સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ બંધ થઈ જાય તો દુનિયા સુધી કેવી રીતે પહોંચશે તેલ? આ છે વૈકલ્પિક માર્ગો

ઈરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)એ તાજેતરમાં ચેતવણી આપી હતી કે, જો પરિસ્થિતિ વધુ વણસી જશે તો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી તેલનું એક ટીપું પણ નહીં જવા દે. આ દરિયાઈ માર્ગ ફારસની ખાડીને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડે છે. માત્ર 33 કિલોમીટર પહોળો આ દરિયાઈ માર્ગ પરથી વિશ્વના ક્રૂડ ઓઈલનો લગભગ 20-25% હિસ્સો પસાર થાય છે.

સાઉદી અરેબિયા, ઇરાક, કુવૈત, કતાર અને UAE જેવા દેશો આ માર્ગ પરથી તેમના મોટાભાગના તેલની નિકાસ કરે છે. ભારતની કુલ તેલ આયાતનો 35-40% પણ આ માર્ગ દ્વારા થાય છે. અહીં સંકટ આવે છે તો તેલના ભાવમાં તેજ વધારો અને સપ્લાય ચેઇન પર અસર શકે છે. જો કે, સત્ય એ છે કે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠો સંપૂર્ણપણે આ એક માર્ગ પર નિર્ભર નથી. અન્ય ઘણા દરિયાઈ માર્ગો અને વૈકલ્પિક પાઇપલાઇન છે જે વિવિધ દેશો સુધી તેલ પહોંચાડે છે.

માત્ર હોર્મુઝ જ નહીં, આ માર્ગો પણ છે લાઇફલાઇન

હોર્મુઝ સૌથી સંવેદનશીલ 'ચોકપોઇન્ટ' હોવા છતા વૈશ્વિક સ્તર પર દરરોજ લગભગ 100 મિલિયન બેરલ તેલની જરૂરિયાત હોય છે, જેમાથી માત્ર 20-25% હિસ્સો જ હોર્મુઝમાંથી પસાર થાય છે. બાકીના તેલને વિશ્વની ઉર્જા જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરતા મુખ્ય દરિયાઈ ચોકપોઇન્ટ અને પાઇપલાઇન્સ સુધી પહોંચાડવા માટે અન્ય ઘણા મુખ્ય માર્ગો છે:

સ્ટ્રેટ ઓફ મલાક્કા:

મલેશિયા અને ઇન્ડોનેશિયા વચ્ચે સ્થિત, આ માર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્ત્વ પૂર્ણ શિપિંગ માર્ગોમાંથી એક છે. 2025માં દરરોજ 23 મિલિયન બેરલ તેલ તેમાંથી પસાર થતું હતું. આફ્રિકા, અમેરિકા અને રશિયાથી એશિયા જતા ઘણા તેલ ટેન્કર આ માર્ગથી પસાર થાય છે.

સુએઝ કેનાલ:

ઇજિપ્તમાં સ્થિત આ નહેર લાલ સમુદ્રને ભૂમધ્ય સમુદ્ર સાથે જોડે છે. આ નહેર યુરોપ અને અમેરિકા સુધી તેલ પરિવહન માટેનો સૌથી ટૂંકો અને સસ્તો માર્ગ છે. નાઇજીરીયા અને અંગોલા જેવા આફ્રિકન દેશોમાંથી તેલ પણ આ જ માર્ગે યુરોપ પહોંચે છે.

બાબ અલ-મંદેબ:

યમન અને જીબુતી વચ્ચે સ્થિત, આ સામુદ્રધુની લાલ સમુદ્રનો પ્રવેશદ્વાર છે. સુએઝ કેનાલ તરફ જતા બધા ટેન્કરોને આ સોયની અણી જેવા માર્ગમાંથી પસાર થવું પડે છે. દરરોજ લાખો બેરલ તેલ તેમાંથી પસાર થાય છે.

તુર્કી સ્ટ્રેટ:

તે કાળા સમુદ્રને ભૂમધ્ય સમુદ્ર સાથે જોડે છે. રશિયા, કઝાકિસ્તાન અને અઝરબૈજાનનું તેલ આ માર્ગ દ્વારા યુરોપિયન બજારો સુધી પહોંચે છે. નોર્વે અને યુનાઇટેડ કિંગડમમાંથી તેલ નિકાસ આ માર્ગ દ્વારા થાય છે, જે યુરોપના ઉર્જા બજાર માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

કેપ ઓફ ગુડ હોપ:

આફ્રિકાના દક્ષિણ છેડે આવેલો આ રુટ ત્યારે ઉપયોગ થાય છે, જ્યારે જ્યારે સુએઝ કેનાલ અથવા લાલ સમુદ્રમાં તણાવ વધે છે. ઘણા ટેન્કરો યુરોપ અને એશિયા સુધી પહોંચવા માટે આ માર્ગનો ઉપયોગ કરે છે. આ માર્ગ લાંબો અને ખર્ચાળ છે, પરંતુ કટોકટીના સમયમાં સૌથી સલામત વિકલ્પ સાબિત થાય છે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટથી બચતી મુખ્ય પાઇપલાઇન્સ