બાંકીપુરની હાર ભાજપ માટે કેમ સૌથી મોટો ઝટકો છે? પ્રશાંત કિશોરની જીતથી બિહારમાં શું બદલાવ આવશે?

અત્યાર સુધી, બિહાર વિધાનસભામાં 3 ધારાસભ્યો હતા જેઓ પોતપોતાના પક્ષોના એકમાત્ર પ્રતિનિધિ હતા. હવે, પ્રશાંત કિશોરનું નામ તેમાં ઉમેરવામાં આવ્યું છે. બાંકીપુર પેટાચૂંટણી જીત્યા પછી તેઓ બિહાર વિધાનસભામાં પ્રવેશવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે, ત્યારે તેમની સામે ઘણી તકો અને કેટલાક પડકારોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. જોકે, ચૂંટણીના વલણો તેમના પક્ષમાં હોવાથી, તેમણે તેમના પહેલા નિવેદનમાં પોતાનો એજન્ડા નક્કી કર્યો છે.

પ્રશાંત કિશોર કહે છે, 'સમ્રાટ ચૌધરીના વર્તન, ચારિત્ર્ય અને ચહેરો જાહેરમાં છે. જો તમે કોઈ ગુનેગારને બિહારનો રાજા બનાવો છો, તો બિહાર પ્રગતિ કરી શકશે નહીં. તેથી, અમારી લડાઈ કોઈ વ્યક્તિ સાથે નથી. BJP પાસે બહુમતી છે, NDAના છે તેથી મુખ્યમંત્રી તો તેમનો હશે. અમે આ જ વિનંતી કરી રહ્યા છીએ, બિહારના લોકો આ જ વિનંતી કરી રહ્યા છે, બાંકીપુરના લોકો આ જ વિનંતી કરી રહ્યા છે, તેઓ PM મોદીજી પાસે એટલી જ વિનંતી કરી રહ્યા છે કે, એક સારા, સદાચારી અને સક્ષમ વ્યક્તિને બિહારના CM બનાવો. જેથી અમે પણ ગર્વ અનુભવી શકીએ, જેથી બિહારના લોકો પણ ગર્વ અનુભવી શકે. અને ખાતરી કરો કે શિક્ષણ અને રોજગાર ઉપલબ્ધ છે. આ લાભો ફક્ત ગુજરાતના લોકો સુધી મર્યાદિત નથી. અને અહીંથી થતું સ્થળાંતર બંધ થાય.'

પ્રશાંત કિશોરે સંકેત આપ્યો છે કે, તેઓ 2025ની બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા જે એજન્ડાનો પીછો કરી રહ્યા હતા તે જ એજન્ડા સાથે ચાલુ રહેશે. પ્રશાંત કિશોરે શિક્ષણ, રોજગાર, સ્થળાંતર, ભ્રષ્ટાચાર અને રાજકીય સુધારા જેવા મુદ્દાઓ પર લાંબી ઝુંબેશ ચલાવી હતી. તેમણે બિહારના રાજકારણને જૂના જાતિ વિભાજનથી મુક્ત કરાવીને તેને વિકાસ અને સુશાસનની ચર્ચામાં ફેરવવાનો દાવો કર્યો હતો. પરંતુ ચૂંટણી પરિણામો તેમના દાવાઓની વિરુદ્ધમાં ગયા. જનસુરાજ એક પણ બેઠક જીતી શક્યા નહીં, અને NDA સત્તામાં પાછું આવ્યું.

માત્ર 9 મહિના પછી, ચિત્ર બદલાઈ ગયું છે. નીતિશ કુમાર હવે CM નથી. તેમની જગ્યાએ સમ્રાટ ચૌધરી છે. આ જ સમ્રાટ ચૌધરી, જેમની શૈક્ષણિક લાયકાત અને ભૂતકાળના ફોજદારી કેસ પ્રશાંત કિશોરે ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન સતત પ્રશ્ન ઉઠાવ્યા હતા, હવે પહેલીવાર વિધાનસભામાં બંને સામ સામે હશે. ફરક માત્ર એટલો છે કે જ્યારે PK પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં પ્રશ્નો પૂછતા હતા, હવે પ્રશ્નો ગૃહના રેકોર્ડમાં નોંધાશે.

