મતદાર યાદીના સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) અંગે ચૂંટણી કમિશનરમાં કથિત મતભેદોના અહેવાલો સામે આવ્યા પછી, કમિશનના સૂત્રોએ હવે સ્પષ્ટતા બહાર પાડી છે. ECI સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ચૂંટણી કમિશનરો કોઈ મુદ્દાની વિચારણા દરમિયાન પ્રશ્નો ઉઠાવી શકે છે, સ્પષ્ટતા માંગી શકે છે અથવા ટિપ્પણીઓ આપી શકે છે. જો કે, આવી ટિપ્પણીઓને ઔપચારિક અસંમતિ ગણી શકાય નહીં. રાહુલ ગાંધીએ મત ચોરી રાજદ્રોહ તરીકે ઓળખાવતો એક વીડિયો રિલીઝ કર્યો.
સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે, બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ SIR સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ટિપ્પણી કરી હતી, જે નિર્ણય પર પહોંચતા પહેલા ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યા હતા. જો કે, બંને ચૂંટણી કમિશનરે અંતિમ નિર્ણય સામે ઔપચારિક અસંમતિ નોંધાવી ન હતી. કમિશનના જણાવ્યા અનુસાર, જે આદેશો પર સવાલ ઉઠી રહ્યા છે તે આદેશો પર ત્રણેય સભ્યો દ્વારા સહી કરવામાં આવી છે.
ચૂંટણી કમિશનના જણાવ્યા અનુસાર, કોઈ મુદ્દા પર ચર્ચા દરમિયાન કમિશનર પ્રશ્નો ઉઠાવે છે અથવા પોતાનો અભિપ્રાય વ્યક્ત કરે છે તે સામાન્ય પ્રક્રિયાનો ભાગ છે. 3 સભ્યોના કમિશનમાં બધા ચૂંટણી કમિશનરોની સમાન ભૂમિકા હોય છે. જો કોઈ મુદ્દા પર મતભેદ હોય, તો બહુમતીના અભિપ્રાયના આધારે નિર્ણય લેવામાં આવે છે.
જોકે, એક અંગ્રેજી અખબારમાં છપાયેલા અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે, ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ છેલ્લા 10 મહિનામાં ઓછામાં ઓછા 14 વખત SIRના નિર્ણયો અને આદેશો પર વાંધો ઉઠાવ્યો છે. અહેવાલ મુજબ, બંનેએ તેમની જાણ વગર લેવામાં આવેલી કેટલીક કાર્યવાહી પર સવાલ પણ ઉઠાવ્યા છે.
ચૂંટણી કમિશનના ઇતિહાસમાં આ પહેલી વાર નથી જ્યારે કોઈ કમિશનર બહુમતી અભિપ્રાયથી અલગ હોય. 2019ની લોકસભા ચૂંટણી દરમિયાન, તત્કાલિન ચૂંટણી કમિશનર અશોક લવાસાએ આચારસંહિતા સંબંધિત કેટલીક ફરિયાદો પર તેમના સાથીદારોથી અલગ પડ્યા હતા, જેમાં PM નરેન્દ્ર મોદીના ભાષણો પણ સામેલ હતા.
2009માં, તત્કાલિન મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર N. ગોપાલસ્વામીએ સોનિયા ગાંધીની કથિત ગેરલાયકાત સંબંધિત કેસમાં ચૂંટણી કમિશનર SY કુરેશી અને નવીન ચાવલાથી અલગ અભિપ્રયા આપ્યો હતો. આ કેસોમાં કમિશનની અંદર અસંમતિ નોંધવાની પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
આજે, ચૂંટણી કમિશન પાસે 3 સભ્યોની સમિતિ છે, પરંતુ શરૂઆતમાં આવું નહોતું. 1950માં જ્યારે ચૂંટણી પંચની રચના કરવામાં આવી ત્યારે તે એક સભ્યનું સંગઠન હતું જેમાં ફક્ત મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરનો સમાવેશ થતો હતો. 1950થી 1989 સુધી ચૂંટણી પંચ આ પ્રણાલી હેઠળ કામ કરતુ હતું.
1989માં, પ્રથમ વખત બે વધારાના ચૂંટણી કમિશનરોની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી, પરંતુ તેમની નિમણૂકો ટૂંકા ગાળાની રહી. 1990માં, પંચ એક સભ્યનું સંગઠન બન્યું. ત્યારપછી, 1993માં બે વધારાના ચૂંટણી કમિશનરોની નિમણૂક સાથે 3 સભ્યોની વ્યવસ્થા કાયમી બની ગઈ.
તેથી, વર્તમાન વિવાદમાં મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે ચૂંટણી કમિશનરોના આંતરિક અવલોકનોનું અર્થઘટન કેવી રીતે કરવું. ECI સૂત્રો તેમને નિયમિત ચર્ચાના ભાગ રૂપે વર્ણવે છે, જ્યારે પ્રકાશિત અહેવાલ તેમને રેકોર્ડ પર નોંધાયેલા વાંધાઓ તરીકે રજૂ કરે છે.
