પોતાના બેંક ખાતા ભાડે આપીને લોકો ફસાઈ રહ્યા છે; 'મુલહન્ટર' સાયબર છેતરપિંડી પર કડક કાર્યવાહી કરશે

કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે ડિજિટલ છેતરપિંડીથી લોકોને બચાવવા માટે એક મોટી જાહેરાત કરી છે. તેમણે મુલ એકાઉન્ટ હન્ટર (મુલહન્ટર.AI)ને સાર્વત્રિક રીતે અપનાવવા હાકલ કરી, આ એક સોફ્ટવેર છે જે સાયબર છેતરપિંડી ઇકોસિસ્ટમને વિક્ષેપિત કરવામાં મદદ કરશે. આ સાધન ડિસેમ્બર 2024માં જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.

આ સાધન રિઝર્વ બેંક ઇનોવેશન હબ દ્વારા કેન્દ્ર સરકારના સહયોગથી વિકસાવવામાં આવ્યું હતું. તે એક AI-સંચાલિત સાધન છે, જે રીઅલ-ટાઇમ મુલ એકાઉન્ટ શોધમાં મદદ કરે છે, એટલે કે, તે મની લોન્ડરિંગ અને સાયબર ક્રાઇમ માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ખાતાઓને ફ્લેગ કરે છે.

આ સાધન આ સમગ્ર પ્રક્રિયા કરવા માટે મશીન લર્નિંગનો ઉપયોગ કરે છે. આ AI સાધન વ્યવહાર પેટર્નનું નિરીક્ષણ કરે છે, જે બેંકોને ગેરકાયદેસર ખાતાઓ ઓળખવામાં મદદ કરે છે. મુલહન્ટર દર મહિને 20,000 મુલ એકાઉન્ટ્સ શોધે છે.

જે રીતે મુલ (ખચ્ચર)નો ઉપયોગ માલ-સામાનના પરિવહન માટે થાય છે, તેવી જ રીતે મુલ એકાઉન્ટ્સ પણ સમાન હેતુ પૂર્ણ કરે છે. નાણાકીય છેતરપિંડીની દુનિયામાં, મુલ એકાઉન્ટ્સ એ બેંક ખાતા છે, જેનો ઉપયોગ સાયબર છેતરપિંડીની રકમ ટ્રાન્સફર કરવા માટે થાય છે.

સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, સાયબર ગુનેગારો છેતરપિંડીની રકમ સીધી રીતે પોતાના ખાતામાં નથી મેળવતા. તેના બદલે, તેઓ Mule (ખચ્ચર) ખાતાઓનો ઉપયોગ કરીને છેતરપિંડીના પૈસા ટ્રાન્સફર કરે છે. આનાથી તેમને ટ્રેક કરવાનું મુશ્કેલ બને છે. આ સામાન્ય રીતે એવા ખાતા હોય છે જેનો ઉપયોગ ખાતાધારક દ્વારા કરવામાં આવતો નથી.

ઘણા કિસ્સાઓમાં, સ્કેમર્સ લોકોના ખાતા ભાડે લે છે અને પછી પૈસાની હેરાફેરી કરે છે. આ પ્રક્રિયા દરમ્યાન, મુખ્ય છેતરપિંડી કરનાર પડદા પાછળ રહે છે, અન્ય લોકોના ખાતાઓનો ઉપયોગ કરીને છેતરપિંડીની રકમ ટ્રાન્સફર કરે છે. કેટલીકવાર, લોકો અજાણતાં જ Mule (ખચ્ચર) તરીકે કામ કરે છે. સ્કેમર્સ ઉચ્ચ વળતરનું વચન આપીને અને ઘરેથી કામ કરવાની ઓફર કરીને લોકોને આ પ્રક્રિયામાં લલચાવે છે.

આ સોફ્ટવેર કેન્દ્ર સરકાર અને RBI દ્વારા સંયુક્ત રીતે વિકસાવવામાં આવ્યું છે. તેનો ઉપયોગ એવા બેંક ખાતાઓને ઓળખવા માટે થાય છે, જે સાયબર ગુનેગારો માટે Mule (ખચ્ચર) તરીકે કામ કરે છે, એટલે કે, સ્કેમર્સ દ્વારા લોકો પાસેથી છેતરપિંડી કરાયેલા પૈસા ટ્રાન્સફર કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા બેંક ખાતાઓ.

ગૃહમંત્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે, 'વિશ્વભરમાં દરેક બીજું બેન્ક ટ્રાંજેકશન ભારતમાં થઈ રહ્યું છે. 2024માં, 181 અરબ UPI વ્યવહારો થયા હતા, જેની કિંમત રૂ. 233 ટ્રિલિયન હતી.' તેમણે બતાવ્યું કે 100 કરોડ ઇન્ટરનેટ વપરાશકર્તાઓ અને 57 કરોડ જનધન ખાતાઓ સાથે, સાયબર સુરક્ષા ફક્ત નાણાકીય સુરક્ષાનો જ નહીં, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો વિષય છે.

કોન્ફરન્સમાં, ગૃહમંત્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે, સાયબર છેતરપિંડીમાં ચોરાયેલા 20,000 કરોડ રૂપિયામાંથી 8,189 કરોડ રૂપિયા ફ્રિજ (લોક) કરી દેવામાં આવ્યા છે. આ એક મોટી સિદ્ધિ છે. ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં, તપાસ એજન્સીઓએ 12 લાખ સિમ કાર્ડ રદ કર્યા હતા. આ ઉપરાંત, 3,00,000 મોબાઇલ IMEI બ્લોક કરવામાં આવ્યા છે, અને 20,853 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.