બાંકીપુર પેટાચૂંટણીએ એ પણ દર્શાવ્યું કે, મતદારો ક્યારેક મુખ્ય ચૂંટણીઓ અને પેટાચૂંટણીઓમાં અલગ રીતે વિચારે છે. આ વખતે, તેણે શાસક પક્ષ અને મુખ્ય વિપક્ષ બંનેને સંદેશ આપ્યો. BJP તેની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત બેઠક જાળવી રાખવામાં નિષ્ફળ ગયો. આ તે જ બેઠક હતી જે નીતિન નવીનના રાજ્યસભા ગયા પછી રાજીનામાથી ખાલી થઈ હતી. BJP માટે, આ માત્ર એક બેઠક નહોતી, પરંતુ પ્રતિષ્ઠાનો વિષય હતો.

પરંતુ ચૂંટણી દરમિયાન, BJPએ ઘણી રાજકીય ભૂલો કરી જે ઘણીવાર હાર તરફ દોરી જાય છે. ઉમેદવારોની પસંદગી અંગે અસંતોષ સામે આવ્યો. પછી એવી માન્યતા આવી કે બાંકીપુર BJP માટે એક અદમ્ય ગઢ છે. અંતે, વરિષ્ઠ નેતા રવિશંકર પ્રસાદનું નિવેદન કે BJP અહીં જીતશે 'ભલે તે બિલાડી કે કૂતરાને ટિકિટ આપે.' રાજકારણમાં, ઘણીવાર વિપક્ષ નહીં, પરંતુ પોતાનો અહંકાર ચૂંટણી હરાવે છે. બાંકીપુરમાં આવું જ બન્યું.

https://twitter.com/AHindinews/status/2084230098442658303

પરંતુ પ્રશાંત કિશોરની જીત ફક્ત BJPની હારથી સમજાવી શકાતી નથી. આ ચૂંટણીએ તેમની પોતાની રાજકારણમાં રહેલી નબળાઈને પણ દૂર કરી દીધી. તેમણે 2025ની વિધાનસભા ચૂંટણી પોતે લડી ન હતી. ઘણા મતદારોને લાગ્યું કે તેઓ એવા નેતાના પક્ષ પર કેમ વિશ્વાસ કરે જે ચૂંટણી લડવાનું જોખમ ન લે. આ વખતે, તેમણે પોતે ચૂંટણી લડી, પોતે પ્રચાર કર્યો અને જીત્યા. આનાથી જનસુરાજ રાજકારણને પહેલીવાર ચૂંટાયેલો ચહેરો મળ્યો. આ જ કારણ છે કે વિધાનસભામાં તેમની હાજરીનો પ્રભાવ હવે તેમની સંખ્યા કરતા ઘણો વધારે રહેશે.

243 સભ્યોની બિહાર વિધાનસભામાં જનસુરાજનો ફક્ત એક જ ધારાસભ્ય હશે. નિયમો અનુસાર, તેમને BJP, RJD કે JDU જેટલો સમય મળશે નહીં. કે તેમની પાસે કોઈ મુખ્ય પક્ષ જેટલી સંસદીય શક્તિ હશે નહીં. પરંતુ લોકશાહીમાં, ક્યારેક ચર્ચાનો વિષય બદલી શકે તેવી વ્યક્તિ સંખ્યાઓ કરતાં વધુ મહત્વપૂર્ણ હોય છે.

અત્યાર સુધી, બિહાર વિધાનસભામાં ચર્ચાઓ ઘણીવાર આરોપો, જાતિ સમીકરણો અને રાજકીય કટાક્ષની આસપાસ ફરતી રહી છે. પ્રશાંત કિશોરની સમગ્ર રાજકીય ઓળખ ડેટા-આધારિત દાવાઓ અને વહીવટી કામગીરીની તુલના પર આધારિત રહી છે. ચૂંટણી રણનીતિકાર તરીકે, તેમણે વિવિધ રાજ્યોમાં ચૂંટણીઓ લડાવી છે. તેમણે સરકારી યોજનાઓ, સામાજિક સૂચકાંકો અને ચૂંટણી વર્તનની અસરનો અભ્યાસ કરવામાં વર્ષો વિતાવ્યા છે. તેથી, સંભવ છે કે તેઓ ફક્ત સૂત્રો જ નહીં પરંતુ ગૃહમાં ડેટા પણ લાવશે.

