એવું કહેવાય છે કે તમે જેટલું સારું ખાઓ છો, તમારી જીવનશૈલી સારી હશે અને તમે જેટલી વધુ ઊંઘ મેળવશો, તેટલું તમારું જીવન સારું રહેશે. આ લાંબા અને સ્વસ્થ જીવન માટે જરૂરી છે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે, ભારતમાં લોકો સામાન્ય રીતે કેટલું લાંબુ જીવી શકે છે? વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO)ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ભારતીયો પાકિસ્તાનીઓ કરતાં લાંબુ જીવી શકે છે. જોકે, તેમનું આયુષ્ય બાંગ્લાદેશ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને કેનેડા કરતાં ઓછું છે.
2023માં ભારતમાં જન્મ સમયે આયુષ્ય 71 વર્ષ હતું, જ્યારે પાકિસ્તાનમાં 68.2 વર્ષ, બાંગ્લાદેશમાં 72.7 વર્ષ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં 78.5 વર્ષ અને કેનેડામાં 81.4 વર્ષ હતું. પરંતુ લાંબા સમય સુધી જીવવાનો અર્થ એ નથી કે લોકો સ્વસ્થ જીવન જીવી રહ્યા છે.
ભારતમાં સ્વસ્થ આયુષ્ય 2023માં 60 વર્ષ હતું, જે 2019માં 60.5 વર્ષ હતું. 2021માં તે ઘટીને 58.4 વર્ષ થયું અને 2022માં વધીને 60.2 વર્ષ થયું. આ આંકડા શુક્રવારે (2 ઓક્ટોબર, 2026)ના રોજ જાહેર કરાયેલા WHOના ગ્લોબલ હેલ્થ પ્રોજેક્શન્સનો ભાગ છે. તેમાં 2000થી 2023 સુધી આયુષ્ય, સ્વસ્થ આયુષ્ય, મૃત્યુના કારણો અને રોગનો બોજ શામેલ છે. WHOએ જણાવ્યું હતું કે, વૈશ્વિક આયુષ્ય મહામારી પહેલાના સ્તરની નજીક પહોંચી ગયું છે, જ્યારે સ્વસ્થ આયુષ્યમાં સુધારાની ગતિ ધીમી રહી છે.
ભારત માટે, આ તફાવત ખાસ કરીને રોગચાળાના વર્ષો દરમિયાન સ્પષ્ટપણે જોવા મળે છે. 2019માં 70.5 વર્ષનું આયુષ્ય ઘટીને 2021માં 68.1 વર્ષ થયું, પછી 2022માં વધીને 70.5 વર્ષ થયું અને 2023માં 71 વર્ષ થયું. માત્ર 2 વર્ષમાં, ભારતે 2.9 વર્ષનું અપેક્ષિત આયુષ્ય પાછું મેળવ્યું છે. જોકે, સ્વસ્થ આયુષ્ય માત્ર 2.2 વર્ષ વધ્યું છે, જે 2021માં 58.4 વર્ષ હતું જે 2023માં 90.6 વર્ષ થયું છે, જેના કારણે તે 2019ના સ્તરથી માત્ર 0.1 વર્ષ વધારે છે. વૃદ્ધ ભારતીયોમાં પણ આ અંતર સ્પષ્ટપણે દેખાય છે. 60 વર્ષની વ્યક્તિ 2019માં 18.4 વર્ષ કરતાં 2023માં 18.8 વર્ષ વધુ જીવવાની અપેક્ષા રાખી શકે છે.
ભારતમાં રોગોનો વ્યાપ પણ ઝડપથી બદલાયો છે. TB અને ઝાડા જેવા ચેપી રોગો એક વ્યક્તિથી બીજા વ્યક્તિમાં ફેલાઈ શકે છે, જ્યારે હૃદય રોગ, સ્ટ્રોક અને ડાયાબિટીસ જેવા બિન-ચેપી રોગો સામાન્ય રીતે લાંબા સમય સુધી ટકી રહે છે. વર્ષ 2000માં, ભારતમાં મૃત્યુના ટોચના 10 મુખ્ય કારણોમાંથી ચેપી રોગો મૃત્યુ દરમાં આશરે 62 ટકા હિસ્સો ધરાવતા હતા, જ્યારે બિન-ચેપી રોગો 34 ટકા હિસ્સો ધરાવતા હતા. 2023 સુધીમાં, આ પરિસ્થિતિ ઉલટી થઈ ગઈ, ટોચના 10 મુખ્ય કારણોમાંથી કુલ મૃત્યુ દરમાં બિન-ચેપી રોગોનો હિસ્સો આશરે 75 ટકા હતો, જ્યારે ચેપી રોગો 16 ટકા હતા. બાકીના મૃત્યુ ઇજાઓને કારણે થયા હતા.
વર્ષ 2000માં, TB અને ઝાડા જેવા રોગો મૃત્યુના મુખ્ય કારણો હતા, જે 10,000 લોકો દીઠ અનુક્રમે 2.4 અને 87.8 મૃત્યુ માટે જવાબદાર હતા. 2023 સુધીમાં, ઇસ્કેમિક હૃદય રોગ, ક્રોનિક અવરોધક પલ્મોનરી રોગ, સ્ટ્રોક અને ડાયાબિટીસ મુખ્ય કારણો બન્યા, જેનો દર અનુક્રમે 138.5, 83.19, 74.8 અને 49.01 હતો. તો પણ, ચેપી રોગો એક મહત્વપૂર્ણ કારણ બની રહ્યા છે, 2023માં ભારતમાં મૃત્યુના ટોચના 10 કારણોમાં ઝાડા, ક્ષય રોગ અને શ્વસન માર્ગના ચેપ હજુ પણ શામેલ છે. વૈશ્વિક સ્તરે, ક્રોનિક રોગો તરફનું વલણ સ્પષ્ટપણે દેખાય છે. 2023માં 74 ટકા મૃત્યુ બિન-ચેપી રોગોને કારણે થયા હતા, જે 2000માં 58 ટકા હતા. જ્યારે બિન-ચેપી રોગો વૈશ્વિક સ્તરે મૃત્યુના ટોચના 10 કારણોમાંથી 8 માટે જવાબદાર છે. 2023માં વૈશ્વિક આયુષ્ય 73.3 વર્ષ સુધી પહોંચી ગયું, જે 2019માં નોંધાયેલા 73.4 વર્ષ જેટલું છે, જ્યારે સ્વસ્થ આયુષ્ય 62.8 વર્ષ રહ્યું, જે 2019ના સ્તર કરતા હજુ પણ 0.4 વર્ષ ઓછું છે.
5.jpg)
