આ તો હજુ એક શરૂઆત છે... RBI આપશે વધુ એક ઝટકો, પરંતુ રેપો રેટ વધારવા પર MPC સહમત નથી

ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા માટે, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ને વ્યાજ દરમાં વધુ વધારો કરવો પડી શકે છે, પરંતુ ખૂબ જ ઝડપથી આમ કરવાથી દેશના આર્થિક વિકાસ દર પર દબાણ વધી શકે છે. બુધવારે જાહેર થયેલી નાણાકીય નીતિ સમિતિ (MPC)ની બેઠકની મિનિટ્સ દ્વારા આ સંકેત મળે છે. આ મહિને, RBIએ લગભગ 4 વર્ષમાં પહેલીવાર રેપો રેટમાં વધારો કર્યો. હવે, વધતા ફુગાવાના દબાણ વચ્ચે, પ્રશ્ન એ છે કે શું આગામી મહિનાઓમાં સામાન્ય લોકો માટે ઉધાર લેવાનું વધુ મોંઘું થઈ શકે છે.

RBIની નાણાકીય નીતિ સમિતિએ સર્વાનુમતે આ મહિને રેપો રેટમાં 25 બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો કર્યો, જેનાથી દર 5.50 ટકા થયો. જ્યારે, કેન્દ્રીય બેંકે તેના નાણાકીય નીતિ વલણને તટસ્થથી બદલીને કૈલિબ્રેટેડ ટાઈટનિંગ બનાવી દીધું છે. આ સૂચવે છે કે ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા માટે આગળ હજુ વધુ કડક પગલાં લેવામાં આવી શકે છે, અને નજીકના ભવિષ્યમાં વ્યાજ દરમાં ઘટાડો થવાની સંભાવના ઓછી થઈ શકે છે.

Reporate એ વ્યાજ દર છે જેના પર RBI બેંકોને ધિરાણ આપે છે. આ દરમાં વધારો બેંકો માટે ઉધાર લેવાનું વધુ મોંઘું બનાવી શકે છે. આનાથી હોમ લોન, કાર લોન અને અન્ય લોન પરના વ્યાજ દરો પર પણ અસર પડી શકે છે. જોકે, ગ્રાહક લોન દરોમાં કેટલો અને ક્યારે ફેરફાર થશે તે બેંકના નિર્ણયો અને લોનની શરતો પર આધાર રાખે છે.

RBI સામે સૌથી મોટો પડકાર ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવાનો છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ વચ્ચે ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવ અને નબળા ચોમાસાએ ખાદ્ય ફુગાવાના દબાણમાં વધારો કર્યો છે. આનાથી સામાન્ય લોકોના ઘરગથ્થુ બજેટ અને કેન્દ્રીય બેંકની નાણાકીય નીતિ બંને અંગે ચિંતા વધી છે. સપ્ટેમ્બર 2026માં ભારતનો છૂટક ફુગાવાનો દર વધીને 5.54 ટકા થયો. આ બજારની અપેક્ષાઓ કરતા વધારે હતો અને RBIની 6 ટકાની ઉપલી મર્યાદાની નજીક રહ્યો.

કેન્દ્રીય બેંકે ઓક્ટોબર-ડિસેમ્બર ક્વાર્ટર માટે સરેરાશ ફુગાવાનો દર 6 ટકા રહેવાનો અંદાજ મૂક્યો છે. સંપૂર્ણ નાણાકીય વર્ષ માટે ફુગાવાનો અંદાજ 5 ટકાથી વધારીને 5.2 ટકા કરવામાં આવ્યો છે. MPC બેઠકની મિનિટ્સ અનુસાર, સમિતિના ઘણા સભ્યો ચિંતિત હતા કે ફુગાવાના દબાણ અર્થતંત્રના અન્ય ભાગોમાં ફેલાઈ શકે છે. તેમનું માનવું હતું કે ભાવ વધારો અનિયંત્રિત બને તે પહેલાં જરૂરી પગલાં લેવા જોઈએ.

RBIના ડેપ્યુટી ગવર્નર પૂનમ ગુપ્તાએ સંકેત આપ્યો હતો કે, ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા માટે વધુ નીતિગત વ્યાજ દરમાં વધારો જરૂરી હોઈ શકે છે. તેમણે ફુગાવાની અપેક્ષાઓને વધુ વધતી અટકાવવા માટે સમયસર પગલાં લેવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. જ્યારે MPC સભ્ય સૌગત ભટ્ટાચાર્યએ પણ નાણાકીય નીતિ કડક રાખવાની તરફેણમાં દલીલ કરી હતી.