આયોગના સૂત્રોએ સિસ્ટમમાં કોઈપણ કેન્દ્રીય દખલગીરીના આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે. તેઓ કહે છે કે, સમગ્ર દેશ માટે એક જ સિસ્ટમ છે અને બધા ERO તે સિસ્ટમમાં ડેટા ફીડ કરે છે. અત્યાર સુધી કોઈએ આ અંગે ફરિયાદ કરી નથી. કમિશનના સૂત્રો એમ પણ કહે છે કે અધિકારીઓ વિવિધ વિચારધારાઓથી પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
કમિશનના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, અભિપ્રાયમાં મતભેદ લોકશાહીનો આધાર છે અને એક કુદરતી પ્રક્રિયા છે. તેઓ કહે છે કે છેલ્લા 14 મહિનામાં, એવા સેંકડો કિસ્સાઓ બન્યા છે જ્યાં શરૂઆતના મતભેદો છતાં, આખરે સર્વસંમતિ બની હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન સેંકડો સુધારાના પગલાં પણ લેવામાં આવ્યા હતા.
વિપક્ષી નેતાઓએ ચૂંટણી કમિશનરો પરના અહેવાલ અંગે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. TMC સાંસદ ડેરેક ઓ'બ્રાયને કહ્યું કે, જો બે ચૂંટણી કમિશનરોએ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના નિર્ણયો સામે વારંવાર વાંધો ઉઠાવ્યો છે, તો રાજ્યસભામાં પહેલાથી જ પેન્ડિંગ ઠરાવ હવે આગળ લાવવો જોઈએ. તેમણે જ્ઞાનેશ કુમારને હટાવવાની માંગ પણ કરી.
આ દરમિયાન, SPના વડા અખિલેશ યાદવ અને કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા કપિલ સિબ્બલ સહિત અનેક વિપક્ષી નેતાઓએ ચૂંટણી પંચ અને SIRની કામગીરી અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. સિબ્બલે આરોપ લગાવ્યો કે બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ ફોર્મ 6માં ફેરફાર અને મતદાર યાદી સંબંધિત નિર્ણયો સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.
તેમણે SIRને રોકવા અને ચૂંટણી પંચની કામગીરીની તપાસની માંગ કરી. કોંગ્રેસના સાંસદો મનીષ તિવારી અને જયરામ રમેશ, AAP નેતા સૌરભ ભારદ્વાજ અને શિવસેના (UBT) સાંસદ સંજય રાઉત સહિત અન્ય વિપક્ષી નેતાઓએ પણ આ અહેવાલ પર પ્રતિક્રિયા આપી, ચૂંટણી પંચની કામગીરી પર સવાલ ઉઠાવ્યા અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર સામે કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી.
https://twitter.com/RahulGandhi/status/2102653326630478335
રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે, મત ચોરી એ ભારતીય લોકો સામે ગુનો છે અને બંધારણ પર સીધો હુમલો છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે BJP, RSS અને ચૂંટણી પંચ, જેમણે આ કાર્ય કર્યું છે, તેમણે દેશ સાથે દગો કર્યો છે. રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે, આ મામલે ન્યાય કરવામાં આવશે.
અરવિંદ કેજરીવાલે આરોપ લગાવ્યો કે, તાજેતરના વર્ષોમાં ચૂંટણી પંચના અનેક આદેશો અને પરિપત્રો કમિશનની ઔપચારિક મંજૂરી વિના બહાર પાડવામાં આવ્યા હતા. તેમણે દાવો કર્યો કે કમિશન ઘણા મહિનાઓ સુધી બેઠક વિના ચાલતું રહ્યું, જ્યારે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર આદેશો બહાર પાડતા રહ્યા. કેજરીવાલે કહ્યું કે SIR પ્રક્રિયા અને તેના હેઠળ બહાર પાડવામાં આવેલા આદેશો પણ ગેરકાયદેસર હતા, કારણ કે કમિશને તેમને ઔપચારિક મંજૂરી આપી ન હતી. મીડિયા અહેવાલોનો ઉલ્લેખ કરીને, તેમણે દાવો કર્યો કે, 3 રાજ્યોમાં SIR દ્વારા 13 કરોડથી વધુ નામો મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા છે અને સમગ્ર SIR પ્રક્રિયા રદ કરવાની માંગ કરી.
ભૂતપૂર્વ ચૂંટણી કમિશનર ઓપી રાવતે કહ્યું, 'મતભેદો ગમે ત્યાં ઉદ્ભવી શકે છે, પરંતુ ચૂંટણી પંચની બેઠકો દરમિયાન, આ મતભેદો પરસ્પર સમજણ અને સમજાવટ દ્વારા ઉકેલવામાં આવે છે. તેવી જ રીતે, નિર્ણયો હંમેશા સર્વસંમતિથી લેવામાં આવ્યા છે. પરંતુ આ પહેલી વાર છે જ્યારે બે ચૂંટણી કમિશનરોએ છેલ્લા 10 મહિનામાં 14 વખત ઘણા નિર્ણયનો વિરોધ કર્યો છે, છતાં નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા છે. કાયદેસર રીતે, કોઈપણ એક ચૂંટણી કમિશનરને પોતાની રીતે કોઈ સત્તા નથી. ચૂંટણી પંચના 3 સભ્યો સાથે બેસીને, બેઠકો કરે છે અને સાથે મળીને નિર્ણયો લે છે. આ વ્યવસ્થા શક્તિશાળી છે. વહીવટી સત્તાના નામે કોઈ એક વ્યક્તિને કોઈ વધારાની સત્તા આપવામાં આવી નથી.'
5.jpg)
