ચૂંટણી પંચે ઘણી સ્પષ્ટતા આપી છતા SIR વિવાદ અટકવાનું નામ નથી લેતો; 5 સવાલ હજુ પણ ઉભા છે

સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR)ને લગતા વિવાદ વચ્ચે ચૂંટણી પંચ (EC)એ શનિવારે એક બેઠક યોજી હતી. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર અને ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશી બેઠકમાં હાજર રહ્યા હતા. બેઠક પછી, ECએ જણાવ્યું હતું કે SIR સંબંધિત તમામ મુખ્ય નિર્ણયો સર્વાનુમતે લેવામાં આવ્યા હતા. પંચે SIR પ્રક્રિયામાં કેટલાક ફેરફારોની પણ જાહેરાત કરી હતી. જો કે, આમ છતાં પણ કોંગ્રેસ અને અન્ય વિપક્ષી પક્ષો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા પ્રશ્નોનો અંત આવ્યો નથી.

ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) અને તેના સાથી પક્ષોએ કમિશનના સ્પષ્ટતાનું સ્વાગત કર્યું છે. પ્રશ્ન એ છે કે, આ વિવાદ હવે આગળ ક્યાં જશે?

મીડિયા સૂત્રોના એક અહેવાલ પછી આ બેઠક યોજાઈ હતી, જેમાં SIR, મતદાર ડેટા અને ફોર્મ 6 સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ચૂંટણી કમિશનરો વચ્ચે મતભેદોનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો.

બેઠક પછી, કમિશને જણાવ્યું હતું કે SIR સંબંધિત તેના આદેશો અને સમયપત્રક ત્રણેય ચૂંટણી કમિશનરોની સંમતિથી બહાર પાડવામાં આવ્યા હતા. કમિશને એમ પણ જણાવ્યું હતું કે, બે ચૂંટણી કમિશનરો દ્વારા કેબિનેટ સચિવને મોકલવામાં આવેલા પત્રો કમિશનની કોઈપણ નીતિ અથવા SIRના નિર્ણય સાથે સંબંધિત નથી.

જોકે, કોંગ્રેસ પાર્ટીએ કમિશનના નિવેદનને વિવાદને ટાળવા માટે આપેલું હોય તેવું ગણાવ્યું હતું, અને કહ્યું હતું કે તે તેના દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા મુખ્ય પ્રશ્નોના જવાબ હજુ મળ્યા નથી. પાર્ટીએ SIRને રોકવા અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરના રાજીનામાની માંગણીની ફરીથી રજૂઆત કરી હતી.

આ દરમિયાન, BJPએ જણાવ્યું હતું કે કમિશનના નિવેદનથી સ્પષ્ટ થઇ રહ્યું છે કે, SIR સામેના આરોપો પાયાવિહોણા છે. BJP પ્રમુખ નીતિન નવીને વિરોધ પક્ષ પર જનતાને ગેરમાર્ગે દોરવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.

કમિશનનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ જવાબ એ હતો કે, SIR અંગે ત્રણ ચૂંટણી કમિશનરો વચ્ચે સર્વસંમતિ હતી.

કમિશને એમ પણ કહ્યું હતું કે, બે ચૂંટણી કમિશનરો દ્વારા કેબિનેટ સચિવને મોકલવામાં આવેલ પત્ર કોઈપણ ચૂંટણી નીતિ અથવા SIRના નિર્ણય સાથે સંબંધિત નથી, તે કોઈ અધિકારીના કાર્ય સાથે સંબંધિત બાબત હતી.

આ ઉપરાંત, કમિશને SIR પ્રક્રિયામાં કેટલાક ફેરફારોની જાહેરાત કરી હતી.

બૂથ લેવલ ઓફિસર્સ (BLOs) એવા મતદારોના ઘરે જઈ શકશે જેમને તેમના દસ્તાવેજો એકત્રિત કરવા માટે નોટિસ મળે છે. સામાન્ય રીતે, તેમને ચૂંટણી નોંધણી અધિકારી (ERO) અથવા સહાયક ચૂંટણી નોંધણી અધિકારી (AERO) સમક્ષ રૂબરૂ હાજર રહેવાની જરૂર રહેશે નહીં. જો જરૂરી હોય તો સુનાવણી ઓનલાઈન પણ કરી શકાય છે.

કમિશને એમ પણ જણાવ્યું હતું કે, ECINET (ચૂંટણી પંચનું પોર્ટલ)ની સ્વતંત્ર રીતે સમીક્ષા કરવા માટે એક નિષ્ણાત સમિતિની રચના કરવામાં આવશે. બેઠકના એજન્ડા અગાઉ શેર કરવા અને મિનિટ્સ જાહેર કરવા પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.

