ચણા, અડદ, તુવેર... તમામ દાળના ભાવમાં વધારો; દિવાળી પહેલાં કઠોળના ભાવ કેમ આસમાને પહોંચ્યા છે? જાણો વિગતે

દિવાળીનો તહેવાર નજીક આવી રહ્યો છે ત્યારે ઘરોમાં મીઠાઈથી લઈને ફરસાણ સુધીની વાનગીઓની તૈયારીઓ શરૂ થઈ ગઈ છે. જોકે, તહેવારના આ માહોલ વચ્ચે રસોડાના બજેટ પર થોડું ગરબડ થઇ શકે છે. 'ઇન્ડિયન પલ્સ એન્ડ ગ્રેન્સ એસોસિએશન' (IPGA)ના આંકડા મુજબ, છેલ્લા એક મહિનામાં ચણાની કિંમતમાં 11%, મગ 10.6%, તુવેર/અડદ 6.5% અને વટાણાના ભાવમાં 6%નો વધારો નોંધાયો છે. પરંતુ પ્રશ્ન એ થાય છે કે, જ્યારે સરકાર પાસે પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે, ત્યારે તહેવારની બરાબર પહેલાં કઠોળના ભાવ કેમ વધી રહ્યા છે?

કઠોળના ભાવમાં કેટલો વધારો થયો છે?

છેલ્લા એક મહિના અને છેલ્લા એક અઠવાડિયામાં કઠોળના જથ્થાબંધ બજારના ભાવ ઝડપથી વધ્યા છે. ચણા એક મહિનામાં 11% અને માત્ર એક અઠવાડિયામાં 5.5% મોંઘા થયા છે; ગયા વર્ષની સરખામણીમાં ભાવમાં 23%નો વધારો થયો છે. તો, મગના ભાવમાં એક મહિનામાં 10.6% અને એક અઠવાડિયામાં 4.3%નો વધારો થયો છે. તુવેર કે અડદ દાળના ભાવમાં એક મહિનામાં 6.5% અને એક અઠવાડિયામાં 2.4%નો વધારો જોવા મળ્યો છે.

તેવી જ રીતે, વટાણા કે પીળા વટાણા એક મહિનામાં 6% અને એક અઠવાડિયામાં 3% મોંઘા થયા છે; વાર્ષિક ધોરણે ભાવમાં 47%નો ઉછાળો આવ્યો છે. જો છૂટક ભાવની વાત કરીએ તો, સરકારી આંકડા દર્શાવે છે કે ચણાની દાળ આશરે ₹88.72 પ્રતિ કિલો, તુવેર દાળ ₹125.72 પ્રતિ કિલો, મગની દાળ ₹112.14 પ્રતિ કિલો અને મસૂરની દાળ ₹90.43 પ્રતિ કિલોના ભાવે વેચાઈ રહી છે.

શું માત્ર દિવાળીની માંગ જ કારણ છે, કે પછી અન્ય કોઈ પરિબળો?

દિવાળી દરમિયાન બેસન, મીઠાઈઓ અને તહેવારની વાનગીઓની માંગમાં વધારો થવો સ્વાભાવિક છે, પરંતુ માત્ર માંગમાં વધારો એ જ એકમાત્ર કારણ નથી. વાસ્તવિક સમસ્યા ભવિષ્યના પાકના ઉત્પાદન અને આયાત અંગેની ચિંતાઓની છે.

ચણા પર અલ-નીનો અને ઓસ્ટ્રેલિયાની અસર:

ચણા ભારતમાં સૌથી વધુ વપરાતું કઠોળ છે અને તે રવી પાક છે. કૃષિ મંત્રાલયે ચેતવણી આપી છે કે અલ-નીનો અને અનિયમિત વરસાદને કારણે આ રવી સીઝન દરમિયાન જમીનમાં ભેજની અછત સર્જાઈ શકે છે. બીજી તરફ, ભારતને ચણાનો સૌથી મોટો પુરવઠો પૂરો પાડતા દેશ ઓસ્ટ્રેલિયામાં આ વર્ષે ઉત્પાદનમાં 40-50% ઘટાડો થવાની ધારણા છે. આ કારણે, ભારતમાં ચણાની આયાતમાં 45%નો ઘટાડો થયો છે.

તૂવેર દાળ અને વરસાદની અસર:

તૂવેર ખરીફ પાક છે. મહારાષ્ટ્રના મરાઠવાડા અને કર્ણાટક જેવા મુખ્ય ઉત્પાદક વિસ્તારોમાં અપૂરતા વરસાદ અને દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિને કારણે ઉત્પાદન ઘટવાની આશંકાઓ ઊભી થઈ છે.

રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ અને વટાણાના ભાવ:

ચણાના વિકલ્પ તરીકે ઉપયોગ થનારા પીળા વટાણાનો પુરવઠો રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ અને વ્યાપક વૈશ્વિક મુદ્દાઓને કારણે ખોરવાઈ ગયો છે, જેના કારણે વટાણાના ભાવમાં પણ વધારો થયો છે.

શું દેશમાં ખરેખર કઠોળની અછત છે?

બિલકુલ નહીં. આ ન તો દુષ્કાળ છે કે ન તો કઠોળની ગંભીર અછત છે. વર્ષ 2025-26માં ભારતમાં રેકોર્ડ 274.09 લાખ ટન કઠોળનું ઉત્પાદન નોંધાયું હતું, જે અગાઉના વર્ષની સરખામણીમાં 6.7% વધારે છે.

સરકાર પાસે બફર સ્ટોકના રૂપમાં 45 લાખ ટનથી વધુ કઠોળ સુરક્ષિત રાખવામાં આવી છે, જે પ્રમાણભૂત 35 લાખ ટનનો છે; તેમાં આશરે 19.5 લાખ ટન ચણા અને 10 લાખ ટન તૂવેરનો સમાવેશ થાય છે. ભલે અત્યારે ગોદામો ભરેલા હોય, પરંતુ વેપારીઓને લાગે છે કે આગામી પાકમાં ઉત્પાદન ઘટી શકે છે, જો તેઓ પહેલાથી જ ભાવ વધારવાનું શરૂ કરી દેતા હોય છે.