સફળતાથી ઉપર સંસ્કાર અગત્યના છે

(ઉત્કર્ષ પટેલ) આપણા જીવનના વ્યસ્ત પ્રવાહમાં સફળતાની પાછળ દોડતા દોડતા આપણે ક્યારેક ભૂલી જઈએ છીએ કે સફળતા તો માત્ર એક માઈલસ્ટોન છે પરંતુ સંસ્કાર તે આપણી આત્માનું મૂળ છે. "સફળતાથી ઉપર સંસ્કાર છે" આ વાક્ય ગુજરાતની અસ્મિતાના હૃદયમાં વસેલું છે. ગુજરાત જે સરદાર પટેલની અડગ નેતૃત્વ અને ગાંધીજીની અહિંસાની ભૂમિ છે ત્યાં સંસ્કાર અને મર્યાદા આપણી સ્વતંત્રતાનું સાચું આધારસ્તંભ છે. આજે આપણે આ વિષય પર વિચાર કરીએ અને પ્રેરણા મેળવીએ કે કેવી રીતે આપણે પોતાની સ્વતંત્રતાનો આનંદ માણીએ પરંતુ તેની લક્ષ્મણ રેખા ક્યારેય ન વટાવીએ.

ગુજરાતની અસ્મિતા તો સંસ્કારનું જીવંત ઉદાહરણ છે. અહીંના લોકો જેમ કે અમારા ભાઈઓ જે વેપારમાં વિશ્વસ્તરે નામ કમાય છે તેઓ જાણે છે કે સફળતા તો આવશેજશે પરંતુ સંસ્કાર વિના તે અર્થહીન છે. ઉદાહરણ તરીકે ધીરુભાઈ અંબાણી જેવા મહાન વ્યક્તિનું જીવન જુઓ તેઓએ અપાર સંપત્તિ કમાઈ પરંતુ ક્યારેય પરિવારના સંસ્કાર અને સમાજની મર્યાદાને ત્યજ્યા નહીં. તેમની સ્વતંત્રતા તેમના વિચારો અને કાર્યોમાં હતી પરંતુ તેઓએ હંમેશા નૈતિકતાની લક્ષ્મણ રેખા જાળવી. તમે પણ તમારા કાર્યક્ષેત્રમાં સ્વતંત્ર રીતે નિર્ણયો લો, નવા આઈડિયા અપનાવો, પરંતુ યાદ રાખો કે તમારી સફળતા તમારા સંસ્કારથી જ શોભશે. જો તમે મર્યાદા વટાવીને શોર્ટકટ અપનાવશો તો તે તમારી ગુજરાતી અસ્મિતાને ઝાંખી કરશે.

બહેનો માટે પણ આ વાત તેટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. તમે પણ આજના યુગમાં શિક્ષણ, કારકિર્દી અને પરિવારમાં સ્વતંત્ર રીતે જીવી શકો છો. પરંતુ યાદ રાખવું આવશ્યક છે કે સ્વતંત્રતા એટલે અનિયંત્રિત જીવન નહીં પરંતુ તે તો સંસ્કારની છાયામાં વિકસતું વૃક્ષ છે. જો તમે મર્યાદાની લક્ષ્મણ રેખા વટાવશો તો તે તમારી અસ્મિતાને નુકસાન પહોંચાડશે. તમારા સંસ્કાર તમને મજબૂત બનાવે છે જેમ કે ગુજરાતનું ગરબા નૃત્ય જ્યાં સ્વતંત્રતા છે પરંતુ મર્યાદા સાથે.

આપણે ગુજરાતી તરીકે આપણી અસ્મિતા માત્ર સંસ્કાર અને મર્યાદા પર ટકેલી છે. વિચારો જ્યારે આપણે નવરાત્રિમાં ગરબા રમીએ છીએ ત્યાં સ્વતંત્રતાનો આનંદ છે પરંતુ તેની મર્યાદા પણ છે જ્યાં કોઈને નુકસાન ન પહોંચે. તેમ જ જીવનમાં તમે તમારા વ્યવસાયમાં નવીનતા લાવો પરંતુ અન્યના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન ન કરો. તમે તમારા સપનાઓ પૂરા કરો પરંતુ પરિવાર અને સમાજના સંસ્કારને જાળવો. આમ કરીને જ આપણે સાચી સફળતા મેળવીશું જે માત્ર પૈસા કે પદમાં નહીં પરંતુ આપણા આત્મસન્માનમાં છે.

પ્રેરણા લઈએ ગાંધીજીથી જેમણે સ્વતંત્રતા માટે સંઘર્ષ કર્યો પરંતુ અહિંસા અને મર્યાદાની રેખા ક્યારેય વટાવી નહીં. તમે પણ તમારા જીવનમાં આ અપનાવો. જ્યારે તમે સફળ થશો ત્યારે તમારા સંસ્કાર તમને ગર્વ અપાવશે. સ્વતંત્રતા માણો પરંતુ મર્યાદા જાળવો આ જ ગુજરાતની અસ્મિતાનું રહસ્ય છે. આવી રીતે જ આપણે એક મજબૂત, પ્રેરણાદાયી સમાજ બનાવી શકીશું અને આપણો વારસો આવનારી પેઢીઓને આપી શકીશું.
(લેખક એક પ્રતિષ્ઠિત ઉદ્યોગપતિ, સમાજસેવક અને khabarchhe.comના સંસ્થાપક છે.)