PMની જાહેરાત રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાંથી લ્યુટિયન્સની પ્રતિમા હટાવાશે, તેની જગ્યાએ...

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના એક નિવેદન બાદ દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં 'લ્યુટિયન્સ વિરુદ્ધ રાજાજી'ની ચર્ચાએ જોર પકડ્યું છે. વડાપ્રધાને જાહેરાત કરી છે કે હવે રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાંથી બ્રિટિશ આર્કિટેક્ટ એડવિન લ્યુટિયન્સની પ્રતિમા હટાવવામાં આવશે અને તેના સ્થાને આઝાદ ભારતના પ્રથમ ભારતીય ગવર્નર જનરલ સી. રાજગોપાલાચારી (રાજાજી)ની પ્રતિમા સ્થાપિત કરવામાં આવશે.

'મન કી બાત'માં વડાપ્રધાને કરી જાહેરાત

પોતાના રેડિયો કાર્યક્રમ 'મન કી બાત'ના 131માં એપિસોડમાં વડાપ્રધાન મોદીએ આ ફેરફારની માહિતી આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે, રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં એડવિન લ્યુટિયન્સની જગ્યાએ હવે ‘રાજાજી’ બિરાજશે. આ જાહેરાત બાદ 23 ફેબ્રુઆરીથી રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં ‘રાજાજી ઉત્સવ’ની ઉજવણી કરવામાં આવશે, જેમાં 24 ફેબ્રુઆરીથી 1 માર્ચ સુધી સી. રાજગોપાલાચારીના જીવન પર આધારિત એક વિશેષ પ્રદર્શન પણ યોજાશે.

કોણ હતા રાજાજી?

ચક્રવર્તી રાજગોપાલાચારી, જેમને આખો દેશ 'રાજાજી' તરીકે ઓળખે છે, તેઓ આઝાદ ભારતના પ્રથમ અને એકમાત્ર ભારતીય ગવર્નર જનરલ (1948-1950) હતા.

• સેવાનું પ્રતીક: વડાપ્રધાને તેમને એવા નેતા ગણાવ્યા જેમણે સત્તાને પદ નહીં પણ સેવાનું માધ્યમ માન્યું હતું.
• સ્વદેશી ગૌરવ: આજનું રાષ્ટ્રપતિ ભવન બ્રિટિશ શાસનમાં ‘વાયસરોય હાઉસ’ તરીકે ઓળખાતું હતું. આઝાદી બાદ રાજાજી આ ભવનમાં રહેનાર પ્રથમ ભારતીય હતા.

વસાહતી માનસિકતામાંથી મુક્તિનો સંદેશ

આ ફેરફાર પાછળનો મુખ્ય સંદેશ ‘નિવેશિકરણ’ (De-colonization) માનવામાં આવે છે. બ્રિટિશ આર્કિટેક્ટ લ્યુટિયન્સની પ્રતિમા હટાવીને ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામના નેતાની પ્રતિમા લગાવવી એ દર્શાવે છે કે સરકાર હવે રાષ્ટ્રીય પ્રતીકોમાં બ્રિટિશ વારસાને બદલે ભારતીય નેતૃત્વ અને ગૌરવને પ્રાથમિકતા આપી રહી છે.

કોણ હતા એડવિન લ્યુટિયન્સ?

એડવિન લ્યુટિયન્સ બ્રિટનના પ્રખ્યાત આર્કિટેક્ટ હતા. 1911માં જ્યારે બ્રિટિશ શાસને રાજધાની કલકત્તાથી દિલ્હી ખસેડવાનો નિર્ણય લીધો, ત્યારે નવી દિલ્હીની ડિઝાઇનની જવાબદારી તેમને સોંપવામાં આવી હતી. રાષ્ટ્રપતિ ભવન, નોર્થ બ્લોક, સાઉથ બ્લોક અને રાજપથ (હવે કર્તવ્ય પથ) તેમના જ પ્લાનિંગનો હિસ્સો છે. આ જ કારણ છે કે દિલ્હીના મધ્ય વહીવટી વિસ્તારને આજે પણ ‘લ્યુટિયન્સ દિલ્હી’ કહેવામાં આવે છે.

રાજાજીના યોગદાન રાજાજી એક સમાજ સુધારક, મહાન વિચારક અને સક્ષમ પ્રશાસક તરીકે જાણીતા છે. તેમનો જન્મ 10 ડિસેમ્બર, 1878 ના રોજ મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી (હાલના તમિલનાડુ) ના સેલમ જિલ્લાના થોરાપલ્લી ગામમાં થયો હતો. રાજગોપાલાચારીએ તેમનું પ્રારંભિક શિક્ષણ તેમના ગામની શાળામાં મેળવ્યું. તેમણે બેંગ્લોરની સેન્ટ્રલ હિન્દુ કોલેજમાંથી સ્નાતકની ડિગ્રી મેળવી અને પછી કાયદા કોલેજમાં પ્રવેશ મેળવ્યો, જ્યાં તેમણે કાયદાનો અભ્યાસ શરૂ કર્યો.

લોકમાન્ય બાલ ગંગાધર તિલકના દરેક ભારતીયને સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા માટે બ્રિટિશ સામ્રાજ્ય સામે લડવા માટેના આહ્વાનથી રાજાજી ખૂબ પ્રભાવિત થયા. તેઓ તિલકને પોતાના માર્ગદર્શક માનતા હતા. રાજાજી ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં જોડાયા અને ત્યારબાદ જુલાઈ 1917 માં સેલમ મ્યુનિસિપાલિટીના અધ્યક્ષ તરીકે નામાંકિત થયા. ત્યારબાદ રાજાજીએ ઘણા ઐતિહાસિક જાહેર કાર્યો પૂર્ણ કર્યા. રાજગોપાલાચારી એક નાની ઝૂંપડીમાં રહેતા હતા. 12 માર્ચ, 1930 ના રોજ, જ્યારે ગાંધીજીએ ઐતિહાસિક દાંડી કૂચનું આયોજન કર્યું, ત્યારે રાજગોપાલાચારીએ મીઠાના કાયદાને તોડવા માટે મદ્રાસ પ્રાંતમાં દરિયા કિનારે લાંબી કૂચનું નેતૃત્વ કર્યું. આ દરમિયાન, તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી અને છ મહિના સુધી જેલમાં રહ્યા. ત્યારબાદ રાજાજી રાષ્ટ્રીય નેતા તરીકે ઉભરી આવ્યા. તેમણે 1937 માં તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રાંતના વડા પ્રધાન તરીકે પણ સેવા આપી. સ્વતંત્રતા પછી, રાજાજીને બંગાળના રાજ્યપાલ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. ત્યારબાદ, 1947 માં, જ્યારે સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ ગવર્નર-જનરલ લોર્ડ માઉન્ટબેટનનો કાર્યકાળ સમાપ્ત થયો, ત્યારે ચક્રવર્તી રાજાજીને આ પદ માટે ચૂંટવામાં આવ્યા. ત્યારબાદ, 1950 માં સરદાર પટેલના મૃત્યુ પછી, રાજગોપાલાચારીને ગૃહમંત્રી તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. રાષ્ટ્ર પ્રત્યેની તેમની પ્રતિભાશાળી સેવાઓ માટે રાજાજીને 1954 માં ભારત રત્નથી નવાજવામાં આવ્યા, અને આ સર્વોચ્ચ સન્માન મેળવનારા પ્રથમ વ્યક્તિ બન્યા. 25 ડિસેમ્બર, 1972 ના રોજ 93 વર્ષની વયે તેમનું અવસાન થયું.