1.jpg)
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 31 મેં ના દિવસે પ્રસારિત થયેલા 134માં 'મન કી બાત' કાર્યક્રમમાં લોકોને અતિશય ગરમીથી બચવા, પાણી પીવા અને સાવચેત રહેવા અપીલ કરી. આ અગાઉની કેબિનેટની બેઠક થયા પછી પણ તેમણે ટ્વિટ કરીને આવી વાત કરી હતી. તેમણે મંત્રીઓને પણ ગરમીથી બચવા સલાહ આપી હતી. હવે મન કી બાત કાર્યક્રમમાં પણ ગરમીની વાત આવતા તેમના ટીકાકારોએ કહ્યું કે વડાપ્રધાનને શું થઇ ગયું છે. આવી તો કંઇ વાત કરાય? આવી સલાહ તે પણ વડાપ્રધાન પદની વ્યક્તિ આપે. તેનો શું અર્થ છે.
અહીં સવાલ એ છે કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી મન કી બાત કાર્યક્રમના માધ્યમથી ખરેખર શું કરવા માગે છે. આ માટે છેલ્લા 1 વર્ષના આ કાર્યક્રમો અંગે થોડી જાણકારી મેળવી તો ઘણી મહત્ત્વની વાતો સામે આવી.
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી ‘મન કી બાત’ કાર્યક્રમથી દેશના સામાજિક અને રાષ્ટ્રીય એજન્ડાને આકાર આપવાનો પ્રયત્ન કરે છે. છેલ્લા એક વર્ષના કાર્યક્રમો પર નજર કરીએ તો સ્પષ્ટ થાય છે કે તેમાં મોદી સરકારની યોજનાઓની જાહેરાત નહીં પરંતુ નાગરિકોની ભૂમિકા, સામાજિક જવાબદારી, સાંસ્કૃતિક ગૌરવ અને રાષ્ટ્ર નિર્માણના મુદ્દાઓને પ્રાધાન્ય આપે છે.
PM મોદીએ લોકોને અતિશય ગરમીથી બચવા, પાણીનો સદુપયોગ કરવા અને સાવચેત રહેવા અપીલ કરી. પરંતુ તેની પાછળનો મુખ્ય વિચાર એ હતો કે દેશ સામે ઊભા થતા પડકારોનો સામનો માત્ર સરકાર નહીં, પરંતુ સમગ્ર સમાજે મળીને કરવો પડશે. આ વિચાર ‘જન ભાગીદારી’ના તેમના સતત સંદેશ સાથે સીધો જોડાયેલો છે.
‘મન કી બાત’ના લગભગ દરેક કાર્યક્રમમાં સામાન્ય નાગરિકોની અસાધારણ સિદ્ધિઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે. કોઈ ગામે પાણી બચાવ્યું હોય, કોઈ યુવાને નવીનતા દ્વારા સમસ્યાનો ઉકેલ શોધ્યો હોય, કોઈ મહિલાએ સમાજમાં પરિવર્તન લાવ્યું હોય કે કોઈ ખેલાડીએ દેશનું નામ રોશન કર્યું હોય — આવા ઉદાહરણો દ્વારા મોદી એક સંદેશ આપે છે કે રાષ્ટ્ર નિર્માણમાં દરેક વ્યક્તિની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ છે.
છેલ્લા એક વર્ષના કાર્યક્રમોનું વિશ્લેષણ કરીએ તો પાંચ મુખ્ય સંદેશા સ્પષ્ટપણે દેખાય છે.
1. સૌપ્રથમ છે ‘વિકસિત ભારત’નું વિઝન. PM મોદી સતત એવો સંદેશ આપે છે કે ભારત માત્ર આર્થિક રીતે જ નહીં, પરંતુ સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક રીતે પણ વિશ્વના અગ્રણી દેશોમાં સ્થાન મેળવવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
2. બીજો સંદેશ છે ‘જન ભાગીદારી’. વિકાસ માત્ર સરકારના પ્રયાસોથી શક્ય નથી, પરંતુ તેમાં દરેક નાગરિકનો સહયોગ જરૂરી છે. ગરમી અંગેની ચેતવણી પણ આ જ વિચારધારાનો એક ભાગ હતી.
3. ત્રીજો મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો છે ‘સાંસ્કૃતિક આત્મવિશ્વાસ’. મન કી બાતમાં વારંવાર ભારતની પરંપરા, સંસ્કૃતિ, તહેવારો, સ્થાનિક ભાષાઓ અને વારસાની ચર્ચા થાય છે. PM મોદીનો પ્રયાસ આધુનિકતા અને પરંપરા વચ્ચે સંતુલન સ્થાપવાનો જણાય છે.
4. ચોથો મુદ્દો છે ‘યુવા શક્તિ અને નવીનતા’. સ્ટાર્ટઅપ્સ, યુવા સંશોધકો, રમતવીરો અને નવીન વિચારોને સતત પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે. ભારતના ભવિષ્યના મુખ્ય ચાલકબળ તરીકે યુવાનોને રજૂ કરવામાં આવે છે.
5. પાંચમો અને સૌથી વ્યાપક સંદેશ છે ‘રાષ્ટ્રીય ગૌરવ’. ભારત પોતાની ક્ષમતાઓ પર વિશ્વાસ રાખે, વિશ્વ મંચ પર આત્મવિશ્વાસપૂર્વક ઉભું રહે અને પોતાના વારસા પર ગર્વ અનુભવે — આ ભાવના લગભગ દરેક કાર્યક્રમમાં જોવા મળે છે.
રાજકીય પ્રચારના દૃષ્ટિકોણથી જોઈએ તો ‘મન કી બાત’ સરકારની જાહેરાતોનું મંચ ઓછું અને લોકોના વિચારો, વર્તન અને પ્રાથમિકતાઓને પ્રભાવિત કરવાનું માધ્યમ વધુ છે. તેમાં રાજકીય વિરોધીઓ પર હુમલા કે ચૂંટણીલક્ષી ભાષણો ભાગ્યે જ જોવા મળે છે. તેના બદલે પ્રેરણાદાયી કથાઓ, સામાજિક અભિયાનો અને સકારાત્મક ઉદાહરણો દ્વારા એક વિશિષ્ટ રાષ્ટ્રીય ચેતના ઉભી કરવાનો પ્રયાસ થાય છે.
એટલે જ મન કી બાતમાં ચર્ચાતા વિષયો દર મહિને બદલાય છે, પરંતુ તેનો મૂળ સંદેશ એકસરખો રહે છે — ભારતનું ભવિષ્ય માત્ર સરકારના નિર્ણયો પર નહીં, પરંતુ જાગૃત, જવાબદાર અને સક્રિય નાગરિકો પર નિર્ભર છે.
