જો અમેરિકા સાથેની ટ્રેડ ડીલ અટકી ગઈ તો મુશ્કેલીઓ વધી જશે

ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી વેપાર કરાર વાટાઘાટો ફરી એકવાર અટકી રહી હોય તેવું લાગે છે. ફેબ્રુઆરીમાં બંને દેશો વચ્ચે એક ફ્રેમવર્ક કરાર થયો હતો. આ કરાર હેઠળ, ભારતીય માલ પર US ટેરિફ 50 ટકાથી ઘટાડીને 18 ટકા કરવામાં આવ્યો હતો. US સુપ્રીમ કોર્ટે પાછળથી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા 'સજાના હેતુથી' ઘણા દેશો પર લાદવામાં આવેલા વૈશ્વિક ટેરિફને રદ કર્યો. આના પરિણામે 10 ટકાનો બેઝલાઇન ટેરિફ લાગુ થયો.

ભારત-US વેપાર કરાર, જેના હેઠળ ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વ્યાપારિક ઉછાળ આવવાની અપેક્ષા હતી, તેને આંચકો લાગ્યો છે. તેને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં એક મુશ્કેલી નડી રહી છે. ભારતના કેન્દ્રીય નાણાં પ્રધાન નિર્મલા સીતારમણે આ અઠવાડિયાની શરૂઆતમાં જણાવ્યું હતું કે, વેપાર વાટાઘાટો 'સ્થિરતાના સ્તરે' પહોંચી ગઈ છે, અને ઉમેર્યું હતું કે તેની આગળ વધવાની શક્યતા ઘણી ઓછી થઇ ગઈ છે.

નાણા પ્રધાને US વેપાર પ્રતિનિધિ જેમસન ગ્રીરની ટિપ્પણીઓના જવાબમાં આ ટિપ્પણી કરી હતી. જેમસન ગ્રીરે જણાવ્યું હતું કે કોઈ ડીલ 'ટૂંક સમયમાં થવાની નથી'. ભારતીય અને US અધિકારીઓ માને છે કે વાટાઘાટો લગભગ સ્થગિત થઈ ગઈ છે. તેથી, જો ટૂંક સમયમાં કોઈ કરાર ન થાય, તો ભારતને અનેક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે.

સૌથી મોટો ખતરો US ટેરિફ છે. 1974ના ટ્રેડ એક્ટની કલમ 301(b) હેઠળ ભારત સહિત અનેક દેશો સામે વેપાર તપાસ (કલમ 301 તપાસ) ચાલી રહી છે. આ ઉપરાંત, રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવા બદલ ભારત પર ભારે ટેરિફ લાદવામાં આવી શકે છે, તેવા અહેવાલો આવ્યા છે.

નવા US કાયદા હેઠળ, ભારતીય માલ પર ટેરિફ 100 ટકા સુધી પહોંચી શકે છે. જો આવું થાય, તો ભારતીય માલ USમાં વધુ મોંઘો થશે, જેના કારણે ભારતીય કંપનીઓ માટે ત્યાં વ્યવસાય કરવાનું મુશ્કેલ બનશે.

US ભારતનું સૌથી મોટું નિકાસ બજાર છે. એક સમાચાર એજન્સીના અહેવાલ મુજબ, એપ્રિલ અને ઓગસ્ટ વચ્ચે, ભારતે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં આશરે 42.79 બિલિયન ડૉલર (આશરે રૂ. 4.14 લાખ કરોડ) મૂલ્યના માલની નિકાસ કરી, જે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળામાં 40.39 બિલિયન ડૉલર (આશરે રૂ. 3.90 લાખ કરોડ)થી વધુ હતું.

આનો અર્થ એ છે કે અત્યારે નિકાસ મજબૂત બનેલી છે. પરંતુ જો, ટેરિફ વધ્યો તો, US બજારમાં ભારતીય માલના ભાવ વધશે. આનાથી કાપડ, એન્જિનિયરિંગ સામાન, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને અન્ય ઉત્પાદનોની નિકાસ પર દબાણ આવી શકે છે.

વેપાર કરારમાં વિલંબ અને નિકાસ પર દબાણ ભારતીય રૂપિયા પર પણ અસર કરી શકે છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26 સુધીમાં, ભારત પહેલાથી જ અમેરિકા સાથે આશરે 34 બિલિયન ડૉલર (આશરે રૂ. 3.29 લાખ કરોડ)નો વેપાર સરપ્લસ ધરાવે છે.

વિશ્લેષકો માને છે કે, જો વેપાર કરાર ન થાય, તો અમેરિકા ભારત પર ખૂબ ઊંચા ટેરિફ લાદી શકે છે. પ્રતિબંધો કાયદાથી રાહત તો મળી શકે છે, પરંતુ રશિયન તેલ ખરીદવાથી અમેરિકા માટે મોંઘા ટેરિફ લગાવવાનો માર્ગ ખુલ્લો રહેશે.

ઊંચા ટેરિફ ભારતીય નિકાસ માટે મુશ્કેલીઓ વધારશે. જો ભારતીય કંપનીઓની નિકાસ ઘટે અને વિદેશી હૂંડિયામણનો પ્રવાહ ઘટે, તો રૂપિયો દબાણ હેઠળ આવી શકે છે. નબળો રૂપિયો ક્રૂડ તેલ જેવી આવશ્યક આયાતનો ખર્ચ વધુ વધારી શકે છે.

રશિયા પાસેથી સસ્તું ક્રૂડ તેલ ખરીદવું એ ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે એક મોટો વિવાદ બનેલો છે. અમેરિકા ઇચ્છે છે કે ભારત રશિયા પાસેથી તેની તેલ ખરીદી ઘટાડે, કારણ કે તે માને છે કે તે રશિયાને યુક્રેન યુદ્ધ માટે ભંડોળ પૂરું પડી રહ્યું છે.

ભારતનું કહેવું છે કે, તેની ઉર્જા જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારતની 140 કરોડથી વધુ વસ્તીને કારણે, તેલ ક્યાંથી ખરીદવું તે અંગેનો નિર્ણય ભારતનો પોતાનો છે. જો આ મુદ્દા પર કરાર ન થાય, તો ભારતને વધુ ટેરિફનું જોખમ રહેલું છે. નવા US કાયદાએ ભારે ટેરિફ લાદવાનો માર્ગ વધુ સરળ બનાવ્યો છે.

કૃષિ ક્ષેત્ર ભારત માટે સૌથી સંવેદનશીલ મુદ્દાઓમાંનો એક છે. ભારત US ડેરી, મરઘાં, ચોખા, ઘઉં અને અન્ય કૃષિ ઉત્પાદનો માટે પોતાનું બજાર વધારે ખોલવાની વિરુદ્ધમાં છે. ભારત સરકારને ડર છે કે આનાથી દેશના ખેડૂતો અને સ્થાનિક વ્યવસાયો પર અસર પડી શકે છે. બીજી તરફ, US માંગ કરી રહ્યું છે કે ભારત તેનું બજાર વધુ ખોલે અને US ઉત્પાદનોને વધુ સારી રીતે ઍક્સેસ આપે.

એકંદરે, વેપાર કરારમાં વિલંબ ફક્ત USમાં નિકાસનો મુદ્દો નથી. તે ભારતીય કંપનીઓ, ખેડૂતો, રૂપિયા અને દેશના અર્થતંત્રને પણ અસર કરી શકે છે. તેથી, ભારતને તેના સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોનું રક્ષણ કરતી વખતે US સાથે વેપાર કરારને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં એક મહત્વપૂર્ણ પડકારનો સામનો કરવો પડે એમ છે.