દિવાળી ક્યારે ઉજવવી તે અંગે મૂંઝવણ પ્રવર્તી રહી છે. જોકે પંડિતો, જ્યોતિષીઓ અને કાશી વિદ્વત પરિષદે એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, દિવાળીનો દીપોત્સવ અને મહાલક્ષ્મી પૂજા 20 ઓક્ટોબરે જ થશે, તો પણ કેટલાક શહેરો, ગામડાઓ અને વિસ્તારો એવા છે કે જ્યાં 21 ઓક્ટોબરે આ તહેવાર ઉજવવામાં આવી રહ્યો છે. પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશના કાસગંજમાં પણ કેટલાક સ્થળોએ, 21 ઓક્ટોબરે દિવાળીની ઉજવણી કરવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું છે.
જોકે, શાસ્ત્રો પર નજર નાખવાથી ચોક્કસ કારણો જાણવા મળે છે કે, 21 ઓક્ટોબર દીપોત્સવ અને લક્ષ્મી પૂજા માટે યોગ્ય સમય કેમ નથી. આ અંગે, જ્યોતિષના વિદ્વાન અને નિષ્ણાત આચાર્ય હિમાંશુ ઉપમન્યુ કહે છે કે, નિર્ણય સિંધુ, ધર્મ સિંધુ વ્રતરાજ અને અન્ય શાસ્ત્રોના આધારે વ્રત અને તહેવારો ઉજવવાનું માનવામાં આવે છે.
તેમના મુજબ, જો અમાવસ્યાના બે દિવસ હોય, તો લક્ષ્મી પૂજા અને દિવાળી એ દિવસે ઉજવવી જોઈએ જ્યારે અમાવસ્યા પ્રદોષ કાળને પાર કરે છે અને રાત્રિની એક ઘાટી સુધી પહોંચે છે. દિવાળી એ દિવસે ઉજવવી જોઈએ જ્યારે અમાવસ્યા પ્રદોષ કાળને પાર કરે છે.
હવે સવાલ એ ઊભો થાય છે કે, પ્રદોષ કાળ કયા સમયને કહેવામાં આવે છે? સૂર્યાસ્ત પછીના ત્રણ મુહૂર્ત (મુહૂર્ત)ને પ્રદોષ કાળ કહેવામાં આવે છે, જે મોટાભગે લગભગ 2 કલાક અને 24 મિનિટ જેટલો હોય છે અને 20 ઓક્ટોબરે, અમાવસ્યા તિથિની શરૂઆત બપોરે 2:32 વાગ્યે શરૂ થઇ રહી છે, જેના કારણે આ દિવસે અમાવસ્યા તિથિ પ્રદોષ કાળ અને રાત્રિનો સમય બંને મળી રહ્યા છે.
બીજી બાજુ, 21 ઓક્ટોબરે, અમાવસ્યા તિથિ ફક્ત 4:26 વાગ્યા સુધી જ છે. પંચાંગના આધારે, તે સાબિત થાય છે કે, 21 ઓક્ટોબરે અમાવસ્યા તિથિ પ્રદોષ કાળને સ્પર્શ પણ કરતી નથી, તેને પાર કરવાની તો વાત જ છોડી દો. તેથી, ખુશી અને સમૃદ્ધિનો તહેવાર દિવાળી 20 ઓક્ટોબરે જ ઉજવવી જોઈએ.
દિવાળી 18 ઓક્ટોબર, 2025ના રોજ ધનતેરસથી શરૂ થાય છે. જ્યારે દીપોત્સવ અથવા દીપાવલી પાંચ દિવસનો તહેવાર હોય છે, પરંતુ આ વખતે એક તિથિ વધી જતી હોવાથી આ વર્ષે તેને છ દિવસનો તહેવાર બનાવી દેવામાં આવ્યો છે. અત્યાર સુધી, મોટો પ્રશ્ન એ હતો કે દિવાળી 20 ઓક્ટોબરે આવે છે કે 21 ઓક્ટોબરે. જવાબ એ છે કે આ વખતે દિવાળી 20 ઓક્ટોબરે જ છે.
આનું કારણ એ છે કે, અમાવસ્યા તિથિ (નવા ચંદ્રનો દિવસ) આખી રાત ચાલવી જોઈએ, જેને નિશીથ વ્યાપિની અમાવસ્યા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, અને તે દિવાળી પર કરવામાં આવતી મહાનિશા પૂજા માટે જરૂરી છે. આ બધા સંયોગો 20 ઓક્ટોબરની રાત્રે બની રહ્યા છે, તેથી લક્ષ્મી પૂજા, પ્રદોષ કાળ દરમિયાન દીપ પૂજા અને મહાનિશા પૂજા બધા 20 ઓક્ટોબરની સાંજથી રાત સુધી થશે.
21 ઓક્ટોબરે પણ અમાવસ્યા તિથિ હોવાથી તેનું મહત્વ વધી જાય છે. અમાવસ્યા તિથિ શુદ્ધિકરણ અને આધ્યાત્મિકતાનો દિવસ છે. તેથી, અમાવસ્યા પર નદીમાં અને ગંગામાં સ્નાન કરવાની પરંપરા રહી છે. આ સાથે જ, આ દિવસે ભગવાન શનિની ખાસ પૂજા કરવામાં આવે છે. તેમને સરસવના તેલનો દીવો અર્પણ કરો, કાળા તલનું દાન કરો અને કપડાં અને પૈસાનું દાન કરો. કાર્તિક અમાવસ્યા સ્નાન અને દાનનો પણ દિવસ છે. આ દિવસે ભગવાન શનિને તેલ અર્પણ કરીને, ગ્રહોના પ્રભાવને ઓછો કરી શકાય છે.
