ભારતમાં ઇથેનોલ મિશ્રિત (Ethanol-blended) પેટ્રોલ અંગેનો વિવાદ હવે પહેલીવાર સોશિયલ મીડિયા પરથી નીકળીને રસ્તા પર પહોંચવા જઈ રહ્યો છે. જાણીતા ઉદ્યોગસાહસિક અને ટેલિવિઝન વ્યક્તિત્વ તહસીન પૂનાવાલાએ કેન્દ્ર સરકારની E20 ઇંધણ નીતિ સામે રવિવારે દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે વિરોધ પ્રદર્શન કરવાની જાહેરાત કરી છે. પૂનાવાલાએ ચેતવણી આપી છે કે જો દિલ્હી પોલીસ જંતર-મંતર પર પ્રદર્શનની મંજૂરી નહીં આપે, તો કેટલાક દેખાવકારો કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરીના નિવાસસ્થાનની બહાર ધરણા પર બેસી શકે છે, જેઓ ઇથેનોલ મિશ્રણ ઝુંબેશના મોખરે રહ્યા છે.
E20 પેટ્રોલનો વિરોધ અત્યાર સુધી મોટાભાગે સોશિયલ મીડિયા, ઓટોમોબાઈલ ફોરમ અને ગ્રાહક જૂથો પૂરતો મર્યાદિત હતો. પરંતુ આયોજકોનો દાવો છે કે વાહનોની માઇલેજમાં ઘટાડો અને એન્જિનમાં થતા નુકસાનને કારણે સામાન્ય જનતામાં વધતો આક્રોશ હવે તેમને રસ્તા પર ઉતરવા માટે મજબૂર કરી રહ્યો છે. સોશિયલ મીડિયા પર એવા અસંખ્ય વીડિયો સામે આવી રહ્યા છે જેમાં લોકો પેટ્રોલ પંપના ઇંધણને ‘ભેળસેળયુક્ત’ ગણાવી રહ્યા છે. ઘણા વીડિયોમાં લોકો ફરિયાદ કરી રહ્યા છે કે ઇથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલના કારણે માઇલેજ ઘટી ગયું છે અને વાહનો ખરાબ થઈ રહ્યા છે.
બીજી તરફ, સરકારે આ દાવાઓને નકારી કાઢ્યા છે. પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ ગુરુવારે જણાવ્યું હતું કે E20 ને કારણે માઇલેજમાં થતો ઘટાડો ‘ખૂબ જ નજીવો’ છે. તેમણે ઉમેર્યું, ‘આ એક સાબિત થયેલી હકીકત છે કે જ્યારે વાહનમાં ઇથેનોલનો ઉપયોગ થાય છે જેનો ઉપયોગ રેસિંગ કારમાં પણ થાય છે, ત્યારે વાહનનું એક્સિલરેશન વધે છે અને એન્જિન નોકિંગમાં સુધારો થાય છે.’
પરંતુ વિરોધ કરનારાઓ આ દલીલ સ્વીકારવા તૈયાર નથી. તેઓ ઇથેનોલ નીતિની વિરુદ્ધ નથી, પરંતુ તેના અમલીકરણની પદ્ધતિ અને ગ્રાહકો પાસે કોઈ વિકલ્પ ન બચ્યો હોવા સામે તેમનો વિરોધ છે. થોમસન રોઇટર્સ ફાઉન્ડેશનના 'કોન્ટેક્સ્ટ જર્નાલિઝમ' અનુસાર, એપ્રિલ 2024 સુધીમાં ભારતના લગભગ 80% વાહનો E20 ઇંધણ માટે સુસંગત નહોતા.
તહસીન પૂનાવાલાએ ઇન્ડિયા ટુડે ડિજિટલ સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું કે, ‘અમે દિલ્હી પોલીસ પાસે મંજૂરી માંગી છે, પરંતુ તેઓ અમને કોઈ સ્પષ્ટ જવાબ આપવાને બદલે અવગણી રહ્યા છે. હું દિલ્હી પોલીસને વિનંતી કરું છું કે તેઓ કોઈ 'ટોક્સિક લવર' જેવું વર્તન ન કરે. અમે આ મહાન દેશના નાગરિકો છીએ. કૃપા કરીને અમને અવગણશો નહીં અથવા વિરોધ કરવાના અમારા મૂળભૂત અધિકારથી વંચિત ન રાખશો. અમે લોકશાહીમાં વિશ્વાસ રાખીએ છીએ.’
જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે જો મંજૂરી નહીં મળે તો તેઓ શું કરશે, ત્યારે પૂનાવાલાએ હસતાં હસતાં પણ મક્કમતા સાથે કહ્યું કે, આખરી નિર્ણય પ્રદર્શનમાં જોડાનારા લોકોનો રહેશે, પરંતુ કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરીના ઘરની બહાર ધરણાં કરવાનો વિકલ્પ ખુલ્લો છે.
તેમણે ઉમેર્યું, ‘આ પ્રદર્શનમાં 10000થી વધુ લોકો જોડાવાની અપેક્ષા છે. આ નિર્ણય માત્ર મારો નથી. જો મંજૂરી નહીં મળે તો આગળ શું કરવું તે હું અન્ય આયોજકોને પૂછીશ. પરંતુ મને લાગે છે કે આપણામાંથી કેટલાકે નીતિન ગડકરીના ઘરની બહાર બેસવું જોઈએ.’
પૂનાવાલાએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ પ્રદર્શન કોઈ રાજકીય પક્ષ કે રાજકીય શક્તિ દ્વારા આયોજિત નથી, પરંતુ સામાન્ય વાહન માલિકો દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેઓ માને છે કે સરકારની ઇથેનોલ નીતિએ તેમની કારને નુકસાન પહોંચાડ્યું છે.
‘આમાં સામેલ લોકો મધ્યમ વર્ગના પરિવારોના મહેનતુ અને શાલીન નાગરિકો છે, જેઓ સરકારના ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગથી કંટાળી ગયા છે. અહીં આવનારા દરેક વ્યક્તિએ ઇથેનોલના કારણે પોતાના વાહનમાં કોઈ ને કોઈ સમસ્યાનો સામનો કર્યો છે. તેમની પોતાની રાજકીય પસંદગી હોઈ શકે છે, પરંતુ આ કોઈ રાજકીય વિરોધ નથી,’ તેમણે કહ્યું.
સામાન્ય રીતે મધ્યમ વર્ગ રસ્તા પરના પ્રદર્શનોથી દૂર રહેતો હોય છે, પરંતુ પૂનાવાલાનો દાવો છે કે આ મુદ્દો સીધો કાર માલિકોને સ્પર્શે છે, તેથી લોકો મોટી સંખ્યામાં જોડાશે. તેમણે કહ્યું કે, ‘મધ્યમ વર્ગ છેતરાયાની લાગણી અનુભવી રહ્યો છે કારણ કે તેમની મહેનતની કમાણી આ વાહનો ખરીદવામાં ગઈ છે. ઇથેનોલ મિશ્રણનું ખોટું અમલીકરણ એ મુખ્ય કારણ છે જે લોકોને બહાર લાવી રહ્યું છે.’ આ આંદોલન માટે કોઈ નાણાં ખર્ચવામાં આવ્યા નથી અને સોશિયલ મીડિયા તથા માઉથ પબ્લિસિટી (વાતચીત) દ્વારા જ લોકો એકઠા થઈ રહ્યા છે.
તહસીન પૂનાવાલાના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રદર્શનકારીઓની કેન્દ્ર સરકાર પાસે ત્રણ મુખ્ય માંગણીઓ છે:
1. સરકાર E20 બ્લેન્ડિંગ સંબંધિત તમામ નીતિગત દસ્તાવેજો અને તકનીકી અભ્યાસો જનતા સમક્ષ રજૂ કરે.
2. ગ્રાહકોને ઇંધણ પસંદ કરવાનો વિકલ્પ મળવો જોઈએ. પેટ્રોલ પંપ પર ઇથેનોલ-મુક્ત પેટ્રોલ તેમજ E5 અને E15 જેવા ઓછા ઇથેનોલ મિશ્રણવાળા વ્યાજબી ભાવના વિકલ્પો ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે.
3. જ્યાં સુધી પૂરતી માળખાકીય સુવિધાઓ તૈયાર ન થાય અને ગ્રાહકો તથા ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકો સાથે પરામર્શ ન થાય, ત્યાં સુધી E25 કે E30 જેવા વધુ ઇથેનોલ મિશ્રણ તરફ આગળ વધવાનું અટકાવવામાં આવે.
કેન્દ્ર સરકાર ક્રૂડ ઓઈલની આયાત ઘટાડવા, ઉર્જા સુરક્ષા સુધારવા, પ્રદૂષણ ઘટાડવા અને શેરડી તેમજ અનાજ આધારિત ઇથેનોલની માંગ ઊભી કરીને ખેડૂતોની આવક વધારવા માટે પેટ્રોલમાં ઇથેનોલનું મિશ્રણ સતત વધારી રહી છે.
પરંતુ વિવેચકોનું કહેવું છે કે જૂના વાહનો E20 ઇંધણ માટે ડિઝાઇન કરાયા નથી, જેનાથી એન્જિનના ભાગોને નુકસાન થાય છે અને લાંબા ગાળે જાળવણી ખર્ચ વધે છે. સરકારે દાવો કર્યો છે કે ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓએ હવે E20 સુસંગત વાહનો બજારમાં મૂક્યા છે અને આ પ્રક્રિયા તબક્કાવાર રીતે થઈ રહી છે.
પૂનાવાલાએ પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીના નિવેદનોની આકરી ટીકા કરતા કહ્યું કે, સરકાર ગ્રાહકોની ચિંતાઓ સાંભળવાને બદલે અહંકાર બતાવી રહી છે.
હવે જોવાનું એ રહેશે કે દિલ્હી પોલીસ રવિવારના પ્રદર્શન માટે મંજૂરી આપે છે કે નહીં. પરંતુ સ્થળ ગમે તે હોય, આ આયોજિત પ્રદર્શન એ વાતનો સંકેત છે કે ઇથેનોલ નીતિ સામે ઓનલાઇન શરૂ થયેલી ચર્ચા હવે રસ્તા પરના જનઆંદોલનમાં ફેરવાઈ રહી છે.
