અન્ય રાજકારણીઓની જેમ જ આરોગ્ય મંત્રી પ્રફુલ પાનસેરિયાનો પણ દાવ થઈ ગયો

રાજકારણમાં ઘણી વખત એક તસવીર વર્ષોની મહેનતથી ઊભી કરેલી પ્રતિષ્ઠા માટે અસ્વસ્થ કરનારા સવાલો ઊભા કરી દે છે. જાહેર કાર્યક્રમોમાં નેતાઓની સાથે ઊભા રહેતા, હાર પહેરાવતા કે સન્માન મેળવતા લોકોની પૃષ્ઠભૂમિ પાછળથી વિવાદાસ્પદ નીકળે ત્યારે રાજકારણીઓએ સ્પષ્ટતા આપવી પડે છે. ગુજરાતમાં આ પ્રકારની ઘટનાઓ અગાઉ પણ બની છે. હવે એ યાદીમાં આરોગ્ય મંત્રી પ્રફુલ પાનસેરિયાનું નામ ચર્ચામાં આવ્યું છે.

સુરતમાં ચાર ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ આયોજિત ‘વંદે આયુકોન-3’ કાર્યક્રમમાં પાનસેરિયાના હસ્તે એક વ્યક્તિને ‘આયુર્વેદ સેવા રત્ન’ એવોર્ડ આપવામાં આવ્યો. ત્યારબાદ આ વ્યક્તિની અગાઉ નવસારી એસઓજી દ્વારા કથિત બોગસ તબીબી પ્રેક્ટિસના કેસમાં ધરપકડ થઈ હોવાનું સામે આવ્યું. સન્માનની તસવીરો વાયરલ થતાં વિવાદ સર્જાયો. 57થી વધુ આયુર્વેદિક તબીબોએ ફરિયાદ કરી અને આયોજકોએ એવોર્ડ પાછો ખેંચ્યો હોવાના અહેવાલો છે. જોકે અગાઉની ધરપકડનો અર્થ અદાલતમાં દોષિત ઠર્યા હોવાનું નથી.

 
પરંતુ ગુજરાતના રાજકારણમાં આવું પહેલી વખત બન્યું નથી…

ડિસેમ્બર 2016માં તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી વિજય રૂપાણી સાથે રમેશ પટેલ ઉર્ફે માઇકલની તસવીર ચર્ચામાં આવી હતી. દમણના આ વ્યક્તિની દારૂની હેરાફેરીના કેસોમાં ધરપકડ થઈ હતી. અગાઉ ઓક્ટોબરમાં ગાંધીનગરના એક કાર્યક્રમમાં તેણે મુખ્યમંત્રીને પુષ્પગુચ્છ અને ભેટ આપી હતી. આ તસવીર બહાર આવતાં મુખ્યમંત્રી સુધી આવી વ્યક્તિ કેવી રીતે પહોંચી તે સવાલ ઊભો થયો હતો.

માર્ચ 2023માં દાહોદ જિલ્લાના કરમડી ગામે પાણી પુરવઠા યોજનાના સરકારી કાર્યક્રમમાં બીજો વિવાદ સર્જાયો. બિલ્કીસ બાનો કેસમાં અદાલત દ્વારા દોષિત ઠરાવાયેલા શૈલેષ ભટ્ટ દાહોદના સાંસદ જસવંતસિંહ ભાભોર અને ધારાસભ્ય શૈલેષ ભાભોર સાથે મંચ પર જોવા મળ્યા. આ તસવીરો જિલ્લા માહિતી વિભાગ દ્વારા પણ જાહેર થઈ હતી. ધારાસભ્યે પોતે વ્યસ્ત હોવાથી મંચ પર કોણ બેઠું હતું તે ધ્યાનમાં ન આવ્યું હોવાનું જણાવ્યું હતું. અહીં મામલો માત્ર આરોપીનો નહીં પરંતુ અદાલતમાં દોષિત ઠરેલી વ્યક્તિની સરકારી મંચ પર હાજરીનો હતો.

તે જ વર્ષમાં વડાપ્રધાન કાર્યાલયના અધિકારી તરીકે ઓળખ આપીને લોકોને ગેરમાર્ગે દોરવાના આરોપસર અમદાવાદના કિરણ પટેલની ધરપકડ થઈ. તેણે હાલના આપણા દેશના ગૃહમંત્રી અમિત શાહ સહિતના રાજકીય આગેવાનો સાથેની પોતાની તસવીરો સોશિયલ મીડિયા પર મૂક્યાના અહેવાલો આવ્યા હતા. આ તસવીરો તેણે પોતાની ઓળખને પ્રભાવશાળી બતાવવા ઉપયોગમાં લીધી હોવાના પણ અહેવાલો હતા. જોકે તસવીરો પોતે કોઈ રાજકીય આગેવાનની કૌભાંડમાં સંડોવણી સાબિત કરતી નહોતી.

નવેમ્બર 2024માં BZ ગ્રૂપના કથિત નાણાકીય કૌભાંડના આરોપી ભૂપેન્દ્રસિંહ ઝાલાની મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ સહિત ભાજપના આગેવાનો સાથેની તસવીરો જાહેર થઈ. કોંગ્રેસે આ તસવીરોના આધારે રાજકીય નજીકતાના આક્ષેપો કર્યા જ્યારે ભાજપે સંબંધિત આરોપી પક્ષનો પદાધિકારી હોવાનો ઇનકાર કર્યો. જાન્યુઆરી 2025માં મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે પોતે એક એવોર્ડ સમારોહમાં આયોજકોને સન્માન મેળવનાર વ્યક્તિની યોગ્યતા તપાસવાની ટકોર કરી હતી. આ ટકોર આજના પ્રફુલ પાનસેરિયા પ્રકરણમાં વિશેષ પ્રાસંગિક બને છે.

