ઇઝરાયેલમાં નવા નેસેટ એટલે કે સંસદની ચૂંટણી માટે 27 ઓક્ટોબરે સંસદીય ચૂંટણી યોજાવા જઈ રહી છે, જેમાં વધતા જતા સાર્વજનિક અસંતોષ વચ્ચે વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુએ સત્તા ગુમાવવાની સંભાવનાનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. હમાસ દ્વારા 7 ઓક્ટોબર, 2023ના હુમલા અને ત્યારબાદ ગાઝા, લેબનાન અને ઇરાનમાં ફાટી નીકળેલા યુદ્ધો પછી આ દેશની પ્રથમ રાષ્ટ્રીય ચૂંટણી હશે.
ઇઝરાયેલના સૌથી લાંબા સમય સુધી રહેનારા વડાપ્રધાન નેતન્યાહુ, 7 ઓક્ટોબરના હુમલા આસપાસની સુરક્ષા નિષ્ફળતાઓ અને અન્ય મુદ્દાઓ પર તેમની સરકાર તપાસનો સામનો કરી રહી હોવા છતાં પદ પર રહેવા માટે પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. રૉયટર્સના અહેવાલ મુજબ, તાજેતરના જનમત સર્વેક્ષણો સૂચવે છે કે તેમની શાસક ગઠબંધન સત્તા ગુમાવી શકે છે, જેને કારણે આ ચૂંટણીઓને તેમના રાજકીય અસ્તિત્વની કસોટી તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
જો કે, ઇઝરાયેલના નાગરિકો સીધા પોતાના વડાપ્રધાનની પસંદગી કરતા નથી. તેના બદલે, તેઓ રાજકીય પક્ષો માટે મતદાન કરે છે અને દેશના આગામી નેતા ગઠબંધન વાટાઘાટો અને સંસદીય વિશ્વાસની પ્રક્રિયા દ્વારા ઉભરી આવે છે. ચાલો જાણીએ કે ઇઝરાયેલની ચૂંટણી પ્રણાલી કેવી રીતે કામ કરે છે અને નવી સરકાર કેવી રીતે બને છે.
ચૂંટણી પ્રણાલી કેવી રીતે કામ કરે છે?
ઇઝરાયેલના નાગરિકો સીધા વડાપ્રધાન માટે મતદાન કરતા નથી કે સ્થાનિક મતવિસ્તારોમાંથી વ્યક્તિગત કાયદા ઘડનારાઓ (સાંસદો)ને પસંદ કરતા નથી. તેના બદલે, તેઓ રાજકીય પક્ષો અથવા ચૂંટણી યાદીઓ માટે મત આપે છે, જે અગાઉથી નક્કી કરેલા ક્રમમાં ઉમેદવારો રજૂ કરે છે.
આખો દેશ એક જ ચૂંટણી મતવિસ્તાર તરીકે સેવા આપે છે. એવી પ્રણાલીઓથી વિપરીત જ્યાં મતદારો અલગ-અલગ મતવિસ્તારોમાંથી પ્રતિનિધિઓ પસંદ કરે છે, ઇઝરાયેલ દરેક લાયક પક્ષ અથવા યાદી દ્વારા પ્રાપ્ત રાષ્ટ્રવ્યાપી મત હિસ્સાના આધારે સંસદીય બેઠકો ફાળવે છે.
ઇઝરાયેલ પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વ પ્રણાલી અનુસરે છે, જે અંતર્ગત પક્ષોને રાષ્ટ્રીય મતદાનના તેમના હિસ્સાના વ્યાપક પ્રમાણમાં 120 સભ્યોની નેસેટમાં બેઠકો મળે છે. આ સિસ્ટમ બહુવિધ પક્ષોને સંસદમાં પ્રવેશવાની મંજૂરી આપે છે, જેના કારણે સરકાર રચવાની પ્રક્રિયામાં ગઠબંધન-નિર્માણ કેન્દ્રસ્થાન બની જાય છે.
નેસેટમાં બેઠકો માટે લાયક બનવા માટે રાજકીય પક્ષ અથવા ચૂંટણી યાદીએ દેશભરમાં પડેલા માન્ય મતમાંથી ઓછામાં ઓછા 3.25% મત મેળવવા જરૂરી છે. આ ન્યૂનતમ હિસ્સાને ચૂંટણી થ્રેશોલ્ડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જે યાદીઓ થ્રેશોલ્ડ પાર કરે છે તેમની વચ્ચે બેઠકોનું પ્રમાણસર વિતરણ કરવામાં આવે છે. જે પક્ષો તેને પૂર્ણ કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે તેમને બેઠકો મળતી નથી, અને લાયક યાદીઓ વચ્ચે બેઠકો ફાળવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી ગણતરીમાંથી તેમના મતો બાકાત રાખવામાં આવે છે.
સરકાર બનાવવા માટે, સંભવિત વડાપ્રધાને નેસેટમાં પૂરતો ટેકો મેળવવામાં સક્ષમ હોવું જરૂરી છે. 120 સાંસદોમાંથી ઓછામાં ઓછા 61 સાંસદોના સમર્થનવાળું ગઠબંધન સ્પષ્ટ બહુમતી ધરાવે છે.
