વિદેશમાં અભ્યાસ કરવાનું સ્વપ્ન જોતા દરેક વિદ્યાર્થી માટે એક સમયે ટોચની પ્રાથમિકતા રહેતું અમેરિકા હવે પહેલા જેવું રહ્યું નથી. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની નીતિઓ, વિઝામાં વિલંબ અને નોકરીની ગેરંટીના અભાવને કારણે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ ઝડપથી અમેરિકા છોડી રહ્યા છે. અમેરિકન ડેટા અનુસાર, છેલ્લા એક વર્ષમાં આશરે 30,000 વિદ્યાર્થીઓએ અભ્યાસ અધવચ્ચે છોડી દીધો છે અને અમેરિકાથી પાછા ફર્યા છે. જૂન 2025માં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા 3,82,000 હતી, પરંતુ જૂન 2026 સુધીમાં તે ઘટીને 352,000 થઈ ગઈ છે. આ પાછળનું કારણ શું છે, અને અમેરિકા છોડ્યા પછી ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ કયા દેશો તરફ વળે છે? ચાલો જાણીએ.
એક સમય હતો જ્યારે અમેરિકન યુનિવર્સિટીઓમાં પ્રવેશ ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે સફળતા અને ઉજ્જવળ કારકિર્દીની ગેરંટી માનવામાં આવતો હતો. જો કે, પરિસ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. વધતા ખર્ચ, કડક ઇમિગ્રેશન નીતિઓ અને અભ્યાસ પછી રોજગાર અંગેની અનિશ્ચિતતાને કારણે વિદ્યાર્થીઓનો અમેરિકામાં વિશ્વાસ ઓછો થયો છે. આ જ કારણ છે કે, હજારો વિદ્યાર્થીઓ હવે અન્ય વિકલ્પો શોધી રહ્યા છે. ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે અમેરિકન વિઝા પ્રક્રિયા સૌથી મોટો પડકાર બની ગઈ છે; વિદ્યાર્થી વિઝા માટે અરજી કર્યા પછી ઇન્ટરવ્યૂની તારીખ મેળવવામાં ઘણા મહિનાઓ લાગી રહ્યા છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં વિદ્યાર્થીઓને 10 થી 11 મહિના સુધી રાહ જોવી પડે છે. જેના કારણે, ઘણા લોકોને પ્રવેશ સુરક્ષિત હોવા છતા તેમના શૈક્ષણિક સત્રો મુલતવી રાખવાની ફરજ પડે છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના કાર્યકાળ દરમિયાન ઇમિગ્રેશન અને વિઝા નિયમો કડક કરવામાં આવ્યા, જેની અસર વિદેશી વિદ્યાર્થીઓ પર પણ પડી હતી. આનાથી અમેરિકામાં શિક્ષણ અને કારકિર્દીની સંભાવનાઓ અંગે અનિશ્ચિતતા વધી છે.
અગાઉ, અમેરિકન ડિગ્રી સાથે નોકરી મેળવવી અને દેશમાં લાંબા ગાળા માટે રહેવું પ્રમાણમાં સરળ માનવામાં આવતું હતું. જો કે, કોર્પોરેટ ભરતી નીતિઓ અને વર્ક વીઝા પ્રક્રિયાઓમાં જટિલતાઓએ વિદ્યાર્થીઓ માટે મુશ્કેલીઓ વધારી છે. ઘણા લોકો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા પછી તેમની લાયકાતને અનુરૂપ નોકરીઓ શોધી શકતા નથી, જ્યારે તેમાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકો ભારે શિક્ષણ લોન લઈને અમેરિકા પહોંચે છે. એવામાં, નોકરી ન મળવાનું જોખમ તેમના માટે મોટા નાણાકીય સંકટ બની જાય છે.
અમેરિકામાં અભ્યાસ કરવો પહેલાથી જ ખર્ચાળ માનવામાં આવે છે, પરંતુ તાજેતરના વર્ષોમાં ખર્ચમાં વધુ વધારો થયો છે. ડોલર સામે રૂપિયાના મૂલ્યમાં ઘટાડાથી ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે ટ્યુશન ફી, રહેવાના ખર્ચ અને દૈનિક બજેટ પર નોંધપાત્ર અસર પડી છે. ઘણા પરિવારોને વિદેશમાં અભ્યાસના ખર્ચનું સંચાલન કરવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે. આ જ કારણ છે કે, વિદ્યાર્થીઓ હવે એવા દેશોને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા છે જે ઓછા ખર્ચે ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ અને રોજગારની તકો પ્રદાન કરે છે.
જર્મની અને ફ્રાંસ બની રહ્યા છે નવા એજ્યુકેશન હબ
અમેરિકામાં કડક નિયમો વચ્ચે, યુરોપ ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે પસંદગીના સ્થળ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે.
જર્મની, ફ્રાન્સ અને નેધરલેન્ડ્સમાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા ઝડપથી વધી રહી છે.
2023માં જર્મનીમાં આશરે 28,905 ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ હતા, તે આંકડો હવે વધીને 60,000ની આસપાસ થઈ ગયો છે.
આ દેશોમાં વિદ્યાર્થી વિઝા પ્રક્રિયાઓ યુએસની તુલનામાં સરળ અને ઝડપી માનવામાં આવે છે.
વિદ્યાર્થીઓને અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા પછી રોજગાર અને કામ શોધવા માટે પૂરતો સમય આપવામાં આવે છે.
આ વિદ્યાર્થીઓને તેમની કારકિર્દી શરૂ કરવામાં અને શિક્ષણ લોન ચૂકવવામાં મદદ કરે છે.
જર્મની અને ફ્રાન્સની ઘણી સરકારી યુનિવર્સિટીઓમાં ટ્યૂશન ફી અત્યંત ઓછી અથવા સંપૂર્ણપણે મફત હોય છે.
યુરોપમાં રહેવા, ખાવા-પીવાની વ્યવસ્થા અને દૈનિક ખર્ચ પણ અમેરિકાની સરખામણીમાં ઓછા છે.
ઓછા ખર્ચ અને સારી કારકિર્દીની સંભાવનાઓને કારણે ભારતીય પરિવારો યુરોપને વધુ સુરક્ષિત વિકલ્પ તરીકે જુએ છે.
આ જ કારણ છે કે વિદ્યાર્થીઓ અમેરિકાને બદલે યુરોપિયન દેશો તરફ વધુને વધુ આકર્ષિત થઈ રહ્યા છે.
શું અમેરિકા તેનું સૌથી મોટું વિદ્યાર્થી બજાર ગુમાવશે?
શિક્ષણ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો વર્તમાન વલણો ચાલુ રહેશે, તો આગામી વર્ષમાં આશરે 70,000 વધુ ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અમેરિકા છોડી શકે છે. ભારતીય વિદ્યાર્થીઓને અમેરિકન યુનિવર્સિટીઓ માટે આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે. ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ હવે ફક્ત યુનિવર્સિટીની પ્રતિષ્ઠાથી પ્રભાવિત થઇ રહ્યા નથી; પરંતુ તેઓ ઓછા ખર્ચ, સારી કારકિર્દીની સંભાવનાઓ અને સુરક્ષિત ભવિષ્યને પ્રાથમિકતા આપે છે. આ જ બદલાતી માનસિકતા શિક્ષણ બજારમાં એક નવો ટ્રેન્ડ વ્યાખ્યાયિત કરી રહ્યું છે. આ ઉપરાંત, કેનેડામાં વિદેશી વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં પણ તીવ્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, જે ગયા વર્ષે 60 ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે.