જોકે, તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે ખૂબ ઝડપથી વ્યાજ દર વધારવાથી આર્થિક વિકાસને નુકસાન થઈ શકે છે. RBIના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર ઇન્દ્રનીલ ભટ્ટાચાર્યએ પણ ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા માટે સક્રિય અભિગમને ટેકો આપ્યો હતો. તેમણે અભિપ્રાય આપ્યો હતો કે, ભાવ દબાણમાં વધારો થવાના વધુ સંકેતોની રાહ જોવા કરતાં વહેલા પગલાં લેવાનું વધુ સારું રહેશે.

ફુગાવા અંગે ચિંતા હોવા છતાં, બધા MPC સભ્યો આક્રમક વ્યાજ દરમાં વધારાને સમર્થન આપતા નથી. સમિતિના સભ્યો નાગેશ કુમાર અને રામ સિંહે નાણાકીય નીતિના વલણને તટસ્થથી માપાંકિત કડક બનાવવાના નિર્ણયનો વિરોધ કર્યો હતો. રામ સિંહે ચેતવણી આપી હતી કે, નીતિગત વલણમાં ફેરફારને લાંબા સમય સુધી વ્યાજ દરમાં વધારા માટેના સંકેત તરીકે અર્થઘટન કરી શકાય છે, જોકે હાલમાં આ માટે પૂરતું કારણ નથી.

તેમણે લાંબા સમય સુધી વ્યાજ દર ઊંચા રાખવાને બદલે જરૂરિયાત મુજબ નાના, ધીમે ધીમે વધારા માટે હિમાયત કરી હતી. તેમનું માનવું હતું કે આક્રમક વ્યાજ દરમાં વધારાની શક્યતા ગ્રાહક માંગને નબળી બનાવી શકે છે, જે વ્યાજ દરો પ્રત્યે સીધી સંવેદનશીલ ન હોય તેવા ક્ષેત્રોને અસર કરી શકે છે. આનો અર્થ એ થયો કે ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા માટે કડક પગલાં લેવાની જરૂર પડી શકે છે, પરંતુ આર્થિક વિકાસ પર થતી અસરને ધ્યાનમાં રાખીને તેમની ગતિ ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ.

રસપ્રદ વાત એ છે કે, RBIએ દેશ માટે તેના આર્થિક વિકાસની આગાહી સાથે ફુગાવાનો અંદાજ પણ વધાર્યો છે. તેની તાજેતરની નાણાકીય નીતિ સમીક્ષામાં, કેન્દ્રીય બેંકે ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે તેના આર્થિક વિકાસની આગાહી 40 બેસિસ પોઇન્ટ વધારીને 7.1 ટકા કરી છે. આ સૂચવે છે કે RBI આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં મજબૂતાઈની અપેક્ષા રાખે છે, પરંતુ ફુગાવાના જોખમને અવગણી શકાય નહીં. ઊંચા વ્યાજ દરમાં વધારાથી ઉધાર ખર્ચ વધી શકે છે, જેનાથી ઘરગથ્થુ અને કોર્પોરેટ ખર્ચ અને રોકાણ પર અસર પડી શકે છે. બીજી બાજુ, જો ફુગાવો લાંબા સમય સુધી ઊંચો રહે છે, તો તે લોકોની ખરીદ શક્તિને નબળી બનાવી શકે છે.

રેપો રેટ હાલમાં 5.50 ટકા પર છે, અને RBIના બદલાયેલા નીતિગત વલણથી નજીકના ગાળાના વ્યાજ દરમાં ઘટાડાની અપેક્ષાઓ ઓછી થઈ ગઈ છે. જો રેપો રેટમાં વધુ વધારો કરવામાં આવે છે, તો હોમ લોન અને કાર લોન જેવી લોન વધુ મોંઘી થઈ શકે છે. જોકે, સીધી અસર RBI ક્યારે અને કેટલી વધારો કરે છે અને બેંકો તેમના વ્યાજ દરોને કેટલા સમાયોજિત કરે છે તેના પર નિર્ભર રહેશે. હાલમાં, કેન્દ્રીય બેંક બેવડા પડકારનો સામનો કરી રહી છે, તેણે ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા માટે જરૂરી પગલાં કડક કરવા પડશે, અને સાથે જ ખાતરી કરવી પડશે કે વ્યાજ દરમાં તીવ્ર વધારો આર્થિક વિકાસની ગતિને નુકસાન ન પહોંચાડે.