દુનિયાની સૌથી મોટી અમેરિકન ટેક કંપની એપલની ભારતમાં મુશ્કેલીઓમાં વધારો થઇ શકે છે. આ જ કારણ છે કે, કંપની નવા નિયમનો વિરોધ કરી રહી છે અને તેને પડકારવા માટે કોર્ટમાં ગઈ છે. જોકે ભારતમાં હજુ સુધી એપલ પર દંડ ફટકારવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ સ્પર્ધા વિરોધી કાયદાઓમાં ફેરફારને કારણે તેના પર 38 બિલિયન ડૉલરના દંડનું જોખમ તોળાયેલું છે. ભારતીય રૂપિયામાં તેને બદલવામાં આવે તો, આ રકમ આશરે રૂ. 320,000 કરોડ થાય છે.
આ અગાઉ, ભારતમાં આ દંડ ફક્ત એ વ્યવસાય પર લગાવવામાં આવતો હતો જે વ્યવસાય ભારતમાં કરવામાં આવતો હોય. એટલે કે એપલના કિસ્સામાં, ફક્ત એપ સ્ટોર ભારતની આવક પર. આ રકમ ખૂબ જ ઓછી હોત. જો કે, કાયદામાં કરવામાં આવેલા ફેરફાર સાથે, CCI (ભારતીય સ્પર્ધા પંચ)ને દંડ માટે કંપનીના સમગ્ર વૈશ્વિક આવકનો ઉપયોગ કરવાની સત્તા આપવામાં આવી હતી.
બદલાયેલા આ નિયમથી આ ખતરો આટલી મોટી રકમ સુધી પહોંચી ગયો છે. આ જ કારણ છે કે એપલ ગભરાઈ ગઈ છે અને હવે તેણે દિલ્હી હાઈકોર્ટનો સંપર્ક કર્યો છે. ચાલો જોઈએ કે આ કેસ કેવી રીતે શરૂ થયો અને તેની પાછળની મૂળ વાત શું છે.
આ વિવાદ એપલની એપ સ્ટોર નીતિઓને કારણે ઉભો થયો હતો. ભારતીય ડેવલપર્સે ફરિયાદ કરી હતી કે, આઇફોન વપરાશકર્તાઓ ફક્ત એપલના એપ સ્ટોરમાંથી જ એપ્સ ડાઉનલોડ કરી શકે છે. એપલની ચુકવણી સિસ્ટમ પણ એપલના નિયમો હેઠળ કાર્ય કરે છે, અને કમિશન પણ તેના નિયમો અનુસાર ચાલે છે. આના કારણે ભારતીય ડેવલપર્સને નુકસાન પણ થતું હોય છે.
ડેવલપર્સને લાગ્યું કે આ બજાર પર અયોગ્ય નિયંત્રણ છે. CCIએ આ ફરિયાદોના આધારે તપાસ શરૂ કરી. આ તપાસમાં એપલ તેની સત્તાનો દુરુપયોગ કરી રહી છે કે કેમ તે અંગે પ્રશ્નો ઉભા થયા. આ તપાસને કારણે કેસને દંડના ઘેરામાં લાવવામાં આવ્યો.
જ્યારે તપાસ શરૂ થઈ, ત્યારે એપલ જાણતી હતી કે કોઈપણ દંડ ફક્ત તેના ભારતીય વ્યવસાય પર લાગુ થશે. જોકે, 2023માં, સ્પર્ધા કાયદામાં સુધારો કરવામાં આવ્યો. સરકારે CCIને કંપનીના વૈશ્વિક ટર્નઓવરના 10 ટકા સુધી દંડ લાદવાની નવી સત્તાઓ આપી.
એપલ વિશ્વની સૌથી મોટી ટેક કંપનીઓમાંની એક છે, જેની વૈશ્વિક આવક ટ્રિલિયન ડૉલરમાં છે. તેથી, દસ ટકા સીધા 38 બિલિયન ડૉલર સુધી પહોંચી ગયા. તપાસ ભારતમાં છે, પરંતુ ખતરો પુરી વૈશ્વિક આવક સુધી વિસ્તરી ગયો છે. આખી રમત અહીં જ પલટી ગઈ.
એપલ દલીલ કરે છે કે, જો તપાસ એપ સ્ટોર ભારતની નીતિઓ વિશે છે, તો દંડ પણ તેના આવકના તે ભાગ પર લગાવવો જોઈએ. કંપની કહે છે કે ભારતનો નવો નિયમ તેની સામે એક પ્રકારની સજા જેવો છે. એપલ એવી પણ દલીલ કરે છે કે, સુપ્રીમ કોર્ટે પહેલાથી જ ચુકાદો આપ્યો છે કે, સંબંધિત ટર્નઓવર પર દંડ લાદવો જોઈએ, એટલે કે, ફક્ત તે વ્યવસાયના આવક પર જેમાં સમસ્યા મળી આવી હતી. એપલ કહે છે કે, ભારતની નવી સિસ્ટમ આ સિદ્ધાંતનો વિરોધાભાસ કરે છે અને તેથી તેને અટકાવવી જોઈએ.
CCIનું વલણ સંપૂર્ણપણે અલગ છે. તે કહે છે કે, નાના દંડનો મોટી ટેક કંપનીઓ પર કોઈ પ્રભાવ પડતો નથી. તેમના વ્યવસાયો એટલા વિશાળ છે કે સ્થાનિક આવક પર દંડ લાદવો બિનઅસરકારક છે. તેથી, મોટી કંપનીઓ ભારતીય કાયદાને ગંભીરતાથી લે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે નવો નિયમ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. ભારત દલીલ કરે છે કે, જો કંપનીઓ વૈશ્વિક સ્તરે કાર્ય કરે છે, તો કાયદાની પણ સમાન અસર થવી જોઈએ.
આ મામલો હવે કોર્ટમાં છે. જો કોર્ટ એપલની દલીલ સ્વીકારે છે, તો ખતરો વર્ચ્યુઅલ રીતે દૂર થઈ જશે. દંડ ફરી એકવાર ભારત સ્થિત વ્યવસાયો સુધી મર્યાદિત રહેશે. પરંતુ, જો કોર્ટ ભારતના નવા નિયમને સમર્થન આપે છે, તો CCIને વિશ્વની સૌથી મજબૂત દંડનીય શક્તિઓ પ્રાપ્ત થશે. આ અસર ફક્ત એપલ પૂરતી મર્યાદિત રહેશે નહીં. ગૂગલ, મેટા અને એમેઝોન જેવી અન્ય ટેક કંપનીઓએ પણ આ જ પ્રકારે તેનો સામનો કરવો પડશે.
