મહારાષ્ટ્રમાં 124 ગામોને ભેગા કરીને બનશે નવું શહેર, નામ અપાયું મુંબઈ 3.0

મહારાષ્ટ્ર સરકારે મુંબઈની બહાર એક નવું અર્બન અને ઈકોનોમિક હબ બનાવવા તરફ મક્કમ પગલું ભર્યું છે. પ્રસ્તાવિત 323 ચોરસ કિલોમીટરના વિશાળ 'મુંબઈ 3.0' પ્રોજેક્ટનો માસ્ટર પ્લાન તૈયાર કરવા માટે એક ગ્લોબલ અર્બન પ્લાનિંગ ફર્મને જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. આ પ્રસ્તાવિત પ્રોજેક્ટ 'કરનાળા-સાઈ-ચિરનેર (KSC) ન્યૂ ટાઉન' તરીકે પણ ઓળખાય છે, જે રાયગઢ જિલ્લાના ઉરણ, પનવેલ અને પેણ તાલુકાના 124 ગામોમાં કુલ 323.44 ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારમાં આકાર લેશે.

મુંબઈ મેટ્રોપોલિટન રિજન ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (MMRDA) એ આ મહાત્વાકાંક્ષી નવા શહેરી વિસ્તાર માટે વિઝન ડોક્યુમેન્ટ, માસ્ટર પ્લાન અને સર્વગ્રાહી પ્લાનિંગ ફ્રેમવર્ક તૈયાર કરવા સિંગાપોર સ્થિત 'સુર્બાના જુરોંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રાઈવેટ લિમિટેડ'ની નિમણૂક કરી છે. આ નિમણૂકની સાથે જ મુંબઈ 3.0 માટેના વિસ્તૃત પ્લાનિંગ તબક્કાની શરૂઆત થઈ ગઈ છે, જેને મહારાષ્ટ્ર સરકાર મુંબઈ મેટ્રોપોલિટન રિજન (MMR)ના નવા ગ્રોથ સેન્ટર તરીકે રજૂ કરી રહી છે.

પ્રસ્તાવિત KSC ન્યૂ ટાઉન ઉરણ, પનવેલ અને પેણ તાલુકાના 124 ગામોને એક સુઆયોજિત અર્બન ડેવલપમેન્ટ ઝોનમાં આવરી લેશે. સરકાર આ વિસ્તારને મુંબઈ અને નવી મુંબઈ વચ્ચેના એક નવા આર્થિક અને શહેરી કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવાની યોજના ધરાવે છે. અહીં વાણિજ્યિક ઝોન, લોજિસ્ટિક્સ પાર્ક, રોજગાર કેન્દ્રો અને અન્ય આર્થિક પ્રવૃત્તિઓની સાથે સાથે આધુનિક ટાઉનશિપ પણ બનાવવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, શિક્ષણ, આરોગ્ય સંભાળ, ટેક્નોલોજી, ઈનોવેશન અને વેપાર સંબંધિત સંસ્થાઓ તેમજ વ્યવસાયો માટે પણ અહીં પૂરતી જગ્યા ફાળવવામાં આવશે.

આ પ્રોજેક્ટનું લોકેશન સરકારની વિકાસ યોજનાઓ માટે ખૂબ મહત્ત્વનું છે. મુંબઈ 3.0 અટલ સેતુ (મુંબઈ ટ્રાન્સ હાર્બર લિંક) અને નવી મુંબઈ ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટના પ્રભાવ વિસ્તારની એકદમ નજીક આવેલું છે. આ પ્રસ્તાવિત શહેરી હબને રોડ, મેટ્રો, રેલ્વે, એરપોર્ટ અને લોજિસ્ટિક્સ કનેક્ટિવિટીનો મોટો લાભ મળશે, જેનાથી તે મુંબઈ મેટ્રોપોલિટન રિજનમાં એક મજબૂત ગ્રોથ સેન્ટર તરીકે ઉભરી આવશે.

MMRDA એ એપ્રિલ 2026માં આ વિસ્તાર માટે જમીન સંપાદનની પ્રક્રિયા શરૂ કરી દીધી હતી. પ્રક્રિયાના ભાગરૂપે જમીનમાલિકોને વળતર માટે વિવિધ વિકલ્પો આપવામાં આવ્યા છે, જેમાં રોકડ વળતર, ફ્લોર સ્પેસ ઈન્ડેક્સ  અને ટ્રાન્સફરેબલ ડેવલપમેન્ટ રાઈટ્સ દ્વારા વળતર, તેમજ લેન્ડ પુલિંગ મોડેલનો સમાવેશ થાય છે. લેન્ડ પુલિંગ વ્યવસ્થા ઠળ, પાત્રતા ધરાવતા જમીનમાલિકો પ્રોજેક્ટમાં પોતાની જમીન આપવાના બદલામાં વિકસિત થયેલી જમીનનો એક હિસ્સો મેળવી શકે છે.

મુંબઈ 3.0 માત્ર એક નવી ટાઉનશિપ પૂરતું સીમિત નથી. આ પ્રોજેક્ટ મુંબઈ મેટ્રોપોલિટન રિજનનો વિસ્તાર કરવા અને રોજગાર તેમજ આર્થિક પ્રવૃત્તિઓના નવા કેન્દ્રો ઊભા કરવાની મહારાષ્ટ્ર સરકારની વ્યાપક રણનીતિનો એક ભાગ છે. આધુનિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને આર્થિક તકો સાથે નવું શહેરી કેન્દ્ર વિકસાવીને સરકાર મુંબઈ અને નવી મુંબઈ પર વધી રહેલા વસ્તી અને પાયાની સુવિધાઓના ભારણને ઓછું કરવા માંગે છે.

અટલ સેતુ અને નવી મુંબઈ ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ મુખ્ય કનેક્ટિવિટી પૂરી પાડતા હોવાથી, મુંબઈ અને એરપોર્ટ વચ્ચેનો આ વિસ્તાર આગામી વર્ષોમાં એક મહત્ત્વપૂર્ણ વિકાસ ઝોન બનવાની પૂરી શક્યતા છે. મહારાષ્ટ્ર સરકારે મુંબઈ 3.0 ને આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાના શહેરી અને આર્થિક કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવાનો પોતાનો રોડમેપ અગાઉથી જ તૈયાર કરી લીધો છે. હવે 'સુર્બાના જુરોંગ' દ્વારા માસ્ટર પ્લાન તૈયાર થતાં જ આ 323.44 ચોરસ કિમીના વિશાળ વિકાસ પ્રોજેક્ટનું આખરી સ્વરૂપ સ્પષ્ટ થશે.