ઈરાન સહિત મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલ સંઘર્ષના કારણે વૈશ્વિક વેપાર માટે બીજો એક મહત્વપૂર્ણ ખતરો ઉભો થઇ રહ્યો છે. ઈરાન અને અમેરિકા અને ઇઝરાયલ વચ્ચે વધતા તણાવ વચ્ચે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશે ચિંતાઓ પહેલાથી જ ચાલી રહી છે. આ દરમિયાન, વૈશ્વિક ધ્યાન હવે બીજા એક મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ, બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ પર કેન્દ્રિત થયું છે. ચાલો સમજી લઈએ કે આખી દુનિયા હવે બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ વિશે કેમ ચિંતિત છે...
અહીં તમને બતાવી દઈએ કે, મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે, યમનના હુતી બળવાખોરોએ પણ ચેતવણી આપી છે કે, તેઓના હાથ ટ્રિગર પર છે અને જો જરૂર પડશે તો યુદ્ધમાં જોડાઈ પણ શકે છે. જો આવું થાય, તો બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ સૌથી વધુ અસર કરશે. યુદ્ધમાં હુતી બળવાખોરોની સંડોવણી બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ બંધ કરી શકે છે, જેનાથી વૈશ્વિક વેપાર અને ઉર્જા પુરવઠા પર ગંભીર અસર પડી શકે છે.
હુતી નેતા અબ્દુલ મલિક અલ-હુતીએ જણાવ્યું છે કે, તેમના સૈન્ય દળો સંપૂર્ણપણે તૈયાર છે અને જો પરિસ્થિતિ જરૂરી બને તો ગમે ત્યારે બદલો લઈ શકે છે. તેમનું કહેવું છે કે, જો ઈરાન પર હુમલાઓ વધુ તીવ્ર બને અથવા પ્રદેશના અન્ય દેશો યુદ્ધમાં જોડાય, તો હુતીઓ પણ જવાબ આપી શકે છે.
હુતી બળવાખોરોને લાંબા સમયથી ઈરાનના સાથી માનવામાં આવે છે. આ ક્ષેત્રમાં ઈરાન જે જૂથોને સમર્થન આપે છે તે સામૂહિક રીતે મુખ્ય પ્રતિકાર કરનાર તરીકે ઓળખાય છે. આ જૂથમાં લેબનોનમાં હિઝબુલ્લાહ, ગાઝામાં હમાસ, ઇરાકમાં કેટલાક શિયા લશ્કર અને યમનમાં હુતી બળવાખોરોનો સમાવેશ થાય છે. આ સંગઠનો પર ઈરાન પાસેથી રાજકીય સમર્થન, તાલીમ અને શસ્ત્રો મેળવવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે, જો ઈરાન પર દબાણ વધે છે, તો આ જૂથો વિવિધ પ્રદેશોમાં નવા મોરચા ખોલીને અમેરિકા અને ઇઝરાયલ પર દબાણ લાવવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.
બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોમાંનો એક છે. તેનું નામ, અરબી ભાષામાંથી ઉતરી આવ્યું છે, જેનો અર્થ 'આંસુઓનો દરવાજો' થાય છે. આ સ્ટ્રેટ લાલ સમુદ્રને એડનના અખાત અને હિંદ મહાસાગર સાથે જોડે છે. સુએઝ નહેર દ્વારા યુરોપ અને એશિયા વચ્ચે દરિયાઈ વેપાર માટે આ માર્ગ મહત્વપૂર્ણ છે. તેના સૌથી સાંકડા બિંદુએ, તે આશરે 29 કિલોમીટર પહોળું છે અને એક બાજુ યમન અને બીજી બાજુ જીબુતી અને એરિટ્રિયા સાથે જોડાયેલું છે.
બાબ-અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ વિશ્વના દરિયાઈ વેપારનો નોંધપાત્ર હિસ્સો વહન કરે છે. વૈશ્વિક દરિયાઈ વેપારનો લગભગ 12 ટકા ભાગ અહીંથી જ પસાર થાય છે. વિશ્વના દરિયાઈ તેલના લગભગ 10 ટકા શિપમેન્ટ તેમાંથી પસાર થાય છે. એશિયા અને યુરોપ વચ્ચે કન્ટેનર શિપિંગનો નોંધપાત્ર ભાગ તેમાંથી પસાર થાય છે. US ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એનર્જી અનુસાર, 2023માં આ સ્ટ્રેટ દ્વારા દરરોજ આશરે 8.8 મિલિયન બેરલ તેલ અને ખુબ મોટા પ્રમાણમાં લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG)નું પરિવહન કરવામાં આવતું હતું.
સુરક્ષા નિષ્ણાતો માને છે કે, જો બાબ-અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ બંધ થઈ જાય છે, તો જહાજોને સુએઝ કેનાલને બદલે આફ્રિકાના દક્ષિણ છેડા કેપ ઓફ ગુડ હોપમાં નેવિગેટ કરવું પડશે. આનાથી એશિયા અને યુરોપ વચ્ચેના જહાજોની મુસાફરીમાં આશરે 10 થી 15 દિવસનો વધારો થઈ શકે છે. આનાથી શિપિંગ ખર્ચમાં વધારો થશે અને વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલા પર અસર થશે. આ ઉપરાંત, વીમા ખર્ચ અને બળતણ ખર્ચ ઘણો વધી થશે, જેના કારણે ઘણી કંપનીઓ માટે આ માર્ગ દ્વારા વેપાર કરવાનું મુશ્કેલ બનશે.
