ભારત સરકાર ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુને આધુનિક દરિયાઈ અને આર્થિક કેન્દ્રમાં રૂપાંતરિત કરવાની એક મોટી યોજના પર કામ કરી રહી છે. કોંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધીએ તાજેતરમાં આ પ્રોજેક્ટ વિશે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા, ટાપુની મુલાકાત લીધી હતી અને વનનાબૂદી અને પર્યાવરણીય નુકસાન અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. સરકારે તેમના પ્રશ્નોના જવાબમાં વિગતવાર માહિતી જાહેર કરી છે, જેમાં જણાવ્યું છે કે આ પ્રોજેક્ટ દેશની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, અર્થતંત્ર અને દરિયાઈ વેપાર માટે ખુબ મહત્વપૂર્ણ છે.
ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય નિકોબાર ટાપુઓમાં આવેલા સૌથી મોટા ટાપુને વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ કેન્દ્રમાં વિકસાવવાનો છે. આ પ્રોજેક્ટ હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં ભારતની સ્થિતિ મજબૂત કરશે. સરકાર જણાવે છે કે, આ પ્રોજેક્ટ કોલંબો અને સિંગાપોર જેવા વિદેશી ટ્રાન્સશિપમેન્ટ બંદરો પર ભારતની નિર્ભરતા ઘટાડશે.
આ ટાપુ પૂર્વ-પશ્ચિમ આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ રૂટથી માત્ર 40 નોટિકલ માઇલ દૂર સ્થિત છે, જે તેને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે. પ્રોજેક્ટ હેઠળ, અહીં એક મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય કન્ટેનર ટ્રાન્સશિપમેન્ટ બંદર, એક આધુનિક એરપોર્ટ, એક પાવર પ્લાન્ટ અને એક નવું ટાઉનશીપ બનાવવામાં આવશે.
ટ્રાન્સશિપમેન્ટ પોર્ટ: અહીં 14.2 મિલિયન TEUs ની ક્ષમતા ધરાવતું વિશ્વ કક્ષાનું કન્ટેનર ટ્રાન્સશિપમેન્ટ ટર્મિનલ બનાવવામાં આવશે. પોર્ટની 20 મીટરથી વધુની કુદરતી ઊંડાઈ મોટા જહાજો માટે સરળતાથી આવવા જવાની સુવિધા ઉભી કરશે. આનાથી ભારતીય કાર્ગો વિદેશી બંદરો પર મોકલવાની જરૂરિયાત ઓછી થશે અને ભારત માટે આવકમાં બચત થશે.
આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ: ટાપુ પર એક ગ્રીનફિલ્ડ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ બનાવવામાં આવશે, જેની ક્ષમતા શરૂઆતમાં 1 મિલિયન મુસાફરો હશે, અને ભવિષ્યમાં તે 10 મિલિયન સુધી વિસ્તરી શકે છે. આનાથી પર્યટનને વેગ મળશે અને ટાપુની કનેક્ટિવિટીમાં સુધારો થશે.
પાવર પ્લાન્ટ: ગેસ અને સૌર ઉર્જા પર આધારિત 450 મેગાવોટનો હાઇબ્રિડ પાવર પ્લાન્ટ બનાવવામાં આવશે, જે ટાપુને સસ્તી અને વિશ્વસનીય વીજળી પૂરી પાડશે.
ટાઉનશિપ: બંદર અને એરપોર્ટ કર્મચારીઓ અને વ્યવસાયો માટે એક સુનિયોજિત ટાઉનશિપ વિકસાવવામાં આવશે.
સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે, પ્રોજેક્ટ માટે ટાપુના જંગલ વિસ્તારનો માત્ર 1.82 ટકા જ ઉપયોગ કરવામાં આવશે. કુલ 711,000 વૃક્ષો કાપવામાં આવી શકે છે, પરંતુ આ કાર્ય તબક્કાવાર કરવામાં આવશે.
પર્યાવરણીય સંતુલન જાળવવા માટે: 65.99 ચોરસ કિલોમીટરના વિસ્તારને ગ્રીન ઝોન જાહેર કરવામાં આવ્યો છે, જ્યાં કોઈ વૃક્ષો કાપવામાં આવશે નહીં. વન વિસ્તારના નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે, હરિયાણામાં 97.30 ચોરસ કિલોમીટર જમીન પર નવું વનીકરણ કરવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટને પર્યાવરણીય મંજૂરી મળી ગઈ છે અને તે 42 કડક શરતોને આધીન રહેશે.
આ ટાપુ પર શોમ્પેન (આશરે 237 લોકો) અને નિકોબારી (આશરે 1,094 લોકો) આદિવાસીઓ વસે છે. સરકારે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે, આ પ્રોજેક્ટને કારણે આ બે સમુદાયોનું કોઈ વિસ્થાપન થશે નહીં. આ પ્રોજેક્ટ શોમ્પેન નીતિ 2015 અને જરાવા નીતિ 2004 અનુસાર તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. આદિવાસી હિતોના રક્ષણ માટે એક સ્વતંત્ર દેખરેખ સમિતિની પણ રચના કરવામાં આવી છે.
સરકારના મતે, ચીન, મ્યાનમાર અને શ્રીલંકા જેવા પડોશી દેશો હિંદ મહાસાગરમાં પોતાનો દરિયાઈ પ્રભાવ વધારી રહ્યા છે. ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટ ભારતને આ ક્ષેત્રમાં મજબૂત વ્યૂહાત્મક હાજરી આપશે. તે ટાપુના અર્થતંત્રને પણ વેગ આપશે, રોજગારીનું સર્જન કરશે અને પ્રવાસનને વેગ આપશે.
ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટ ભારતના સંરક્ષણ, અર્થતંત્ર અને દરિયાઈ વેપાર માટે મહત્વપૂર્ણ છે. રાહુલ ગાંધી અને કેટલાક પર્યાવરણવાદીઓ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા પ્રશ્નોના જવાબમાં સરકારે ભાર મૂકીને કહ્યું કે, આ પ્રોજેક્ટ તબક્કાવાર રીતે અમલમાં મૂકવામાં આવી રહ્યો છે, જેમાં પર્યાવરણીય અને આદિવાસી હિતોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટને હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં ભારતની સ્થિતિ મજબૂત કરવા તરફ એક મોટું પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
