રાજ્ય સરકારે ખેડૂતોની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી વીજ ટ્રાન્સમિશન ટાવર અને હાઇટેન્શન લાઇનના વળતર અંગેની માંગણીઓનો સુખદ અંત આણતા એક મોટો અને ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. વિવિધ ખેડૂત સંગઠનો અને અસરગ્રસ્ત ખેડૂતોની સતત રજૂઆતોને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે વળતરની નીતિમાં ધરમૂળથી ફેરફાર કર્યો છે.
રાજ્ય સરકારના પ્રવક્તા મંત્રી જીતુ વાઘાણીએ આ અંગે માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે, સરકાર ખેડૂતોના હિત માટે સંપૂર્ણ સંવેદનશીલ છે. આ વિષયની ગંભીરતાને સમજીને છેલ્લા 12 દિવસથી મેરેથોન બેઠકોનો દોર ચાલ્યો હતો, જેમાં કેટલીક બેઠકો તો મોડી રાત્રે 12 વાગ્યા સુધી પણ યોજાઈ હતી. આ નિર્ણયથી પડનારી વહીવટી અને આર્થિક અસરોની વિગતવાર સમીક્ષા કર્યા બાદ આખરે ખેડૂતલક્ષી નિર્ણય જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.
મંત્રી જીતુ વાઘાણીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે અત્યાર સુધી નિયમ મુજબ ખેડૂતોને વીજ લાઇન કે વીજ પોલ માટે સરકારી જંત્રીના બમણા દરે વળતર મળતું હતું. પરંતુ હવે જંત્રી આધારિત વળતર આપવાની આ જૂની વ્યવસ્થાનો અંત લાવવામાં આવ્યો છે. તેના બદલે, હવે ખેડૂતોને તેમની જમીનની વર્તમાન વાસ્તવિક બજાર કિંમત (માર્કેટ રેટ)ના બમણા દરે વળતર ચૂકવવામાં આવશે.
જમીનની સાચી બજાર કિંમત નક્કી કરવા માટે ખાસ માર્કેટ રેટ કમિટી (MRC) ની રચના કરવામાં આવશે. આ કમિટી જિલ્લા કલેક્ટરની અધ્યક્ષતામાં કામ કરશે. વિવાદો ન થાય તે માટે આ કમિટીનું માળખું ખૂબ સંતુલિત રાખવામાં આવ્યું છે, જેમાં નીચે મુજબના સભ્યો રહેશે:
તમામ પક્ષો સામસામે બેસીને ચર્ચા વિચારણા દ્વારા જમીનની વાસ્તવિક કિંમત નક્કી કરશે, જેથી વિવાદ કે અપીલની શક્યતા નહિવત રહેશે.
ખેડૂતોને વધુ આર્થિક લાભ આપવા માટે કરાયેલા અન્ય મહત્વના ફેરફારો
જમીનના બજારભાવ અંગે સરકારની સ્પષ્ટતા અને અપીલની જોગવાઈ
મંત્રી જીતુ વાઘાણીએ સમજાવ્યું કે બજારભાવ એટલે જમીનની તે સમયની વાસ્તવિક માર્કેટ વેલ્યુ. જો અસરગ્રસ્ત જમીન ખેતીલાયક હશે, તો તે ચોક્કસ વિસ્તારની ખેતીની જમીનના વર્તમાન બજારભાવને જ આધાર ગણવામાં આવશે જેથી ખેડૂતને અન્યાય ન થાય.
જો માર્કેટ રેટ કમિટી (MRC) દ્વારા નક્કી કરાયેલા ભાવોથી કોઈ ખેડૂત અસંતુષ્ટ હોય અથવા તેને વળતર ઓછું લાગે, તો તેને કોર્ટ અથવા સિવિલ કોર્ટના દ્વાર ખખડાવવાનો અને અપીલ કરવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર રહેશે. જોકે, સરકારને વિશ્વાસ છે કે આ નવા માપદંડો એટલા ઉદાર છે કે ખેડૂતોને સંતોષકારક વળતર મળી રહેશે.
અન્ય રાજ્યો કરતા વધુ ફાયદાકારક નીતિ હોવાનો દાવો
પ્રવક્તા મંત્રીએ ઉમેર્યું કે આ નિર્ણય લેતા પહેલા ભારત સરકારની ગાઇડલાઇન્સ તેમજ દેશના અન્ય રાજ્યોની વળતર નીતિઓનો ઊંડો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો. આ તમામ સ્તરે ચર્ચા કર્યા બાદ ગુજરાત સરકારે ખેડૂતોના હિતમાં દેશભરમાં સૌથી વધુ લાભદાયી કહી શકાય તેવી નીતિ મંજૂર કરી છે. અગાઉના ચાલી રહેલા જૂના વિવાદો અંગે સરકારે જણાવ્યું કે આ મુદ્દો હાલ વિચારણા હેઠળ છે અને ટૂંક સમયમાં જ વિગતવાર સરકારી ઠરાવ (GR) બહાર પાડીને ગાઇડલાઇન જાહેર કરવામાં આવશે.
આંદોલન અને વિરોધ પાછળનું મુખ્ય કારણ શું હતું?
ઉલ્લેખનીય છે કે, વર્ષ 2026 ના મે અને જૂન મહિનાથી ખેતરોમાં ખાનગી કંપનીઓ દ્વારા નાખવામાં આવી રહેલા વીજપોલ અને હાઇટેન્શન લાઇન સામે ખેડૂતો યોગ્ય વળતર મેળવવા આંદોલન ચલાવી રહ્યા હતા. સુરેન્દ્રનગર અને મોરબી જિલ્લામાં આ વિરોધ પ્રદર્શન ખૂબ ઉગ્ર બન્યા હતા.
ખાસ કરીને ધ્રાંગધ્રા તાલુકાના કોંઢ ગામની સીમમાંથી પસાર થતી હાઇટેન્શન લાઇનના વળતર તરીકે તંત્ર દ્વારા પ્રતિ ચોરસ મીટર માત્ર રૂ. 382 આપવાનું નક્કી કરાયું હતું, જે ખેડૂતોને મંજૂર નહોતું.
ખેડૂતોનો મુખ્ય આક્રોશ એ વાત પર હતો કે સરકાર 2011 ની જૂની જંત્રીના આધારે વળતરની ગણતરી કરતી હતી, જ્યારે અત્યારે વર્ષ 2026 ચાલી રહ્યું છે. ખેડૂતોની રજૂઆત હતી કે હાલના સમયે બજારમાં એક વીઘા જમીનની કિંમત આશરે 15 થી 16 લાખ રૂપિયા સુધીની છે, જેની સામે સરકાર જૂની જંત્રી મુજબ માત્ર ૨ લાખ રૂપિયા આપવાની વાત કરતી હતી. આ મોટા નુકસાન સામે ખેડૂતોએ માર્કેટ કિંમતના 4 ગણા વળતરની અને વીજપોલ માટે દર મહિને રૂ. 30 હજારનું ભાડું ચૂકવવાની માંગ સાથે આંદોલન છેડ્યું હતું, જેનો હવે સરકારના આ નવા નિર્ણયથી સુખદ અંત આવવાની આશા છે.
