મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષની સીધી અસર હવે ભારતીય ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર પડી રહી છે. ભારતની સૌથી મોટી ખાનગી ફ્યુઅલ રિટેલર કંપની, નાયરા એનર્જી (Nayara Energy) એ સમગ્ર દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો કરવાની જાહેરાત કરી છે. કંપનીએ પેટ્રોલમાં પ્રતિ લિટર ₹5.30 અને ડીઝલમાં પ્રતિ લિટર ₹3 નો વધારો કર્યો છે.
વૈશ્વિક કટોકટી અને સપ્લાયમાં અવરોધ
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે ઊર્જા ક્ષેત્રે ગંભીર ચિંતાઓ જન્મી છે. ગત કેટલાક અઠવાડિયાથી ઈંધણના ભાવમાં સતત વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. ખાસ કરીને 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' (Strait of Hormuz) લગભગ બંધ જેવી સ્થિતિમાં હોવાથી અને બંને દેશો દ્વારા ઊર્જા મથકો પર હુમલા કરવામાં આવતા વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ ગઈ છે.
ભયને કારણે ખરીદી (Panic Buying) અને અછતની સ્થિતિ
સરકાર દ્વારા સતત આશ્વાસન આપવામાં આવી રહ્યું છે કે દેશમાં ઈંધણની કોઈ અછત નથી, તેમ છતાં લોકોમાં ફાળ પડી છે. સમગ્ર દેશના અનેક પેટ્રોલ પંપો પર વાહનોની લાંબી કતારો જોવા મળી રહી છે. સોશિયલ મીડિયા પર ઈંધણ ખૂટી જવાની અફવાઓને કારણે લોકો ગભરાટમાં ખરીદી કરી રહ્યા છે. માત્ર પેટ્રોલ-ડીઝલ જ નહીં, પરંતુ LPG માટે પણ રિફિલિંગ સ્ટેશનો અને ડેપો બહાર લોકોની ભીડ જામી રહી છે.
આ ઉપરાંત નાયરા એનર્જી (Nayara Energy) એ તેની વાડીનાર (ગુજરાત) સ્થિત રિફાઈનરીમાં 35 દિવસના મેન્ટેનન્સ શટડાઉનની જાહેરાત કરી છે. વિશ્લેષકોના મતે આ વ્યૂહાત્મક વિરામને કારણે ભારતની કુલ તેલ રિફાઈનિંગ ક્ષમતામાં 8% સુધીનો મોટો ઘટાડો થઈ શકે છે.
નાયરા એનર્જીની વાડીનાર રિફાઈનરી વાર્ષિક 20 મિલિયન ટન (MTPA) ની ક્ષમતા ધરાવે છે. આગામી 35 દિવસ સુધી ચાલનારા આ શટડાઉનને કારણે બજારમાં ઈંધણના પુરવઠા પર સીધી અસર પડશે. ઈરાન-અમેરિકા યુદ્ધને કારણે પહેલેથી જ વૈશ્વિક તેલ પુરવઠો ખોરવાયેલો છે, ત્યારે આ શટડાઉન સ્થાનિક બજારમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલની ઉપલબ્ધતા ઘટાડી શકે છે. નાયરા એનર્જી ભારતમાંથી ઈંધણની નિકાસ કરતી મુખ્ય કંપની છે. શટડાઉનને કારણે નિકાસમાં ઘટાડો થશે, જેની અસર દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ પર પણ પડી શકે છે.
સ્થાનિક બજારમાં ભાવ વધારાની ભીતિ
નાયરા એનર્જીએ તાજેતરમાં જ પેટ્રોલમાં પ્રતિ લિટર ₹5.30 અને ડીઝલમાં ₹3 નો વધારો કર્યો છે. હવે રિફાઈનરી બંધ રહેવાના કારણે સપ્લાય ઓછો થશે, જેનાથી આગામી દિવસોમાં અન્ય સરકારી કંપનીઓ (IOCL, BPCL, HPCL) પર પણ દબાણ વધી શકે છે અને ભાવમાં વધુ ઉછાળો જોવા મળી શકે છે.
સરકાર અને ઉદ્યોગ જગતની ચિંતા
ઉદ્યોગના નિષ્ણાતો માને છે કે જો યુદ્ધ લાંબુ ચાલશે અને નાયરા જેવી ખાનગી રિફાઈનરીઓ કાર્યરત નહીં હોય, તો ભારતે મોંઘા ભાવે તૈયાર ઈંધણની આયાત કરવી પડી શકે છે. વિરોધ પક્ષો અને આર્થિક વિશ્લેષકો સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે કે શું ભારત પાસે આવા કટોકટીના સમયમાં પૂરતો 'સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ' સ્ટોક છે કે નહીં. રિફાઈનિંગ ઘટવાથી રિટેલ આઉટલેટ્સ (પેટ્રોલ પંપ) પર ઈંધણની અછત વર્તાઈ શકે છે, જેને પગલે પૂર્વોત્તર અને અન્ય રાજ્યોમાં અગાઉ જોવા મળેલી 'પેનિક બાઈંગ' જેવી સ્થિતિ ફરી સર્જાઈ શકે છે.