CM બન્યા પછી, સમ્રાટ ચૌધરીએ હવે ફક્ત રાજકીય ભાષણો આપવા પડશે નહીં. તેમણે પ્રશાંત કિશોર છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી પ્રચાર કરી રહેલા દરેક પ્રશ્નનો જવાબ આપવો પડશે. પછી તે સરકારી શાળાઓની સ્થિતિ હોય, આરોગ્ય સેવાઓ હોય, સ્થળાંતર હોય, દારૂબંધીની સફળતા કે નિષ્ફળતા હોય કે પછી પંચાયત સ્તર સુધી સરકારી યોજનાઓનો અમલ હોય. PK સતત આ મુદ્દાઓ પર ફિલ્ડ સર્વે અને ડેટાનો ઉલ્લેખ કરે છે. જો ગૃહમાં આ શૈલી ચાલુ રહેશે, તો સરકારે પરંપરાગત રાજકીય જવાબો કરતાં વધુ તૈયારી કરવી પડશે.

પરંતુ PK ફક્ત શાસક પક્ષ માટે સમસ્યા બનવાના નથી. તેજસ્વી યાદવ માટે પણ તેમની હાજરી કંઈ ઓછી પડકારજનક નહીં રહે.

તાજેતરના વર્ષોમાં, તેજસ્વી યાદવ બિહારમાં સરકાર વિરોધી રાજકારણનો સૌથી મોટો ચહેરો રહ્યા છે. વિધાનસભામાં સરકાર પર હુમલો કરતા બીજા અસરકારક વક્તા હોવાથી વિપક્ષમાં પણ સ્પર્ધા વધશે. મીડિયાની નજર એ તરફ પણ હશે કે સરકારને કોણ વધુ અસ્વસ્થ બનાવી રહ્યું છે, તેજસ્વી કે પ્રશાંત કિશોર.

તેજસ્વી યાદવ સામાજિક ન્યાયની રાજનીતિનો વારસો આગળ ધપાવે છે. તેમનો મુખ્ય આધાર યાદવ-મુસ્લિમ અને મહાગઠબંધનની પરંપરાગત મત બેંક છે. બીજી તરફ, પ્રશાંત કિશોર પોતાને જાતિગત રાજકારણથી ઉપર ઉઠીને વિકાસ આધારિત રાજકારણના ચહેરા તરીકે દર્શાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. તેઓ બિહારની સરકારને જ નહીં, પણ સમગ્ર રાજકીય વ્યવસ્થાને પડકારવાનો દાવો કરે છે.

આ જ કારણ છે કે, વિધાનસભામાં સરકાર પર હુમલો કરતી વખતે, તેઓ ઘણીવાર RJDને પણ નિશાન બનાવશે. તેઓ આજે ચર્ચા થઈ રહેલી સમસ્યાઓમાં 15 વર્ષના RJD શાસનની ભૂમિકા અંગે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવી શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે સરકાર અને વિપક્ષ બંનેને એક સાથે નિશાન બનાવવાની તેમની જૂની શૈલી હવે ગૃહમાં પણ પ્રતિબિંબિત થઈ શકે છે.

આ કારણોસર, આગામી મહિનાઓમાં બિહાર વિધાનસભામાં એક રસપ્રદ ત્રિકોણીય પરિસ્થિતિ ઉભરી શકે છે. એક તરફ સરકારના નેતા CM સમ્રાટ ચૌધરી હશે. બીજી તરફ, મુખ્ય વિપક્ષી નેતા તેજસ્વી યાદવ. અને તેમની વચ્ચે, એક ધારાસભ્ય, ભલે સંખ્યામાં નાનો હોય, રાજકીય ચર્ચામાં સ્થાન મેળવવા માટે સતત પ્રયત્નશીલ રહેશે.