ભૂતકાળમાં હુતી બળવાખોરોએ લાલ સમુદ્ર ક્ષેત્રમાં વારંવાર જહાજોને નિશાન બનાવ્યા છે. 2014માં યમનની રાજધાની સના પર કબજો જમાવ્યા પછી, હુતીઓએ લાલ સમુદ્ર કિનારા પર પ્રભાવ જાળવી રાખ્યો છે. 2023માં ગાઝા યુદ્ધ દરમિયાન, તેઓએ અનેક વ્યાપારી જહાજો પર હુમલો કર્યો. અહેવાલો દર્શાવે છે કે, તે સમયે ડ્રોન, એન્ટી-શિપ મિસાઇલો અને હાઇ-સ્પીડ જહાજોનો ઉપયોગ કરીને 100થી વધુ હુમલાઓ થયા હતા. આ હુમલાઓએ ઘણી શિપિંગ કંપનીઓને તેમના જહાજોનો માર્ગ બદલવાની ફરજ પાડી હતી.
મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવ પહેલાથી જ શિપિંગ ઉદ્યોગ પર અસર કરી રહ્યા છે. ઘણી આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ કંપનીઓ હવે લાલ સમુદ્ર અને બાબ અલ-મંડેબ પ્રદેશ વિશે સાવધ બની ગઈ છે. ડેનમાર્કની અગ્રણી કન્ટેનર શિપિંગ કંપની, માર્સ્ક, સુરક્ષા ચિંતાઓને કારણે આ માર્ગે પસાર થતા કેટલાક જહાજોની અવરજવરને અસ્થાયી રૂપે સ્થગિત કરી દીધી છે. કંપની કહે છે કે, આ ક્ષેત્રમાં લશ્કરી પ્રવૃત્તિમાં વધારો થવાથી જહાજોની સલામતી માટે જોખમ વધ્યું છે.
મધ્ય પૂર્વ કટોકટીથી ઉર્જા બજારો પહેલાથી જ પ્રભાવિત છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તણાવને કારણે તેલના ભાવ પહેલાથી જ વધઘટ જોવા મળી રહી છે. જો બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ પણ પ્રભાવિત થાય છે, તો વૈશ્વિક તેલ પુરવઠો વધુ ખોરવાઈ શકે છે, જેના કારણે કાચા તેલના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ શકે છે.
નિષ્ણાતો કહે છે કે, આવી પરિસ્થિતિ ઊર્જા બજારોમાં નોંધપાત્ર અસ્થિરતા જોવા મળી શકે છે. આ દરમિયાન, કેટલાક વિશ્લેષકો માને છે કે, બાબ અલ-મંડેબને નિશાન બનાવવું એ ઈરાનની વ્યાપક વ્યૂહરચનાનો ભાગ હોઈ શકે છે. આ વ્યૂહરચના વિવિધ પ્રદેશોમાં દબાણ લાવીને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇઝરાયલની લશ્કરી અને આર્થિક ક્ષમતાઓને પડકાર આપી શકે છે. કેટલાક નિષ્ણાતો આને ત્રણ-પગલાની વ્યૂહરચના તરીકે જુએ છે, પહેલા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં દબાણ, પછી ઇઝરાયલ સામે વિવિધ મોરચા, અને હવે લાલ સમુદ્ર ક્ષેત્રમાં તણાવ વધવાની શક્યતા.
જો હુતી બળવાખોરો બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટમાં સક્રિય થાય છે, તો લાલ સમુદ્રના ક્ષેત્રમાં લશ્કરી તણાવ વધી શકે છે. ઘણા દેશોની નૌકાદળો પહેલાથી જ આ ક્ષેત્રમાં હાજર છે. અમેરિકા, યુરોપિયન દેશો અને અન્ય સાથીઓએ દરિયાઈ સુરક્ષા માટે યુદ્ધ જહાજો તૈનાત કર્યા છે. જો સંઘર્ષ વધશે, તો આ પ્રદેશ આંતરરાષ્ટ્રીય નૌકાદળ સંઘર્ષનું કેન્દ્ર બની શકે છે.
જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને બાબ અલ-મંડેબ બંને એક સાથે પ્રભાવિત થાય છે, તો વૈશ્વિક અર્થતંત્રને મોટો ફટકો પડી શકે છે. એકસાથે, આ બંને દરિયાઈ માર્ગો વિશ્વના દરિયાઈ તેલના લગભગ 30 ટકા શિપમેન્ટનું સંચાલન કરે છે. આ ઉપરાંત, એશિયા અને યુરોપ વચ્ચેના વેપારનો નોંધપાત્ર હિસ્સો પણ આ માર્ગોમાંથી પસાર થાય છે.
આવી સ્થિતિમાં, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, મશીનરી, ખાદ્ય ઉત્પાદનો અને અન્ય ગ્રાહક માલનો પુરવઠો પહોંચવામાં સમય લાગી શકે છે અને કિંમતો વધી શકે છે. તેથી, સમગ્ર વિશ્વ હવે લાલ સમુદ્ર અને યમનની આસપાસના દરિયાઈ ક્ષેત્ર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે, જે આગામી દિવસોમાં વૈશ્વિક વેપાર અને ઉર્જા બજારોની દિશા નક્કી કરી શકે છે.