જોકે, કોંગ્રેસ પાર્ટીએ આને વિવાદનો ઉકેલ માન્યો ન હતો. તેણે પ્રશ્ન કર્યો હતો કે જો બે ચૂંટણી કમિશનરોએ ફોર્મ 6માં ફેરફારોને 'અનધિકૃત અને ગેરકાયદેસર' ગણાવ્યા હતા તો સ્પષ્ટ જવાબ કેમ આપવામાં આવ્યો નહીં.

કોંગ્રેસના નેતા પવન ખેરાએ X પર કમિશનની પ્રેસ નોટને 'ખૂબ જ નબળું, ખૂબ ઓછું, ખૂબ મોડું' ગણાવ્યું. તેમણે કહ્યું કે પ્રેસ નોટમાં 3 મુખ્ય પ્રશ્નોના જવાબ નથી, ફોર્મ 6માં ફેરફારો, યુવા મતદારોનો મુદ્દો અને ECINET.

પવન ખેરાએ X પર લખ્યું, 'જ્યાં સુધી ચૂંટણી પંચ ચોક્કસ કાનૂની વાંધાઓનો જવાબ ન આપે, ત્યાં સુધી લાંબી પ્રેસ નોટ્સ, સર્વસંમતિના દાવાઓ કે અન્ય કોઈ યુક્તિઓ જ્ઞાનેશ કુમાર ગુપ્તાની મુશ્કેલીઓનો અંત લાવશે નહીં.'

'તેમના માટે હજુ મોડું થયું નથી. તેમણે રાજીનામું આપીને સરકારી સાક્ષી બની જવું જોઈએ, અથવા જેલ જવા માટે તૈયાર રહેવું જોઈએ.'

ફોર્મ-6એ મતદાર યાદીમાં નવું નામ ઉમેરવા માટે વપરાતું ફોર્મ છે.

કોંગ્રેસનો આરોપ છે કે SIRમાં ફેરફાર દરમિયાન, આ ફોર્મમાં એક પ્રશ્ન ઉમેરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં નવા મતદારોને તેમના અથવા તેમના માતાપિતા/દાદા-દાદીના જૂના SIR રેકોર્ડ સાથેના લિંક્સ જાહેર કરવાની જરૂર હતી.

મીડિયા સૂત્રોના અહેવાલ મુજબ, ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુએ આ ફેરફારને 'અનધિકૃત અને ગેરકાયદેસર' ગણાવ્યો હતો.

ચૂંટણી પંચે તેની નવી પ્રેસ નોટમાં જણાવ્યું હતું કે, SIR સંબંધિત ફોર્મ-6ની આ ઘોષણાને સુપ્રીમ કોર્ટે માન્ય રાખ્યો છે.

કોંગ્રેસ એવા રાજ્યોમાં યુવા મતદારોના ભાવિ પર પ્રશ્ન ઉઠાવે છે જ્યાં SIR પછી ચૂંટણીઓ યોજાઈ હતી. પવન ખેરાએ ખાસ પૂછ્યું હતું કે, જો બિહાર અને પશ્ચિમ બંગાળમાં SIR દરમિયાન બાકાત રાખવામાં આવેલા યુવા મતદારોનું શું થશે, જો SIR પછી સ્પેશિયલ સમરી રિવિઝન (SSR) વગર ચૂંટણીઓ યોજવામાં આવે. તેમણે જાન્યુઆરી 2024 પછી SSR લાગુ ન થાય તો જૂના ફોર્મ-6ની સુસંગતતા પર પણ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો.

ચૂંટણી પંચે 29-30 સપ્ટેમ્બરના રોજ દિલ્હીમાં યુવા મતદારો માટે ખાસ શિબિરો યોજવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. આ પછી, કોંગ્રેસના નેતા જયરામ રમેશે આને 'ગભરાટની પ્રતિક્રિયા' ગણાવી.

તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે, જ્યારે ચૂંટણી પંચ યુવા મતદારોની નોંધણી માટે શિબિરો યોજી રહ્યું હતું, ત્યારે ફોર્મ-6માં એક નવી ફરજિયાત શરત ઉમેરવામાં આવી હતી, જેમાં અરજદારોને પૂછવામાં આવ્યું હતું કે શું તેમના માતા-પિતા કે દાદા-દાદી અગાઉના SIRમાં મતદાતા હતા. રમેશે દલીલ કરી હતી કે, આનાથી પહેલી વાર Gen-Z મતદારો માટે નોંધણી કરવી મુશ્કેલ બની ગઈ.

