ભારત સરકારે સોમવારે જાહેર કર્યું કે વર્ષ 2026માં દેશમાં ચોમાસુ વરસાદ સામાન્ય કરતાં નબળો રહેવાની સંભાવના છે. આ ત્રણ વર્ષમાં પ્રથમ વખત છે જ્યારે સરકારી આગાહી અનુસાર વરસાદ લાંબા ગાળાના સરેરાશ (LPA)ના માત્ર 92 ટકા જ રહેવાની આશા છે. છેલ્લા બે વર્ષ સતત સારા વરસાદ પછી આ સમાચારે ખેડૂતો, અર્થતંત્ર અને ફુગાવાને લઈને ચિંતા વધારી દીધી છે. 
ભારતની અર્થવ્યવસ્થા માટે ચોમાસુ સંજીવની છે. તે ખેતી માટે જરૂરી કુલ પાણીના લગભગ 70 ટકા પાણી પૂરું પાડે છે અને જળાશયો તેમજ જળસ્તરને ભરપૂર રાખે છે. ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) અનુસાર સામાન્ય વરસાદ 96 ટકાથી 104 ટકા LPA વચ્ચે ગણાય છે. 50 વર્ષના સરેરાશ 87 સેન્ટીમીટર વરસાદના આધારે આ વર્ષે 92 ટકા જ વરસાદની આગાહી કરવામાં આવી છે. આ આગાહી છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં સૌથી નીચી છે. ચોમાસુ સામાન્ય રીતે 1 જૂનની આસપાસ કેરળથી શરૂ થાય છે અને મધ્ય સપ્ટેમ્બર સુધીમાં પૂરું થાય છે.
આબોહવા હાલમાં નબળી લા-નીના જેવી સ્થિતિ તરફ જઈ રહી છે અને જૂન પછી એલ-નીનો વિકસિત થવાની પ્રબળ સંભાવના છે. એલ-નીનો પેસિફિક મહાસાગરમાં તાપમાન વધારે છે જેનાથી દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં ગરમ અને સૂકા હવામાનની સ્થિતિ ઉત્પન્ન થાય છે. પાછલા વર્ષોમાં એલ-નીનો એ ભારતમાં ઘણી વખત નબળો વરસાદ અને દુષ્કાળ જોવાના સંજોગો આપ્યા જેનાથી પાક બગડ્યા છે અને અનાજની નિકાસ ઘટી છે. પશ્ચિમી ભારતીય મહાસાગરમાં ગરમ પાણીને કારણે આ પેટર્ન વરસાદ વધારે છે.
IMDના ડિરેક્ટર જનરલ મૃત્યુંજય મોહપાત્રાએ આ માહિતી આપી હતી. મે મહિનાના અંતિમ અઠવાડિયે વધુ વિગતવાર આગાહી જાહેર કરવામાં આવશે.
આ નબળા ચોમાસાની અસર ખેતી પર સીધી પડશે. ભારત વિશ્વનો સૌથી મોટો ચોખા અને ડુંગળીનો નિકાસકાર તેમજ ખાંડનો બીજો સૌથી મોટો ઉત્પાદક છે. નબળા વરસાદથી ખાંડની નિકાસ ઘટી કે અટકી જશે અને ખાદ્ય તેલના આયાતમાં વધારો થશે. દેશ તેની ખાદ્ય તેલની માંગના બે તૃતીયાંશ ભાગ વિદેશમાંથી પૂરું પાડે છે. આર્થિક રીતે પણ જોખમ વધ્યું છે. ICRAના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી અદિતિ નાયરે જણાવ્યું કે આ સ્થિતિ અને મધ્ય પૂર્વ (ઈરાન સંકટ)ની અસરને કારણે 2026-27ના નાણાકીય વર્ષમાં જીડીપી વૃદ્ધિ પર નકારાત્મક અસર પડશે. સરકારે 6.8 ટકાથી 7.2 ટકા વૃદ્ધિનો અંદાજ મૂક્યો છે પરંતુ ફુગાવો 4.5 ટકાથી વધુ જઈ શકે છે. માર્ચમાં ફુગાવો 3.4 ટકા હતો.
ખેડૂતો માટે આ સમય અગરો છે. છેલ્લા બે વર્ષના સારા વરસાદથી ઉત્પાદન વધ્યું હતું પરંતુ હવે જળસંગ્રહ અને પાકની તૈયારીમાં સાવધાની રાખવી પડશે. સરકારે પાણી સંગ્રહ, વીમા અને સિંચાઈ પર વધુ ધ્યાન આપવાની જરૂર પડશે.
સારાંશ રૂપે કહીએ તો 2026નું ચોમાસુ ભારત માટે પડકારરૂપ સાબિત થઈ શકે છે. હવામાન વિજ્ઞાનીઓ સતત નિરીક્ષણ કરી રહ્યા છે. જો IOD મજબૂત રહ્યું તો કેટલીક રાહત મળી શકે છે પરંતુ એલ-નીનોની અસરને અવગણી ન શકાય. ખેડૂતો અને અર્થતંત્ર માટે આગામી મહિનાઓ નિર્ણાયક સાબિત થશે.
