- Gujarat
- શું પાટીદાર આંદોલનના યુવાનોને હવે પસ્તાવો થાય છે?
શું પાટીદાર આંદોલનના યુવાનોને હવે પસ્તાવો થાય છે?
25 ઓગસ્ટ 2015ના રોજ અમદાવાદના જીએમડીસી મેદાનમાં પાટીદાર યુવા હાર્દિક પટેલનો આગ્રહ હતો કે અનામતની માગનું આવેદનપત્ર સ્વીકારવા મુખ્યમંત્રી આનંદીબેન પટેલ પોતે આવે. અગિયાર વર્ષ પછી જસદણના સ્નેહમિલનમાં એ જ આંદોલનના અગ્રણી દિનેશ બાંભણિયાએ આનંદીબેનને મળવા પોતે ઉત્તર પ્રદેશ જવાની તૈયારી બતાવી. તેમને એક વાતનો વસવસો છે. તેમના મતે પાટીદાર આંદોલનને કારણે ગુજરાતે એક સારાં મુખ્યમંત્રી ગુમાવ્યાં. એ માટે તેઓ આનંદીબેનની માફી માગવા ઇચ્છે છે. એક સમયે મુખ્યમંત્રી મેદાનમાં આવે એવી માગ હતી. આજે આંદોલનના એક આગેવાન તેમના ઘરે જઈને વાત કરવા તૈયાર છે. આ બે પ્રસંગ વચ્ચે ઘણું બદલાયું છે. પણ કેટલું બદલાયું છે તે સમજવા બાંભણિયાની સાથે તેમના જૂના સાથીઓને પણ સાંભળવા પડે.
પસ્તાવો શેનો છે?
બાંભણિયાએ પોતાની વાતમાં આંદોલનથી યુવાનોને થયેલા લાભનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેમનો અફસોસ આનંદીબેન પટેલની વિદાયને લઈને છે. અલ્પેશ કથીરિયાએ તેમની લાગણીને ટેકો આપ્યો. હાર્દિક પટેલે જુદો મત રજૂ કર્યો. તેમના કહેવા પ્રમાણે આંદોલન સમાજના હિત માટે થયું હતું. કોઈને મુખ્યમંત્રીપદેથી હટાવવાનો તેનો હેતુ નહોતો. તેમણે બાંભણિયાના શબ્દોને અંગત લાગણી ગણાવી. ગીતા પટેલે પણ આંદોલનકારીઓએ માફી માગવી જોઈએ એ વાત સ્વીકારી નહીં. એટલે પસ્તાવાના સવાલનો પ્રામાણિક જવાબ બાંભણિયાના પોતાના શબ્દોમાં મળે છે. તેમને આનંદીબેન અંગે વસવસો છે. મેદાનમાં ઊતરેલા હજારો યુવાનો વતી આવો એક જવાબ આપવો અઘરો છે.

જસદણમાં આનંદીબેનનાં પુત્રી અનાર પટેલે કહ્યું કે તેમની માતાના મનમાં એ વાતનું દુઃખ નથી. તેમણે મુલાકાત કરાવવાની તૈયારી પણ દર્શાવી. જાહેર મંચ પરથી કોઈ માફી માગવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરે ત્યારે સામેનું કુટુંબ તેને કેવી રીતે સ્વીકારે તેનું પણ મહત્ત્વ છે. અનાર પટેલના જવાબથી વાત આગળ વધવાની જગ્યા થઈ. જોકે રાજીનામા વિશે આનંદીબેને પોતે જે કહ્યું હતું તે પણ યાદ રાખવું જોઈએ. ઓગસ્ટ 2016માં તેમણે પક્ષ પાસે પદ છોડવાની રજા માગી ત્યારે 75 વર્ષની ઉંમર નજીક આવી રહી હોવાનું કારણ આપ્યું હતું. એ વખતે સરકાર પર આંદોલનનું દબાણ હતું. પદ છોડવાના નિર્ણયમાં એ દબાણનો કેટલો ભાગ હતો તે અંગે આજે પણ જુદા મત છે.
ત્યારે રોષ કેમ હતો અને આજે માન કેમ ઊભરાઈ આવ્યું છે?
આનંદીબેન પાટીદાર હતાં અને ગુજરાતનાં પ્રથમ મહિલા મુખ્યમંત્રી હતાં. છતાં તેમની સામે પાટીદાર યુવાનો રસ્તા પર કેમ ઊતર્યા? એ દિવસોમાં ભણતર અને સરકારી નોકરીમાં અનામતનો પ્રશ્ન યુવાનો માટે મહત્ત્વનો હતો. પોતાની માગ લઈને આવેલા યુવાનને કદાચ અપેક્ષા પણ વધુ હોય કે આપણા સમાજમાંથી આવેલાં મુખ્યમંત્રી આપણી મુશ્કેલી સમજશે. મુખ્યમંત્રી તરીકે આનંદીબેન પાસે આખા રાજ્યની જવાબદારી હતી. મેદાનમાં બેઠેલા યુવાનો પોતાની માગનો જવાબ ઇચ્છતા હતા. પછી પોલીસનો લાઠીચાર્જ થયો. જેમણે એ દિવસ જોયો હતો તેમની યાદમાં સરકાર સામેનો રોષ રહે એ સમજી શકાય. આંદોલનકારી દરેક યુવાનને આનંદીબેન માટે અંગત અણગમો હતો એવું માની લેવું યોગ્ય નથી.
સમય જતાં માણસ પોતાની જૂની માગને યોગ્ય માનતો હોય છતાં એ દિવસોમાં પોતે જે રીતે બોલ્યો હતો તેના વિશે ફરી વિચાર કરી શકે છે. સામી વ્યક્તિના કામની કોઈ વાત ત્યારે ધ્યાન બહાર રહી ગઈ હોય એવું પણ તેને લાગે. બાંભણિયાના નિવેદનમાં આનંદીબેન વિશે આવી કદર દેખાય છે. ગીતા પટેલની અસંમતિ પણ એટલી જ ધ્યાનથી સાંભળવા જેવી છે. કોઈને મુખ્યમંત્રીની વિદાય ખૂંચે છે તો કોઈને માફીની વાતથી એવું લાગે છે કે આંદોલનમાં ઊતરેલા યુવાનોને દોષ અપાઈ રહ્યો છે. બંનેએ એક જ સમય જોયો હતો. બંનેની યાદમાં જુદી વાત રહી છે.

