દિલ્હીમાં કાલે પોલીસે જે કર્યું તે પછી સુપ્રીમ કોર્ટે સરકાર-પોલીસ બંનેને બરાબર ખખડાવી નાખી, અનેક સવાલોના જવાબ માંગ્યા

કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP)એ રવિવારે જંતર-મંતર પર વધુ એક મોટા વિરોધ પ્રદર્શનની જાહેરાત કરી છે. જોકે, દિલ્હી પોલીસે જંતર-મંતર પર સુરક્ષા કડક બનાવી છે. આ દરમિયાન, રવિવારે સુપ્રીમ કોર્ટે CJP વિરોધ સંબંધિત અરજીઓની સુનાવણી કરી. સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હી પોલીસને નોટિસ મોકલી આપી છે.

આ બાજુ, CJPના 3 અગ્રણી નેતાઓ, અભિજીત દીપક, સૌરભ દાસ અને આશુતોષ રંકાને દિલ્હી પોલીસે દિલ્હી કેન્ટ પોલીસ સ્ટેશન ખાતે એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટમાં રજૂ કર્યા, જ્યાં તેમને છોડી મૂકવામાં આવ્યા.દિલ્હીની એક કોર્ટે તેમને મુક્ત કર્યા છે.

રવિવાર સવારથી, પોલીસે નવી દિલ્હી જિલ્લામાં વિરોધ પ્રદર્શનમાં ભાગ લેનારા 60 લોકોની અટકાયત કરી છે. આ લોકોમાંથી કોઈ પણ વિદ્યાર્થી નથી, તે બધા CJP અને AAP સમર્થક છે.

દિલ્હી પોલીસે શનિવારે દિલ્હીમાં થયેલા વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન પોલીસ કર્મચારીઓ સાથે ઝપાઝપી અને તોડફોડના સંદર્ભમાં 20 FIR નોંધી છે. આ FIR દિલ્હીના વિવિધ જિલ્લાઓમાં નોંધાઈ છે.

રવિવારે જંતર-મંતર પર કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP) દ્વારા મોટા વિરોધ પ્રદર્શનની જાહેરાત પછી, કેટલાક પ્રદર્શનકારીઓ ત્યાં પહોંચ્યા અને તેમને દિલ્હી પોલીસે અટકાયતમાં લીધા. અટકાયત કરાયેલા લોકોમાં CPI(M)ના સાંસદ જોન બ્રિટાસ પણ હતા. દિલ્હી પોલીસે કોઈને પણ વિરોધ પ્રદર્શન કરવાની મંજૂરી આપી ન હતી.

સુપ્રીમ કોર્ટે નિર્દેશ આપ્યો છે કે શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનકારીઓને ગેરકાયદેસર રીતે અટકાયતમાં ન લેવા, મેટ્રો અને રેલ સેવાઓ સામાન્ય રીતે જાળવવા અને ઇન્ટરનેટ કોઈપણ વિક્ષેપ વિના ચલાવવામાં આવે. આ સૂચનાઓ કોઈપણ કાયદો અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિ પર લાગુ પડે છે.

દિલ્હી પોલીસ દ્વારા પ્રદર્શનકારીઓની અટકાયત અને પરિણામે ઉભી થયેલી પરિસ્થિતિની ગંભીર નોંધ લેતા, સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હી પોલીસ, કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવ અને દિલ્હી મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન (DMRC) સહિત સંબંધિત અધિકારીઓને નોટિસ મોકલી આપી છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે CJPના વિરોધ સંબંધિત અરજીઓની સુનાવણી કરતી વખતે, દિલ્હી પોલીસને સમગ્ર રાજધાનીમાં બેરિકેડ્સ દૂર કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો. કોર્ટે કહ્યું કે બેરિકેડ્સની સમીક્ષા કરવી જોઈએ. સુપ્રીમ કોર્ટ આગામી મંગળવારે આ મામલાની સુનાવણી કરશે.

પોલીસ પ્રવક્તા રાજીવ રંજને જણાવ્યું હતું કે શનિવારે, ડાબેરી સંગઠનો અને આમ આદમી પાર્ટી (AAP)એ સમગ્ર દિલ્હીમાં પોતાની પુરી તાકાત એકથી કરી હતી. તેમણે વિવિધ સ્થળોએ દેખાવો કરીને પોલીસ કામગીરીમાં વિક્ષેપ પાડવાનો પ્રયાસ કર્યો, જેના કારણે પોલીસ માટે વધુ મુશ્કેલીઓ ઉભી થઈ.

સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના આદેશનું પાલન નહીં કરવાના આક્ષેપો પર ગૃહ મંત્રાલયના સંબંધિત અધિકારીઓને નોટિસ જારી કરી છે. કોર્ટે પૂછ્યું કે તેમની સામે અવમાનનાની કાર્યવાહી કેમ ન શરૂ કરવામાં આવે? અધિકારીઓએ આ અંગે સોગંદનામું દાખલ કરવું પડશે. સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ નોટિસ જારી કરવા સામે વાંધो વ્યક્ત કર્યો હતો. આના પર જસ્ટિસ જોયમાલ્ય બાગચીએ કહ્યું કે કારણ દર્શાવો નોટિસ અને અવમાનના નોટિસ અલગ-અલગ હોય છે. કોર્ટે અવમાનના અરજીઓ સાથે હેબિયસ કોર્પસ (બંદી પ્રત્યક્ષીકરણ) અરજીઓ પર પણ સંબંધિત અધિકારીઓ પાસે જવાબ માંગ્યો છે. બંદી પ્રત્યક્ષીકરણ અરજીમાં કોઈ વ્યક્તિને કસ્ટડીમાંથી મુક્ત કરવા માટે કોર્ટની મદદ માંગવામાં આવે છે. કોર્ટે કહ્યું કે અધિકારીઓએ જણાવવું પડશે કે પ્રદર્શન દરમિયાન થયેલી કાર્યવાહી પાછળ શું કારણ હતું અને કઈ પરિસ્થિતિઓમાં લોકોને કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા હતા.

સુપ્રીમ કોર્ટે નિર્દેશ આપ્યો કે દિલ્હીમાં મેટ્રો અને રેલ સેવાઓ સામાન્ય રીતે ચાલુ રહેશે. જાહેર વ્યવસ્થા બગડવાની આશંકા હોય ત્યારે નિયમો હેઠળ જરૂરી પ્રતિબંધો લગાવી શકાય છે. જોકે, પરિવહન સેવાઓને સંપૂર્ણપણે બંધ કરી શકાતી નથી. કોર્ટે અધિકારીઓને મેટ્રો સ્ટેશનો બંધ કરવાના નિર્ણય પર પુનઃવિચાર કરવા કહ્યું. કોર્ટે એ પણ નિર્દેશ આપ્યો કે બદલાયેલા નિર્ણયોની માહિતી લોકો સુધી પહોંચાડવામાં આવે. ટ્રાફિક અંગે નવી એડવાઈઝરી જારી કરવા માટે પણ કહેવામાં આવ્યું હતું. અધિકારીઓને મંગળવાર સુધી પાલન અહેવાલ  આપવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો. સુનાવણી દરમિયાન સોલિસિટર જનરલે જણાવ્યું કે તમામ મેટ્રો સ્ટેશન ગઈ રાતના 10 વાગ્યા સુધી ખોલી દેવામાં આવ્યા હતા. ટ્રેનો સામાન્ય રીતે ચાલી રહી છે.

સુનાવણી દરમિયાન મેટ્રો સ્ટેશનો પર પ્રતિબંધનો મુદ્દો પણ ઉઠ્યો. સોલિસિટર જનરલે જણાવ્યું કે દિલ્હી મેટ્રોના 303 સ્ટેશનોમાંથી 45 પર એન્ટ્રી અને એક્ઝિટ મર્યાદિત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે બાકીના સ્ટેશનો ખુલ્લા હતા અને મેટ્રોની સામાન્ય સમયપત્રક મુજબ સેવાઓ ચાલી. 7,981 ટ્રેન ટ્રિપ સંચાલિત થઈ. જસ્ટિસ બાગચીએ દિલ્હી મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન (DMRC) પાસે એવા સ્ટેશનોનો નકશો માંગ્યો, જ્યાં પ્રવેશ અને નિકાસ બંધ અથવા મર્યાદિત કરવામાં આવ્યા હતા. કોર્ટે પૂછ્યું કે પહેલા 57 સ્ટેશન બંધ કરવાની વાત હતી, તો પછી 45 સ્ટેશનો પર જ પ્રતિબંધ કેમ લગાવવામાં આવ્યો? કોર્ટ એ સમજવા માંગે છે કે કયા સ્ટેશનો પર રોક લગાવી અને કયા ખુલ્લા રાખવામાં આવ્યા. આનાથી મુસાફરોને પડેલી મુશ્કેલીનું આકલન કરી શકાશે.

સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હીમાં ઇન્ટરનેટ સેવાઓમાં બાધા ન પહોંચાડવાનો નિર્દેશ આપ્યો. સોલિસિટર જનરલે કહ્યું કે કાયદાની જરૂરિયાત ઊભી થાય ત્યારે ઇન્ટરનેટ પર રોક લગાવી શકાય છે. આના પર જસ્ટિસ બાગચીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે કાયદાની જોગવાઈઓ હેઠળ જરૂરી કાર્યવાહીનો વિકલ્પ હંમેશા ખુલ્લો છે. કોર્ટે કહ્યું કે ઇન્ટરનેટ સેવાઓ અબાધિત રહેવી જોઈએ અને કાયદા મુજબ જ કોઈ પ્રતિબંધ લગાવવો જોઈએ. કોર્ટે શહેરમાં લોકો અને ટ્રાફિકની ચાલુ રાખવાનો પણ નિર્દેશ આપ્યો. તેમણે કહ્યું કે અવરજવર પર ટ્રાફિક નિયમો હેઠળ જ નિયંત્રણ કરી શકાય છે. બેરિકેડિંગની તુરંત સમીક્ષા કરવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. અધિકારીઓએ કાયદો-વ્યવસ્થા અને ટ્રાફિકની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને નિર્ણય લેવો પડશે. જ્યાં જરૂર હોય, ત્યાં જ બેરિકેડ લગાવવા જોઈએ.

સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટની બહાર ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS)ની કલમ 163 લાગુ હોવાનો બોર્ડ લગાવવાનો મુદ્દો ઉઠ્યો. વકીલ ગોપાલ શંકરનારાયણને કહ્યું કે આ બોર્ડના કારણે વકીલોને કોર્ટમાં આવતા રોકવામાં આવી રહ્યા છે. અન્ય એક વકીલે પણ કહ્યું કે પ્રદર્શનમાં સામેલ ન હોવા છતાં તેમને અંદર જતા અટકાવવામાં આવ્યા. સોલિસિટર જનરલે કોર્ટને જણાવ્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટ પરિસરમાં બહાર કલમ 163 લાગુ હોવાની સૂચનાવાળો બોર્ડ લગાવવામાં આવ્યો છે. ત્યારબાદ કોર્ટે બોર્ડને તુરંત હટાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો. કોર્ટે કહ્યું કે વકીલો અને સામાન્ય લોકોને ન્યાય મેળવવા માટે અદાલત સુધી પહોંચવામાં મુશ્કેલી ન પડવી જોઈએ. સુપ્રીમ કોર્ટ અને અન્ય અદાલતોમાં આવવા-જવા પર કોઈ પ્રકારનો પ્રતિબંધ ન લગાવવો જોઈએ.

સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે પોલીસની કાર્યવાહી કાયદા મુજબ હોવી જોઈએ. કોઈને પણ ગેરકાયદેસર રીતે કસ્ટડીમાં લઈ શકાતા નથી. કોર્ટે પોલીસ અધિકારી દ્વારા વગર બેજના કાર્યવાહી કરવા, જરૂર કરતાં વધુ બળ પ્રયોગ કરવા અને ગેરકાયદેસર અટકાયતના આક્ષેપો પર પણ જવાબ માંગ્યો છે. સુનાવણી દરમિયાન વકીલોએ આક્ષેપ કર્યો કે 10 ઓક્ટોબરે પ્રદર્શન સમયે પોલીસે તેમની સાથે મારપીટ કરી હતી. કેટલાક વકીલોએ કહ્યું કે તેમને બળજબરીથી બસમાં બેસાડીને બીજી જગ્યાએ લઈ જવામાં આવ્યા. વરિષ્ઠ વકીલ કે.કે. વેણુગોપાલે તેમની મહિલા જૂનિયર વકીલને કસ્ટડીમાં લેવાનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો. તેમણે કહ્યું કે તેમની જૂનિયરને સુપ્રીમ કોર્ટ આવતી વખતે બળજબરીથી બસમાં બેસાડીને આશરે 12 કિલોમીટર દૂર લઈ જવામાં આવી હતી. વકીલોએ પ્રદર્શનકારીઓના ફોન જપ્ત કરવાના મુદ્દાને પણ ઉઠાવ્યો. કોર્ટે આ મામલે અરજી દાખલ કરવા કહ્યું. સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે ફોન જપ્ત કરવાના મુદ્દા પર મંગળવારે સુનાવણી થશે.