સૌથી વધુ બેઠકો જીતનાર પક્ષ આપોઆપ સરકાર બનાવતો નથી. કોઈ નાનો પક્ષ પૂરતા સંસદીય સમર્થન સાથે ગઠબંધન જોડવામાં સફળ થઈ શકે છે, જ્યારે સૌથી મોટો પક્ષ ઈચ્છુક ભાગીદારો શોધવામાં સંઘર્ષ કરી શકે છે.
દરેક ચૂંટણી યાદી પૂર્વ-નિર્ધારિત ક્રમમાં ઉમેદવારોની યાદી સબમિટ કરે છે. મતદાનના દિવસે, મતદારો તેમના મનપસંદ પક્ષ અથવા યાદીના નામ અને ઓળખ અક્ષરો ધરાવતા કાગળના બેલેટને પસંદ કરે છે. બેલેટને કવરમાં મૂકવામાં આવે છે અને મતપેટીઓમાં નાખવામાં આવે છે.
મતદારો અલગથી વડાપ્રધાન કે નેસેટના કોઈ વ્યક્તિગત સભ્યને પસંદ કરતા નથી. દરેક યાદી દ્વારા જીતેલી બેઠકો ચૂંટણી થ્રેશોલ્ડને આધીન, રાષ્ટ્રવ્યાપી મતના તેના હિસ્સા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
નેસેટમાં પ્રવેશતા ઉમેદવારો તેમના પક્ષની યાદીમાં દેખાતા ક્રમ અને યાદી દ્વારા જીતેલી બેઠકોની સંખ્યા દ્વારા નક્કી થાય છે.
ચૂંટણીના પરિણામો પ્રકાશિત થયા પછી, ઇઝરાયેલના રાષ્ટ્રપતિ નેસેટ માટે ચૂંટાયેલા સંસદીય જૂથોના પ્રતિનિધિઓ સાથે મંત્રણા કરે છે. પ્રતિનિધિઓ આગામી સરકાર બનાવવા માટે કોઈ કાયદાઘડવૈયા (સાંસદ)ની ભલામણ કરી શકે છે.
ત્યારબાદ રાષ્ટ્રપતિ નેસેટનો વિશ્વાસ સુરક્ષિત કરવા માટે સક્ષમ મનાતા નેસેટના સભ્યને સરકાર બનાવવાનું કાર્ય સોંપે છે. જો કે સૌથી મોટા પક્ષના નેતાને ઘણીવાર આ જવાબદારી સોંપવામાં આવે છે, પરંતુ આ આપોઆપ થતું નથી. નેસેટનો વિશ્વાસ જીતી શકે તેવી સરકાર રચવાની સંભાવનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને કોની નિમણૂક કરવી તે નક્કી કરવામાં રાષ્ટ્રપતિ પાસે વિવેકાધીન સત્તા હોય છે.
આદેશ મેળવનાર કાયદાઘડવૈયા પાસે સરકાર બનાવવા માટે 28 દિવસનો સમય હોય છે. રાષ્ટ્રપતિ આ સમયગાળાને વધુમાં વધુ 14 દિવસ સુધી લંબાવી શકે છે.
આ સમય દરમિયાન, ઉમેદવાર ગઠબંધન બનાવવા માટે અન્ય પક્ષો સાથે વાટાઘાટો કરે છે, નીતિગત પ્રાથમિકતાઓ, મંત્રીમંડળની નિમણૂકો અને સરકારી જવાબદારીઓની વહેંચણી પર કરાર કરે છે.
એકવાર ઉમેદવાર સરકારની રચના કરી લે, પછી તેણે નેસેટ સમક્ષ પોતાની નીતિ માર્ગદર્શિકાઓ અને મંત્રીમંડળનું માળખું રજૂ કરવાનું રહે છે અને વિશ્વાસનો મત મેળવવો પડે છે. જો નેસેટ સરકારમાં વિશ્વાસ વ્યક્ત કરે, તો તે પદ સંભાળે છે, અને સરકાર રચનાર કાયદાઘડવૈયા વડાપ્રધાન બને છે.
જો ઉમેદવાર સરકાર બનાવવામાં નિષ્ફળ જાય અથવા નેસેટ પ્રસ્તાવિત સરકારને નકારી કાઢે, તો આ પ્રક્રિયા અન્ય કોઈ સાંસદ તરફ આગળ વધી શકે છે. જો ત્યારબાદના પ્રયાસો પણ નિષ્ફળ જાય, તો આ કાનૂની પ્રક્રિયા આખરે નેસેટના વિસર્જન અને નવી ચૂંટણીઓ તરફ દોરી શકે છે.
ઇઝરાયેલની ચૂંટણી પ્રણાલી સંસદની પસંદગીને સરકારની રચનાથી અલગ રાખે છે. મતદારો પક્ષોની પસંદગી કરીને નેસેટમાં સત્તાનું સંતુલન નક્કી કરે છે, પરંતુ વડાપ્રધાન આખરે તે સાંસદ બને છે જે સરકાર રચી શકે અને સંસદીય વિશ્વાસ સુરક્ષિત કરી શકે.
પરિણામે, સૌથી મોટો મત હિસ્સો જીતવાથી વડાપ્રધાન પદની ખાતરી મળતી નથી. નિર્ણાયક પરિબળ એ છે કે શું કોઈ ઉમેદવાર શાસન કરવા માટે જરૂરી સમર્થન મેળવવા માટે પૂરતા પક્ષોને એકસાથે લાવી શકે છે કે નહીં.
14.jpg)
5.jpg)