી' લોકો એકવચન 'they'નો ઉપયોગ કરે છે. કેટલાક he/him, she/her, અથવા અન્ય સર્વનામોનો પણ ઉપયોગ કરી શકે છે. તેથી, વ્યક્તિ પોતાના માટે જે સર્વનામોનો ઉપયોગ કરે છે તેનો ઉપયોગ કરવો યોગ્ય માનવામાં આવે છે.

નેહા બોરાના કિસ્સામાં, ધ ઇન્ડિપેન્ડન્ટ અને આઉટલુકમાં પ્રોફાઇલ્સ 'they/them' સર્વનામોનો ઉપયોગ કરે છે.

ટ્રાન્સજેન્ડર એ એક વ્યાપક શબ્દ છે, જેનો ઉપયોગ એવા લોકોનું વર્ણન કરવા માટે થાય છે જેમની લિંગ ઓળખ જન્મ સમયે સોંપાયેલ તેમના લિંગથી અલગ હોય છે. GLAAD મુજબ, 'નૉન બાઈનેરી' લોકો પણ ટ્રાન્સજેન્ડર સમુદાયનો ભાગ હોઈ શકે છે, પરંતુ દરેક 'નૉન બાઈનેરી' વ્યક્તિ પોતાને ટ્રાન્સજેન્ડર માને, તે જરૂરી નથી.

આને ઉદાહરણથી સમજીએ તો, જે વ્યક્તિ જન્મ સમયે પુરુષ તરીકે નોંધાયેલ હતી, પરંતુ પાછળથી તે પોતાને સ્ત્રી તરીકે ઓળખાવે છે, તે ટ્રાન્સજેન્ડર સ્ત્રી હોઈ શકે છે. બીજી બાજુ, જે વ્યક્તિ પોતાને ના તો પુરુષ માનતા હોય કે ન તો સ્ત્રી, તે 'નૉન બાઈનેરી' હોઈ શકે છે.

તેથી, દરેક ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિ 'નૉન બાઈનેરી' નથી હોતી, અને દરેક 'નૉન બાઈનેરી' વ્યક્તિ ટ્રાન્સજેન્ડર તરીકે ઓળખાય તે જરૂરી નથી.

ફક્ત તેને 'નવું જેન્ડર' કહેવું ખોટું હશે. GLAAD મુજબ, જે લોકોની લિંગ ઓળખ પુરુષ અને સ્ત્રીના પરંપરાગત બાઈનેરીમાં સરળતાથી બંધબેસતી નથી તેઓ લાંબા સમયથી અસ્તિત્વમાં છે. જો કે, 'નૉન બાઈનેરી' શબ્દનો વર્તમાન જાહેર માન્યતા અને ઉપયોગ તાજેતરના વર્ષોમાં ઘણો બધો વધ્યો છે.

એટલે કે, આ શબ્દની લોકપ્રિયતા નવી હોઈ શકે છે, પરંતુ પુરુષ અને સ્ત્રીની પરંપરાગત શ્રેણીઓની બહારના લિંગ અનુભવોને તાજેતરની ઘટના તરીકે ગણવું યોગ્ય નથી.

શું તેને શારીરિક દેખાવ દ્વારા ઓળખી શકાય છે? ના. 'નૉન બાઈનેરી' હોવું એ વ્યક્તિની લિંગ ઓળખ સાથે જોડાયેલું છે, તેમના શારીરિક દેખાવ સાથે નહીં. 'નૉન બાઈનેરી' વ્યક્તિ પરંપરાગત પુરુષ કે સ્ત્રી દેખાવમાંથી કોઈપણમાં દેખાઈ શકે છે.

નેશનલ સેન્ટર ફોર ટ્રાન્સજેન્ડર ઇક્વાલિટી અનુસાર, કોઈ વ્યક્તિ 'નૉન બાઈનેરી' છે કે ટ્રાન્સજેન્ડર છે તે તેમને જોઈને નક્કી કરવું અશક્ય છે.

આ કારણોસર, કોઈ વ્યક્તિની લિંગ ઓળખ નક્કી કરવાનો સાચો રસ્તો એ છે કે તેમના વિશે ધારણાઓ ન કરવી, પરંતુ તેમની સ્વ-ઘોષિત ઓળખ અને સર્વનામનો આદર કરવો.

સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, નેહા બોરા પોતાને 'નૉન બાઈનેરી' તરીકે ઓળખાવે છે. આનો અર્થ એ છે કે તેઓ તેમની લિંગ ઓળખને પુરુષ અને સ્ત્રીની બે પરંપરાગત શ્રેણીઓ સુધી મર્યાદિત રાખતા નથી. તાજેતરના આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા અહેવાલોમાં તેમના માટે 'They/Them' સર્વનામનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.

અને સૌથી અગત્યની વાત, 'નૉન બાઈનેરી' એ કપડાં, દેખાવ અથવા વર્તન દ્વારા નક્કી કરવામાં આવતી વસ્તુ નથી. તે વ્યક્તિની પોતાની લિંગ ઓળખ સાથે જોડાયેલું છે.