કેન્દ્ર સરકાર હવે પર્યાવરણ અને જાહેર આરોગ્ય અંગે એક મહત્ત્વપૂર્ણ અને કડક પગલું ભરવા માટે તૈયાર છે. જો તમે પાન-મસાલા અથવા ગુટખાના શોખીન છો, તો તમને ટૂંક સમયમાં તેમના પેકેજિંગમાં સંપૂર્ણ ફેરફાર જોવા મળશે. હકીકતમાં કેન્દ્ર સરકારે આ ઉત્પાદનોના પ્લાસ્ટિક પેકેજિંગ પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ મૂકવાની તૈયારીઓને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું છે. હવે, નાના પ્લાસ્ટિક પાઉચ (સેચેટ્સ)ના ઉપયોગ પર ટૂંક સમયમાં સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાગી શકે છે. જો કાગળના પેકેજિંગમાં પાન મસાલા આપવામાં આવે તો પ્લાસ્ટિક પેકેજિંગની સરખામણી તેનો ખર્ચ વધુ આવે અને તે કસ્ટમરે જ ભોગવવો પડે.
ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (FSSAI)એ આ દિશામાં, 'ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ (પેકેજિંગ) સુધારા નિયમો, 2026' માટે ડ્રાફ્ટ બહાર પાડ્યો છે. આ નવા ફેરફારની સીધી અસર પાન મસાલા અને તમાકુ ઉદ્યોગો પર પડશે, કારણ કે સરકાર હવે આ ઉત્પાદનો માટે પ્લાસ્ટિકના ઉપયોગને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવા માંગે છે.
નવા ડ્રાફ્ટ નિયમો અનુસાર, પાન-મસાલા અને ગુટખા જેવા ઉત્પાદનો હવે પ્લાસ્ટિક પેકેટ અથવા સેચેટના કોઈપણ સ્વરૂપમાં વેચી શકાશે નહીં. સરકારે આ બાબતે ખૂબ જ કડક વલણ અપનાવ્યું છે. ડ્રાફ્ટમાં સ્પષ્ટપણે જણાવાયું છે કે પેકેજિંગ હેતુ માટે કોઈપણ કૃત્રિમ સામગ્રી, જેમ કે પ્લાસ્ટિક, પોલિથીન અથવા PVCનો ઉપયોગ પ્રતિબંધિત રહેશે. આટલું જ નહીં, જે ઉત્પાદન ઘણી વખત એલ્યુમિનિયમ ફોઇલથી બનેલા ચળકતા, આકર્ષક પેકેજિંગ પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો પ્રસ્તાવ છે.
હેરાનીની વાત છે કે, પ્રતિબંધ ફક્ત વેચાણ પૂરતો મર્યાદિત નથી. ડ્રાફ્ટ મુજબ, આ ઉત્પાદનોના પેકેજિંગ, સંગ્રહ અને વિતરણ દરમિયાન પ્લાસ્ટિકનો કોઈપણ સ્વરૂપમાં ઉપયોગ પ્રતિબંધિત રહેશે. સરકારનું કહેવું છે કે પ્લાસ્ટિકની કોથળી ન માત્ર પર્યાવરણ માટે જોખમી છે, પરંતુ જાહેર આરોગ્યના દૃષ્ટિકોણથી પણ જોખમી સાબિત થઈ રહ્યા છે.
પ્લાસ્ટિક પર પ્રતિબંધ અમલમાં આવ્યા પછી પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે, આ ઉત્પાદનો કેવી રીતે વેચવામાં આવશે? આના માટે, સરકારે કુદરતી અને રિસાયકલ કરી શકાય તેવી સામગ્રીનો વિકલ્પ આપ્યો છે. પાન-મસાલા કંપનીઓને હવે પેકેજિંગ માટે કાગળ, પેપરબોર્ડ અથવા સેલ્યુલોઝ જેવી કુદરતી સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવો પડશે. આ ઉપરાંત ટીનના કન્ટેનર, કાચની બોટલ અથવા ડબ્બાઓનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપી શકાય છે.
આ ફેરફારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય હાલમાં થઈ રહેલા ગંભીર પર્યાવરણીય નુકસાનને રોકવાનો છે. પાન-મસાલા અને તમાકુની નાની પ્લાસ્ટિકની કોથળી ઘણીવાર ગટરમાં અને રસ્તાના કિનારે એકઠા થાય છે, જેનાથી કચરાના મોટા ઢગલા થાય છે જેનો નિકાલ કરવો લગભગ અશક્ય છે. કુદરતી સામગ્રીનો ઉપયોગ આ કચરાને ઘટાડવામાં મદદ કરશે.
FSSAIએ આ ડ્રાફ્ટ જાહેર સમીક્ષા માટે બહાર પાડ્યો છે અને આગામી 30 દિવસમાં સામાન્ય જનતા અને ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા હિતધારકો પાસેથી સૂચનો અથવા વાંધા મંગાવ્યા છે. સરકાર આ 30 દિવસના સમયગાળા દરમિયાન પ્રાપ્ત પ્રતિક્રિયાદની સમીક્ષા કર્યા બાદ જ આ બાબતે અંતિમ નિર્ણય લેશે અને ત્યારબાદ તેને કાયદા તરીકે અમલમાં મૂકશે.
