'વિકાસ ભારત-રોજગાર અને આજીવિકા મિશન (ગ્રામીણ)' (VB-G RAM G)ના અમલીકરણથી દેશમાં ગ્રામીણ રોજગારને મોટો ફટકો પડ્યો છે. આ યોજના આ વર્ષે 1 જુલાઈના રોજ લાગુ કરવામાં આવી હતી. સરકારી આંકડા અનુસાર, ગયા વર્ષના જુલાઈની સરખામણીમાં તેના પહેલા મહિનામાં જ રોજગાર સર્જનમાં લગભગ 50 ટકાનો ઘટાડો થયો છે. સરકારે બે દાયકા જૂની મનરેગા યોજનાને નવું નામ આપ્યા પછી આ યોજના અમલમાં મૂકી હતી, ત્યાર પછી આ ઘટાડો થયો છે.
મીડિયા સૂત્રોના અહેવાલ મુજબ, 9 ઓગસ્ટના સરકારી ડેટા દર્શાવે છે કે, જુલાઈ 2026માં VB-G RAM G યોજના હેઠળ ફક્ત 7.67 કરોડ વ્યક્તિ-દિવસ (કામના દિવસો) ઉત્પન્ન થયા હતા. આ ગયા વર્ષના a જ મહિનામાં મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી યોજના (MGNREGS) હેઠળ ઉત્પન્ન થયેલા 15.33 કરોડ વ્યક્તિ-દિવસની તુલનામાં 49.94 ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે.
જોકે VB-G RAM G ડેશબોર્ડ જુલાઈમાં 7.67 કરોડ વ્યક્તિ-દિવસ દર્શાવે છે, પરંતુ ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે, યોજનાના અમલીકરણના પહેલા મહિનામાં આશરે 9 કરોડ વ્યક્તિ-દિવસ ઉત્પન્ન થયા હતા. VB-G RAM G યોજનાથી લાભ મેળવનારા પરિવારોની સંખ્યા આ વર્ષે જુલાઈમાં 51.45 ટકા ઘટીને 68.94 લાખ થઈ ગઈ. મનરેગા હેઠળ, ગયા વર્ષે આ જ મહિનામાં આ સંખ્યા 1.42 કરોડ હતી.
વ્યક્તિ-દિવસ એ કાર્ય માપનનું એકમ છે, જે એક વ્યક્તિ દ્વારા પુરા કામકાજના દિવસમાં (સામાન્ય રીતે 8 કલાક) કરવામાં આવેલા કામની માત્રા દર્શાવે છે. અહીં, 1 વ્યક્તિ-દિવસનો અર્થ એ છે કે એક મજૂરને એક દિવસ માટે રોજગાર મળ્યો. ઉદાહરણ તરીકે, જો 10 મજૂરોએ ગામમાં એક તળાવ બનાવવા માટે 5 દિવસ કામ કર્યું છે, તો ત્યાં ઉત્પન્ન થયેલ કુલ રોજગાર 50 વ્યક્તિ-દિવસ (10 મજૂરો × 5 દિવસ) ગણવામાં આવશે.
ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયના એક અધિકારીએ મીડિયા સૂત્રોને જણાવ્યું હતું કે, કેન્દ્ર સરકારે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે રૂ. 95,692 કરોડનો રેકોર્ડ બજેટ અંદાજ ફાળવ્યો છે. આ કોઈપણ ગ્રામીણ રોજગાર કાર્યક્રમ માટે ફાળવવામાં આવેલ સૌથી વધુ બજેટ છે. અધિકારીએ કહ્યું, 'આમ જોવા જઈએ તો, આ કાર્યક્રમ સમગ્ર દેશમાં સારી રીતે અમલમાં મુકાઈ રહ્યો છે. રોજગાર શોધતા 98 ટકાથી વધુ ગ્રામીણ પરિવારોને કામ પૂરું પાડવામાં આવ્યું છે. 1.33 કરોડથી વધુ ગ્રામીણ મજૂરોને રોજગારી આપવામાં આવી છે, અને 9 લાખથી વધુ સક્રિય કાર્યસ્થળો દ્વારા કામ હાથ ધરવામાં આવી રહ્યું છે.'
અધિકારીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, અત્યાર સુધીમાં ઉત્પન્ન થયેલા કુલ વ્યક્તિ-દિવસના આશરે 63 ટકા મહિલાઓએ યોગદાન આપ્યું છે, જે એક તૃતીયાંશ ભાગીદારીની કાનૂની જરૂરિયાત કરતાં ઘણું વધારે છે.
VB-G RAM G યોજના હેઠળ, ગ્રામીણ પરિવારોને નાણાકીય વર્ષમાં 125 દિવસની વેતન રોજગારની ખાતરી આપવામાં આવે છે, જ્યારે મનરેગા હેઠળ 100 દિવસ મળતા હતા. જેમાં એક નાણાકીય વર્ષમાં 60 દિવસ માટે રોજગાર ગેરંટીને સંપૂર્ણપણે સ્થગિત કરવાની પણ જોગવાઈ કરે છે, જેમાં વાવણી અને લણણીની મુખ્ય કૃષિ ઋતુઓનો સમાવેશ થાય છે, જેથી મજૂરો ખેતરોમાં કામ કરી શકે.
યોજનામાં આ રીતે અટકાવવાથી તે મજૂરોના રોજગાર અધિકારોને અસર કરતી નથી, કારણ કે વર્ષના બાકીના 305 દિવસો દરમિયાન તેમના 125 દિવસના ગેરંટીકૃત કામ પૂરા પાડવામાં આવે છે. આનાથી ખેડૂતોને સમયસર તેની મજૂરી મળી જાય છે અને ગ્રામીણ મજૂરોને ખેતરમાં કામ અને સરકારી યોજનાઓ બંનેમાંથી આવક મેળવવાની તક મળે છે.
3.jpg)