જુલાઈ 2024માં સુરતમાં ડ્રગ્સ કેસમાં ધરપકડ થયેલા વિકાસ આહિરની હાલના ઉપમુખ્યમંત્રી અને ગૃહમંત્રી હર્ષ સંઘવી અને કેન્દ્રીયમંત્રી ચંદ્રકાંત પાટીલ સહિતના નેતાઓ સાથેની તસવીરો પણ ચર્ચામાં આવી હતી. સુરત પોલીસે આહિર સામે અગાઉના છ ગુનાની નોંધ હોવાની માહિતી આપી હતી. જોકે પોલીસ કમિશનરે તપાસમાં કોઈ રાજકીય સંબંધ સામે આવ્યો ન હોવાનું જણાવ્યું હતું. ભાજપે પણ ગુનાહિત પ્રવૃત્તિમાં સંડોવાયેલા કોઈને રક્ષણ આપવામાં આવતું નથી એવી સ્પષ્ટતા કરી હતી.

આ સમસ્યા એક જ પક્ષ પૂરતી મર્યાદિત નથી. ડિસેમ્બર 2024માં સુરતમાં બોગસ તબીબી ડિગ્રીના કથિત કૌભાંડમાં રશેષ ગુજરાતીની ધરપકડ બાદ તે અગાઉ કોંગ્રેસના ડોક્ટર્સ સેલના પ્રમુખ રહી ચૂક્યા હોવાનું સામે આવ્યું. કોંગ્રેસે જણાવ્યું કે તેઓ વર્ષો પહેલાં પક્ષથી અલગ થઈ ગયા હતા અને તેમની નિમણૂક સમયે કોઈ ફોજદારી કેસ નોંધાયેલો નહોતો. કોંગ્રેસે આરોપીની ભાજપના એક નેતા સાથે તબીબોના કાર્યક્રમમાં પડાયેલી તસવીર પણ રજૂ કરી હતી. તે જ મહિને કચ્છના નકલી ઇડી દરોડાના કેસમાં આરોપી અબ્દુલ સત્તાર માંજેતીની આમ આદમી પાર્ટીના આગેવાનો સાથેની તસવીરો મુદ્દે પણ વિવાદ થયો. હર્ષ સંઘવીએ આરોપીની પક્ષ સાથે સંડોવણીનો આક્ષેપ કર્યો જ્યારે ઈસુદાન ગઢવી અને ગોપાલ ઇટાલિયાએ એ દાવાને પડકાર્યો. આમ તસવીરોના આધારે થતા રાજકીય આરોપો અને દલીલોની પરંપરા વિવિધ પક્ષોમાં જોવા મળે છે.

આ બધા બનાવોનો અર્થ એવો નથી કે તસવીરમાં દેખાતા રાજકારણીને સંબંધિત ગુનાની જાણ હતી અથવા તેમાં તેમની સંડોવણી હતી. તસવીર ઓળખાણનો પુરાવો હોઈ શકે પરંતુ ગુનામાં ભાગીદારીનો નહીં. બીજી તરફ સત્તાવાર કાર્યક્રમમાં કોઈ વ્યક્તિને વિશેષ સન્માન આપવામાં આવે ત્યારે આયોજકોની ચકાસણીની જવાબદારી સામાન્ય ફોટોગ્રાફ કરતાં વધુ હોય છે.

પ્રફુલ પાનસેરિયાએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે મંત્રી દરેક વ્યક્તિને ઓળખતા હોય તે જરૂરી નથી અને તેમની સાથે ફોટો પડાવવાથી કોઈ ગુનેગારને કાયદાકીય રક્ષણ મળતું નથી. આ દલીલ વ્યવહારુ છે. પરંતુ સન્માન મેળવનાર વ્યક્તિની તબીબી નોંધણી, લાયકાત અને પૃષ્ઠભૂમિ ચકાસવાનું કામ કોણે કર્યું એ પ્રશ્નનો જવાબ પણ જરૂરી છે.

રાજકીય મંચો પર નેતાઓની હાજરી આયોજકો માટે પ્રતિષ્ઠાનો વિષય હોય છે. કેટલાક લોકો માટે એ જ હાજરી પોતાની સામાજિક વિશ્વસનીયતા વધારવાનું સાધન બની શકે છે. તેથી જાહેર સમારોહોની વ્યવસ્થામાં આમંત્રિત વ્યક્તિ, સામાન્ય મુલાકાતી અને સન્માન માટે પસંદ કરાયેલા ઉમેદવાર વચ્ચે સ્પષ્ટ ભેદ હોવો જરૂરી છે.

પ્રફુલ પાનસેરિયાના પ્રકરણમાંથી હવે મુખ્ય સવાલ એ નથી કે તેમની સાથે કોણે તસવીર પડાવી. સવાલ એ છે કે સન્માન માટેની યાદી કોણે તૈયાર કરી, તેને કોણે મંજૂરી આપી અને ચકાસણીમાં ખામી કેમ રહી ગઈ? રાજકારણમાં તસવીર પડાવવાની ક્ષણ કદાચ થોડી સેકન્ડની હોય છે પરંતુ એ તસવીર પાછળ ઊભા થતા પ્રશ્નોનો જવાબ આપવા વર્ષો જૂના રાજકીય દૃષ્ટાંતો ફરી સામે આવી શકે છે. આ પ્રકરણમાં પણ વ્યક્તિગત આક્ષેપો કરતાં આયોજકીય જવાબદારી અને પારદર્શિતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું વધુ જરૂરી છે.