BJPએ કમિશનની પ્રેસ નોટને પાર્ટી માટે એક મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા ગણાવી છે. BJPના સાંસદ અને પ્રવક્તા સંબિત પાત્રાએ જણાવ્યું હતું કે, ચૂંટણી પંચના 3 સભ્યો વચ્ચે મતભેદ હોવાનો અને મામલો કેબિનેટ સચિવ સુધી પહોંચ્યો હોવાનો દાવો ખોટો સાબિત થયો છે. પાત્રાએ કહ્યું કે કમિશનનું નિવેદન સ્પષ્ટપણે આ આરોપોને નકારે છે.

પાત્રાએ એમ પણ કહ્યું કે, અધિકારીઓની બેઠક અને વહીવટી બાબતો પર ચર્ચાને ચૂંટણી કમિશનની અંદર મતભેદ તરીકે દર્શાવવું ખોટું છે.

BJP પ્રમુખ નીતિન નવીને કોંગ્રેસ પર બંધારણીય સંસ્થાઓને બદનામ કરવા માટે પ્રચારનો ઉપયોગ કરવાનો આરોપ પણ લગાવ્યો.

આ મામલે NDA સાથી પક્ષોનું વલણ પણ મહત્વપૂર્ણ છે. TDP (તેલુગુ દેશમ)ના વડા અને આંધ્ર પ્રદેશના CM ચંદ્રાબાબુ નાયડુએ કમિશનના તાજેતરના સ્પષ્ટીકરણનું સ્વાગત કર્યું.

તેમણે તેને 'સહમતિ સાથે આપેલી સ્પષ્ટતા' ગણાવી અને કહ્યું કે તે બંધારણીય સંસ્થાઓની વિશ્વસનીયતા વિશેની ગેરસમજોને દૂર કરે છે.

જોકે, NDAના કેટલાક સાથી પક્ષોએ અગાઉ કમિશન પાસે તેનું વલણ સ્પષ્ટ કરવાની માંગ કરી હતી.

લોક જનશક્તિ પાર્ટી (રામ વિલાસ)ના નેતા ચિરાગ પાસવાને કહ્યું હતું કે, કમિશને લોકોના મનમાં ઉભા થયેલા પ્રશ્નોના જવાબ આપવા જોઈએ, જેથી બંધારણીય સંસ્થામાં જનતાનો વિશ્વાસ અકબંધ રહે.

સૌથી મોટું આગામી મુખ્ય રાજકીય સીમાચિહ્ન 30 સપ્ટેમ્બર છે. વિપક્ષ INDIA બ્લોકના પક્ષો તે દિવસે મળવાના છે. આમાં SIR, ચૂંટણી પંચ અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારને દૂર કરવાની માંગ અંગે વધુ રણનીતિ પર ચર્ચા થઈ શકે છે.

કોંગ્રેસ પાર્ટી પહેલાથી જ જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગ કરી ચૂકી છે.

રાહુલ ગાંધીએ ચૂંટણી પંચ અને SIR પર પણ ગંભીર આરોપો લગાવ્યા છે. કોંગ્રેસ મુજબ, પાર્ટીએ આયોગમાંથી વિશ્વાસ ગુમાવી દીધો છે.

કોંગ્રેસ ઉપરાંત, DMK વડા MK સ્ટાલિને પણ જ્ઞાનેશ કુમારને હટાવવા અને SIRને અટકાવવાની માંગ કરી છે.

આંધ્રપ્રદેશના ભૂતપૂર્વ CM YS જગન મોહન રેડ્ડીએ જણાવ્યું છે કે, લોકશાહી ત્યારે જ મજબૂત રહી શકે છે જો લોકોને ચૂંટણી પંચ જેવી બંધારણીય સંસ્થાઓમાં સંપૂર્ણ વિશ્વાસ હોય.

જ્યારે, પશ્ચિમ બંગાળના ભૂતપૂર્વ CM મમતા બેનર્જીએ 26 સપ્ટેમ્બરના રોજ સેરામપોરમાં એક રેલીમાં કહ્યું હતું કે, 'મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારે રાજીનામું આપવું જોઈએ, નહીં તો અમારું આંદોલન ચાલુ રહેશે.'

તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે, SIRનો ઉપયોગ બંગાળમાં કાયદેસર મતદારોના નામ દૂર કરવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો અને તે BJPને ફાયદો પહોંચાડવાનો પ્રયાસ હતો.