બેંકોની બેદરકારીના કારણે ડિજિટલ ફ્રોડ થશે તો ગ્રાહકોને નુકસાનનું વળતર ચૂકવવું પડશે: સુપ્રીમ કોર્ટ

સુપ્રીમ કોર્ટે ગુરુવારે જણાવ્યું હતું કે ડિજિટલ ફ્રોડના પીડિતોને થયેલા નુકસાન માટે બેંકોને જવાબદાર ઠેરવવી જોઈએ. કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે ગ્રાહકોનું રક્ષણ કરવું એ નાણાકીય સંસ્થાઓની જવાબદારી છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જો બેંક તરફથી યોગ્ય કાળજી (due diligence) રાખવામાં નિષ્ફળતાના કારણે ‘ડિજિટલ એરેસ્ટ’ જેવા ગુનાઓ દ્વારા ફ્રોડ થયો હોય, તો પીડિતોને ઓછામાં ઓછી તેમની ગુમાવેલી રકમનું વળતર મળવું જ જોઈએ.

ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યા કાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્ય બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની બ his ગ ખંડપીઠે ફરજિયાત નિવારક પગલાં લેવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. આ નિવારક પગલાંઓમાં ખાતાધારકની નિયમિત ટ્રાન્ઝેક્શન પેટર્નથી અલગ હોય તેવા અસામાન્ય વ્યવહારોને અસ્થાયી રૂપે સ્થગિત કરવા, શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિઓનું ઓટોમેટેડ રિપોર્ટિંગ કરવું અને વ્યવહારની સત્યતા ચકાસવા માટે ભૌતિક ચકાસણી કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

સુનાવણી દરમિયાન મુખ્ય ન્યાયાધીશે સવાલ કર્યો હતો કે, પીડિતોનું રક્ષણ કરવું એ બેંકર્સ તરીકે તમારી ફરજ છે. સક્ષમ સત્તાધિકારી આ મામલે શું કરી રહ્યા છે? તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે, કદાચ તમે મોટી કંપનીઓના વ્યવહારો પર ફ્લેગ (શંકા) ન લગાવી શકો, પરંતુ જે વ્યક્તિ સામાન્ય રીતે એક સમયે માત્ર ₹10,000 કે ₹20,000 ઉપાડે છે, તે અચાનક ₹50,000 ઉપાડે ત્યારે શું તે ટ્રાન્ઝેક્શન પર ફ્લેગ ન લાગવો જોઈએ?

પોતાની મેળે (suo motu) હાથ ધરેલી જનહિત અરજી પર સુનાવણી કરતી વખતે ખંડપીઠે એ વાત પર વિશેષ ભાર મૂક્યો હતો કે જો નાણાકીય સંસ્થાઓ પોતાની કાળજી રાખવાની ફરજમાં નિષ્ફળ જાય, તો પ્રસ્તાવિત નિયમનકારી માળખામાં પીડિતો માટે પૂરતા વળતરની જોગવાઈ હોવી આવશ્યક છે.