આનંદીબેનના કામની કદર
આનંદીબેનનો કાર્યકાળ માત્ર અનામત આંદોલનને કારણે યાદ રહે તો તેમના કામનો એક મહત્ત્વનો ભાગ ભુલાઈ જાય. જૂન 2014માં તેમણે પોલીસ ભરતીમાં મહિલાઓ માટે 33 ટકા અનામતની જાહેરાત કરી. એ જ વર્ષે તેમની સરકારે રાજ્યની સરકારી નોકરીઓમાં મહિલાઓ માટેની અનામત 30 ટકાથી વધારીને 33 ટકા કરવાનો નિર્ણય લીધો. માર્ચ 2015માં મુશ્કેલીમાં મુકાયેલી મહિલાઓ માટેની ‘અભયમ 181’ સેવાનો બચાવ વાહનો સાથે તમામ 33 જિલ્લામાં વિસ્તાર થયો. પોલીસમાં જોડાવા ઇચ્છતી યુવતી માટે ભરતીનો નિર્ણય મહત્ત્વનો હતો. સંકટની ઘડીએ એક ફોન કરીને મદદ માગતી સ્ત્રી માટે તેના જિલ્લા સુધી વાહન પહોંચે એનું મહત્ત્વ હતું. આ નિર્ણયો આનંદીબેનના કાર્યકાળની સફળતા ગણાય.
ભાજપની મહિલા કાર્યકર્તાઓ માટે તેમની રાજકીય સફરનો પણ ખાસ અર્થ હતો. એક શાળાનાં આચાર્યા પક્ષના મહિલા મોરચામાં કામ કરે અને આગળ જતાં ગુજરાતનું મુખ્યમંત્રીપદ સંભાળે એ તેમણે પોતાની નજરે જોયું. પક્ષના કાર્યક્રમો ગોઠવતી અને ગામેગામ ફરતી કાર્યકર્તા માટે એ મનોબળ વધારતી વાત હતી. આનંદીબેનના સમયમાં ગ્રામ્ય વિસ્તારોની સ્થાનિક ચૂંટણીઓમાં ભાજપને હાર પણ મળી હતી. આથી સંગઠનની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરતી વખતે બંને વાતને સ્થાન આપવું પડે. પક્ષને ચૂંટણીમાં મુશ્કેલી પડી હતી અને એ જ ગાળામાં મહિલા કાર્યકર્તાઓને પોતાના માટે એક નવી શક્યતા પણ દેખાઈ હતી.

પાટીદાર એકતા અને ચૂંટણી પર કેટલી અસર પડશે?
જસદણની વાતથી જૂના સંબંધોમાં આવેલી કડવાશ ઓછી થાય એવી શક્યતા છે. મતભેદ ધરાવતા આગેવાનો ફરી સાથે બેસી શકે તો સમાજ માટે એનું પોતાનું મૂલ્ય છે. ચૂંટણીમાં તેની અસર જુદી રીતે જોવી પડશે. 2017માં સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છની 54માંથી 30 બેઠકો કોંગ્રેસે જીતી હતી. 2022માં એ જ પ્રદેશમાં કોંગ્રેસ ત્રણ બેઠકે સીમિત રહી અને ભાજપે 47 બેઠકો જીતી. 2027માં પણ એક મંચ પરથી વ્યક્ત થયેલી લાગણી ઉપરાંત ઉમેદવારની સ્થાનિક શાખ અને વિસ્તારના પ્રશ્નો મતદારની પસંદગીને અસર કરશે.
આનંદીબેનને આજે માનથી યાદ કરનાર બે પાટીદાર પરિવારો ચૂંટણીમાં જુદી પસંદગી કરી શકે. તેમ છતાં જસદણની વાતનું મહત્ત્વ રહે છે. અનામતની માગ સાથે ઊભેલા એક આગેવાન આજે ખુલ્લેઆમ કહી શકે છે કે તેમને આનંદીબેનની વિદાયનું દુઃખ છે. તેમના જૂના સાથીઓ પણ એટલી જ ખુલ્લી રીતે પોતાનો જુદો મત આપી શકે છે. અગિયાર વર્ષ પહેલાંના મેદાનમાં કદાચ આવી વાત સાંભળવી અઘરી હતી. આજે તે બોલાઈ છે અને તેની સામે જવાબ પણ આવ્યો છે. પાટીદાર સમાજની એકતા માટે હાલ એટલી શરૂઆત પણ અર્થપૂર્ણ જણાય છે.