વરિષ્ઠ વકીલ મેનકા ગુરુમીએ કોર્ટમાં દાવો કર્યો કે દિલ્હીમાં પ્રદર્શન દરમિયાન આશરે 7,000 લોકોને કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા. તેમણે કહ્યું કે અરજી કોઈ એક નેતા કે વ્યક્તિની કસ્ટડી પૂરતી મર્યાદિત નથી. તેનો હેતુ તમામ નાગરિકોના અધિકારોની રક્ષા કરવાનો છે. તેમણે કસ્ટડીમાં લીધેલા લોકોની સત્તાવાર સંખ્યા જારી કરવાની માંગ પણ કરી. વકીલોએ આક્ષેપ કર્યો કે કેટલાક લોકોને તેમના ઘરોમાંથી કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા. કેટલાક લોકોને ટ્રેનોમાંથી ઉતારી લેવાની વાત પણ કહેવામાં આવી. તેમણે દાવો કર્યો કે કલમ 163ના દાયરા બહાર પણ લોકોને કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા. સોલિસિટર જનરલે આ આક્ષેપો સામે વાંધો ઉઠાવ્યો અને કહ્યું કે કેટલીક અરજીઓ સરકારને આપવામાં આવી ન હતી. તેમણે આક્ષેપોનું ખંડન પણ કર્યું.

સુનાવણી દરમિયાન વરિષ્ઠ એડવોકેટ કપિલ સિબ્બલે શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનના અધિકારનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો. તેમણે બંધારણની કલમ 19(1)(a) નો હવાલો આપ્યો. સિબ્બલે કહ્યું કે લોકોને પોતાના વિચારો રજૂ કરવાનો અને શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શન કરવાનો અધિકાર છે. તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે પ્રદર્શન માટે નક્કી કરેલી જગ્યાએ જતા પણ લોકોને રોકવામાં આવ્યા. સોલિસિટર જનરલે કહ્યું કે પ્રદર્શનની પરવાનગી માટે અરજી કરવામાં આવી ન હતી. આના પર જસ્ટિસ બાગચીએ કહ્યું કે શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનનો અધિકાર છે, પરંતુ તેની પદ્ધતિ કાયદાના દાયરામાં હોવી જોઈએ. કોર્ટ આ વાત પર પણ વિચાર કરશે કે જાહેર વ્યવસ્થાના નામે લગાવવામાં આવેલા પ્રતિબંધો બંધારણ મુજબ છે કે નહીં.

સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટરૂમમાં વકીલો અને પોલીસ અધિકારીઓ વચ્ચે ચર્ચા થઈ. કેટલાક વકીલોએ પોલીસકર્મીઓની બેસવાની જગ્યા પર વાંધो ઉઠાવ્યો. તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે 10 ઓક્ટોબરે પ્રદર્શન દરમિયાન વકીલોની પીટાઈ કરવામાં આવી હતી. આ દરમિયાન કેટલાક વકીલોએ વિરોધમાં સૂત્રોચ્ચાર પણ કર્યા. કોર્ટે તમામ લોકોને શાંત રહેવા અને શિસ્ત જાળવવા કહ્યું. કોર્ટરૂમ નંબર 18 માં વીડિયો કોન્ફરન્સિંગનું લિંક કામ કરી રહ્યું ન હતું. વકીલોએ કહ્યું કે વરિષ્ઠ એડવોકેટ કે.કે. વેણુગોપાલે વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા હાજર રહેવાનું છે. એટલા માટે લિંક સરખી કરવી જરૂરી છે. આ મુદ્દા પર વાંધો ઉઠ્યા બાદ સુનાવણી આશરે 15 મિનિટ માટે રોકી દેવામાં આવી. ત્યારબાદ સુનાવણી કોર્ટરૂમ નંબર 5 માં શરૂ થઈ.

પ્રીમ કોર્ટે કેસ સાથે જોડાયેલા તમામ પક્ષકારોને પોતાની વાત રજૂ કરવાની તક આપવાની વાત કહી. કોર્ટે વકીલોને હસ્તક્ષેપ અરજી દાખલ કરવાની પરવાનગી પણ આપી. આ માટે અરજીની નકલ આજે જ સોલિસિટર જનરલની કાર્યાલયને આપવી પડશે. કોર્ટે કહ્યું કે તે બંધારણની કલમ 32 હેઠળ મૂળભૂત અધિકારોની રક્ષા કરવા માટે બંધાયેલી છે. પોલીસની કાર્યવાહી, કસ્ટડી, ફોન જપ્ત કરવા અને પ્રતિબંધો સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પર આગળ સુનાવણી થશે. અધિકારીઓએ પોતાના જવાબો અને સોગંદનામા દાખલ કરવા પડશે. હવે આ મામલે આગામી સુનાવણી મંગળવારે થશે.