રાષ્ટ્રગીત 'વંદે માતરમ'નું અપમાન હવે ગુનો ગણાશે. લોકસભા અને રાજ્યસભા દ્વારા 'વંદે માતરમ બિલ'ને મંજૂરી મળ્યા પછી, રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ પણ મંગળવાર, 11 ઓગસ્ટના રોજ બિલને મંજૂરી આપી, તેને કાયદો બનાવ્યો.
આ કાયદાના અમલ સાથે, રાષ્ટ્રગીત 'વંદે માતરમ' ગાવામાં જાણી જોઈને અટકાવવામાં આવે અથવા અવરોધ ઊભો કરવો એ ગુનો ગણાશે. આ બિલ તેને હાલમાં રાષ્ટ્રગાન જેવું જ કાનૂની રક્ષણ આપશે.
રાષ્ટ્રગીતની મંજૂરી સાથે, 'રાષ્ટ્રીય સન્માનના અપમાન નિવારણ (સુધારા) બિલ, 2026' હવે કાયદો બની ગયો છે. આ કાયદો 'વંદે માતરમ'ને રાષ્ટ્રગાન 'જન ગણ મન' જેટલો જ દરજ્જો આપે છે.
રાજ્યસભાએ 29 જુલાઈના રોજ આ બિલને મંજૂરી આપી હતી, જ્યારે લોકસભાએ 30 જુલાઈના રોજ તેને પસાર કર્યું હતું. હવે, રાષ્ટ્રપતિએ પણ આ બિલને મંજૂરી આપી દીધી છે, જેથી આ બિલ હવે કાયદો બની ગયો છે.
કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયે જાહેરાત કરી હતી કે, 15 ઓગસ્ટના રોજ સ્વતંત્રતા દિવસની ઉજવણી દરમિયાન પહેલીવાર લાલ કિલ્લાના કિલ્લા પરથી 'વંદે માતરમ' ગાવામાં આવશે.
આ અગાઉ, રાષ્ટ્રીય સન્માનના અપમાન નિવારણ કાયદામાં રાષ્ટ્રગાન (જન ગણ મન) ગાવાને ઇરાદાપૂર્વક અટકાવવા અથવા તેના ગાન દરમિયાન સભામાં વિક્ષેપ પાડવા પર પ્રતિબંધ હતો. જોકે, રાષ્ટ્રગીત માટે આવો કોઈ કાયદો નહોતો.
રાષ્ટ્રગાનનું અપમાન કરવા બદલ 3 વર્ષ સુધીની જેલ, દંડ અથવા બંને સજા થઈ શકતી હતી, જ્યારે બીજી અને ત્યારપછી દર વખતે દોષી બનવા બદલ ઓછામાં ઓછી એક વર્ષની જેલની સજા થઈ શકતી હતી.
જુના કાયદામાં રાષ્ટ્રગીત માટે આવી સુરક્ષા પૂરી પાડવામાં આવી ન હતી. જ્યારે બિલ લોકસભા અને રાજ્યસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, ત્યારે કહેવામાં આવ્યું હતું કે, 'હાલમાં, 'વંદે માતરમ' ગાવાના અપમાનને રોકવા માટે કોઈ ચોક્કસ કાનૂની જોગવાઈ નથી, જ્યારે તેને રાષ્ટ્રગીત તરીકે માન આપવામાં આવે છે.'
જ્યારે હવે, કોઈપણ વ્યક્તિને રાષ્ટ્રગીત ગાવામાં ઇરાદાપૂર્વક અટકાવવા અથવા તે ગાતી વખતે સભામાં ખલેલ પહોંચાડવાથી રોકવા માટે, કાયદાની કલમ 3માં સુધારો કરવાનો પ્રસ્તાવ છે, જેથી રાષ્ટ્રગીતને તેના દાયરામાં લાવી શકાય અને આવા કૃત્યોને સજાપાત્ર બનાવી શકાય.
બિલમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે, બંધારણ સભાના અધ્યક્ષ ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદે 24 જાન્યુઆરી, 1950ના રોજ જણાવ્યું હતું કે બંકિમચંદ્ર ચેટર્જી દ્વારા રચિત 'વંદે માતરમ' ગીત, જેણે ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં ઐતિહાસિક ભૂમિકા ભજવી હતી, તેને રાષ્ટ્રગાન 'જન ગણ મન'ની જેમ જ માન અને દરજ્જો આપવામાં આવશે.
આ વર્ષની શરૂઆતમાં, કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયે નિર્દેશ આપ્યો હતો કે, જ્યારે રાષ્ટ્રગીત અને રાષ્ટ્રગાન એકસાથે વગાડવામાં આવે છે, ત્યારે 'વંદે માતરમ'ના તમામ છ શ્લોક પહેલા ગાવા જોઈએ.
28 જાન્યુઆરીના રોજના આદેશમાં, ગૃહ મંત્રાલયે રાષ્ટ્રગીત ગાવા માટે પ્રોટોકોલનો પ્રથમ સેટ બહાર પાડ્યો હતો. તેમાં નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો કે, રાષ્ટ્રપતિના આગમન, રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવા અને રાજ્યપાલના ભાષણો જેવા સત્તાવાર કાર્યક્રમોમાં 3 મિનિટ અને 10 સેકન્ડના રાષ્ટ્રગીતના 6 શ્લોક ગવાશે.
આદેશમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે, 'જ્યારે રાષ્ટ્રગીત અને રાષ્ટ્રગાન ગવાશે અથવા વગાડવામાં આવે, ત્યારે રાષ્ટ્ર ગીત પહેલા ગવાશે અથવા વગાડવામાં આવશે.' તેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે, જે સભામાં રાષ્ટ્રગીત ગવાતું હોય ત્યાં દરેક વ્યક્તિ 'એટેન્શન' (સાવધાન)ની જેમ ઉભા રહેશે.
અનેક નિર્દેશો ધરાવતા આ આદેશમાં જણાવાયું હતું કે, બધી શાળાઓમાં દિવસની શરૂઆત રાષ્ટ્રગીતના સામૂહિક ગાયનથી થવી જોઈએ.
5.jpg)
