તાજેતરમાં 'સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન' (SIR) અંગેની નોટિસો ચર્ચાનો વિષય બની છે. દિલ્હી ભાજપના નેતા રેખા ગુપ્તા હોય કે ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી અરવિંદ કેજરીવાલ. ભૂતપૂર્વ નાયબ વડાપ્રધાન એલ.કે. અડવાણીથી લઈને ચૂંટણી કમિશનર એસ.એસ. સંધુ સુધી. દિલ્હીની ઘણી જાણીતી હસ્તીઓના ઘરે આ નોટિસો પહોંચી છે. આનાથી એક પ્રશ્ન ઊભો થયો કે, મતદાર યાદીની ચકાસણી અને સુધારણા દરમિયાન VIP લોકોને આવી સ્થિતિનો સામનો કરવો પડતો હોય, તો સામાન્ય માણસનું શું થશે? આ વિવાદ વચ્ચે ચૂંટણી પંચે 'બૂથ લેવલ ઓફિસર્સ' (BLOs) દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી એપમાં 'માર્ક VIP' ફીચર ઉમેર્યું છે. જોકે, આ ફીચર શા માટે ઉમેરવામાં આવ્યું, કોણે ઉમેર્યું અથવા આવું કરવાની સત્તા કોની પાસે છે, તે અંગેની વિગતો મળી નથી.
એવા પ્રશ્નો ઉઠી રહ્યા છે કે શું આ ફીચર નાગરિકોને 'સામાન્ય નાગરિકો' અને 'VIP' એમ બે શ્રેણીઓમાં વહેંચી દેશે. ત્યારબાદ એવી ચિંતા છે કે SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન VIP લોકોને વિશેષ પ્રાધાન્ય આપવામાં આવશે, જ્યારે સામાન્ય માણસે પોતાનું કામ કરાવવા માટે લાઈનમાં ઊભા રહેવું પડે છે. ચૂંટણી પંચે આ અંગે પ્રતિક્રિયા આપી છે, પરંતુ સૌ પ્રથમ આપણે જોઈએ કે એપમાં આ ફેરફાર ક્યારે કરવામાં આવ્યો હતો.
SIRમાં હવે 'માર્ક VIP'
હાલમાં દેશના 16 રાજ્યો અને 3 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 'સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન' (SIR) પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, પંચે બૂથ લેવલ ઓફિસર્સ (BLOs) દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી 'BLO એપ'માં મહત્ત્વપૂર્ણ ફેરફાર કર્યો છે. તેમાં એક ફીચર ઉમેરવામાં આવ્યું છે, જેખાસ મતદારોના 'VIP સ્ટેટસ'ને માર્ક કરવા માટે છે. દિલ્હીમાં SIR હાથ ધરતા BLOsની એપમાં આ 'માર્ક VIP' ફીચર જોવા મળે છે. દિલ્હીના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી (CEO)ની કચેરીના અધિકારીઓએ પુષ્ટિ કરી છે કે 30 જુલાઈના રોજ 'BLO એપ' અપડેટ કરવામાં આવી હતી અને આ અપડેટ દરમિયાન 'માર્ક VIP' ફીચર ઉમેરવામાં આવ્યું હતું.
HTના અહેવાલ મુજબ દિલ્હીના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી (CEO)ની કચેરીના એક અધિકારીએ નામ જાહેર ન કરવાની શરતે જણાવ્યું હતું કે CEO કચેરી એપ કે સોફ્ટવેરમાં એકપક્ષીય રીતે ફેરફાર કરી શકતી નથી; આવા આદેશો સીધા ભારતના ચૂંટણી પંચ તરફથી આવે છે. અહેવાલો અનુસાર, એપ અપડેટ અંગેની માહિતી માત્ર 'એપલ એપ સ્ટોર'ના રેકોર્ડમાં જ જોવા મળે છે; એન્ડ્રોઇડ પ્લે સ્ટોર પર આ ફેરફારનો કોઈ રેકોર્ડ નથી. આ અપડેટ 31 જુલાઈના રોજ એપલ એપ સ્ટોર પર કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં લખવામાં આવ્યું હતું mark VIP elector related changes એટલે કે 'VIP મતદાર સંબંધિત ફેરફારોને ચિહ્નિત કરવા.'
હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, જ્યારે ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓને પૂછવામાં આવ્યું હતું કે આ ફીચર શા માટે ઉમેરવામાં આવ્યું અને તેને ઉમેરવાનો અધિકાર કોની પાસે હતો, પરંતુ પંચ તરફથી અત્યાર સુધી કોઈ જવાબ મળ્યો નથી. અહેવાલમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે બંગાળમાં 'સ્પેશિયલ સમરી રિવિઝન' (SSR) દરમિયાન BLO એપમાં આ નવું ફીચર ઉપલબ્ધ નહોતું, પરંતુ દિલ્હી અને હરિયાણામાં ચાલી રહેલી પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન તે BLO એપમાં ઉપલબ્ધ છે.
VIP કોને ગણવામાં આવે છે?
HTના અહેવાલ મુજબ, ચૂંટણી પંચ, મતદારોમાં કોને 'VIP' ગણે છે તેની માટે સ્પષ્ટ માહિતી નથી, પરંતુ પંચના માર્ચ 2023ના 'મેન્યુઅલ ઓન ઈલેક્ટોરલ રોલ્સ'માં 'માર્કડ ઈલેક્ટર્સ' એટલે કે પસંદગીના મતદારોનો ઉલ્લેખ છે. આ હેઠળ સાંસદ સભ્યો (MPs), વિધાનસભાના સભ્યો (MLAs), વિધાન પરિષદના સભ્યો (MLCs), નિર્ધારિત હોદ્દા ધરાવતા વ્યક્તિઓ અને કલા-સંસ્કૃતિ, પત્રકારત્વ અને રમતગમત જેવા ક્ષેત્રોની જાણીતી હસ્તીઓને ચિહ્નિત કરી શકાય છે. આ ઉપરાંત, ન્યાયતંત્ર અને સરકારી સેવાઓ સાથે સંકળાયેલી વ્યક્તિઓનો પણ આ શ્રેણીમાં સમાવેશ થઈ શકે છે.
ચૂંટણી પંચે તાજેતરમાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તેમના પ્રાથમિકતા દિવ્યાંગ મતદારો, 80 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના વરિષ્ઠ નાગરિકો, જાણીતા કલાકારો, રમતવીરો, જાહેર સેવકો અને વરિષ્ઠ પત્રકારોનો સમાવેશ થાય છે. બિહારમાં 'સ્પેશિયલ સમરી રિવિઝન' (SSR) શરૂ થયું ત્યારે બહાર પાડવામાં આવેલી 'સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર' (SOP)માં આ બાબતનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
5.jpg)
