અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધે મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વધાર્યો છે. મધ્ય પૂર્વ યુદ્ધ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તેલ અને ગેસ ટેન્કરના આવન-જાવનમાં રોકાણે વૈશ્વિક ઉર્જા સંકટને વધુ તીવ્ર બનાવ્યું છે. હવે ભારતની વાત કરીએ તો, LPG કટોકટી વધુ ઘેરી બની છે, જેના કારણે LPG સિલિન્ડરો માટે તીવ્ર ઝઘડો અને મારામારી સુધી વાત પહોંચી ગઈ છે. વૈશ્વિક પુરવઠામાં વિક્ષેપોને કારણે LPG સિલિન્ડરોનું ગભરાટના માર્યે બુકિંગમાં વધારો થયો છે. આ ગેસ કટોકટી વચ્ચે, સરકારે ઘણા મોટા નિર્ણયો લીધા છે અને LPGના નિયમોમાં ફેરફાર કર્યા છે.
અહેવાલો અનુસાર, વૈશ્વિક LPG પુરવઠાને રોકી રાખવાની ચિંતા વચ્ચે LPG સિલિન્ડરોનું ગભરાટના માર્યે બુકિંગ આશરે 88 લાખ સુધી વધી ગયું છે. જોકે, સરકારે ખાતરી આપી છે કે, ઘરેલુ અને વાણિજ્યિક LPG વપરાશકર્તાઓને રસોઈ ગેસનો પૂરતો પુરવઠો મળતો રહેશે. પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ સુજાતા શર્મા કહે છે કે, કેન્દ્રની નરેન્દ્ર મોદી સરકાર પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહી છે અને LPG ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે વ્યવસ્થા કરી રહી છે.
પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે ઘરેલુ LPG ગેસ જોડાણો અંગે નવા નિયમો બહાર પાડ્યા છે. મંત્રાલયે પોતાના આદેશમાં જણાવ્યું હતું કે, પાઇપ્ડ નેચરલ ગેસ (PNG) કનેક્શન ધરાવતા લોકો હવે એક સાથે ઘરેલુ LPG સિલિન્ડર રાખી શકશે નહીં. આનો અર્થ એ છે કે આવા ગ્રાહકોએ તાત્કાલિક તેમના LPG સિલિન્ડર કનેક્શન પરત કરવા પડશે. તેમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે, PNG કનેક્શન ધરાવતા લોકો સરકારી તેલ કંપનીઓ અથવા તેમના વિતરકો પાસેથી તેમના LPG સિલિન્ડર રિફિલ કરાવી શકશે નહીં. સરકાર માને છે કે PNG અને LPG બંને કનેક્શન એકસાથે રાખવાથી ગેસ સપ્લાયમાં અસમાનતા, દુરુપયોગ અને સંસાધનોનો બિનજરૂરી બેવડો ઉપયોગ થાય છે.
પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ સુજાતા શર્માએ જણાવ્યું હતું કે, સરકારે વાણિજ્યિક LPG સિલિન્ડરના પુરવઠા પર વ્યાપક ચર્ચા કરી છે અને જથ્થાબંધ ગ્રાહકોને વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે નવા પગલાં લીધા છે. કેટલાક રાજ્યોમાં, સરળતાથી કામગીરી ચાલુ રહે તે માટે 19 કિલોગ્રામના વાણિજ્યિક સિલિન્ડર સીધા ઉદ્યોગોને પૂરા પાડવામાં આવી રહ્યા છે. અધિકારીઓ કહે છે કે, LPG સિલિન્ડરના સંગ્રહ અને કાળાબજારને રોકવા માટે કાર્યવાહી વધુ તીવ્ર બનાવવામાં આવી છે. તેના દુરુપયોગને અટકાવવા માટે અધિકારીઓ ઘણા રાજ્યોમાં દરોડા અને અચાનક નિરીક્ષણ કરી રહ્યા છે.
મધ્ય પૂર્વમાં તણાવને ધ્યાનમાં રાખીને, મોદી સરકારે, અન્ય પગલાંઓ સાથે, તેલ અને ગેસ કંપનીઓને ઘરેલુ LPG ઉત્પાદન વધારવાનો આદેશ આપ્યો. મંત્રાલય જણાવે છે કે, સ્થાનિક ગ્રાહકો દ્વારા બુકિંગમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો હોવા છતાં, તાત્કાલિક કોઈ અછત નથી, કારણ કે તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ પુરવઠાને મજબૂત બનાવવા માટે સ્થાનિક ઉત્પાદનમાં વધારો કર્યો છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ, આયાત પર દબાણ ઘટાડવા માટે તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ દ્વારા સ્થાનિક ઉત્પાદનમાં આશરે 31 ટકાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે.
LPG કટોકટીને નિયંત્રિત કરવા માટે, સરકારે અન્ય નિર્ણયોની સાથે સાથે, LPG સિલિન્ડર બુક કરવાના નિયમોમાં પણ ફેરફાર કર્યા છે. સરકારે LPG સિલિન્ડર બુક કરવાની લઘુત્તમ સમય મર્યાદા 21 દિવસથી વધારીને 25 દિવસ કરી છે. સરકારે સંગ્રહખોરી અટકાવવા માટે આ નિર્ણય લીધો છે, અને આનો સ્પષ્ટ અર્થ એ છે કે હવે 25 દિવસ પછી જ સિલિન્ડર બુક કરી શકાશે.
LPG કટોકટી વચ્ચે, તેલ કંપનીઓએ પણ 7 માર્ચે એક ચોંકાવનારો નિર્ણય લીધો, જેમાં LPG સિલિન્ડરના ભાવમાં વધારો કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી. મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવ વચ્ચે, ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશને સ્થાનિક LPG સિલિન્ડરના ભાવમાં રૂ. 60 અને કોમર્શિયલ સિલિન્ડરના ભાવમાં રૂ. 115નો વધારો કર્યો, જેનાથી જનતા પર ફુગાવાનો મોટો આંચકો લાગ્યો. તેણે નવા કોમર્શિયલ ઓર્ડર પર પણ પ્રતિબંધ લાદ્યો. આ વધારા પછી, દિલ્હીમાં 14.2 કિલોગ્રામના ઘરેલુ LPG સિલિન્ડરની કિંમત રૂ. 853થી વધીને રૂ. 913, કોલકાતામાં રૂ. 879થી વધીને રૂ. 939 અને ચેન્નાઈમાં રૂ. 868.50થી વધીને રૂ. 928.50 થઈ ગઈ છે. 19 કિલોગ્રામના કોમર્શિયલ LPG સિલિન્ડરની કિંમત દિલ્હીમાં રૂ. 115થી વધીને રૂ. 1883 અને મુંબઈમાં રૂ. 1835 થઈ ગઈ છે.
