કોઈને 'મિયાં-તિયાં' કે 'પાકિસ્તાની' કહેવું અપરાધ નથી: સુપ્રીમ કોર્ટ

સુપ્રીમ કોર્ટે એક કેસની સુનાવણી કરતી વખતે ટિપ્પણી કરી હતી કે કોઈને 'મિયાં-તિયાં' અથવા 'પાકિસ્તાની' કહેવું ભલે ખરાબ લાગતું હોય. પણ તે ગુનો ન હોઈ શકે. સુપ્રીમ કોર્ટે એક સરકારી કર્મચારીને 'પાકિસ્તાની' કહેવા બદલ એ ટિપ્પણી કરતા કેસ બંધ કરી દીધો અને આરોપીને નિર્દોષ જાહેર કર્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે કોઈને 'મિયાં-તિયાં' અથવા 'પાકિસ્તાની' કહેવું એ ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ 298 હેઠળ ધાર્મિક લાગણીઓને ઠેસ પહોંચાડવા જેવો ગુનો નથી. જસ્ટિસ B.V. નાગરત્ના અને જસ્ટિસ સતીશ ચંદ્ર શર્માની બેન્ચનો આ નિર્ણય 11 ફેબ્રુઆરીનો છે. બેન્ચે કહ્યું, ચોક્કસપણે, આપેલા નિવેદનો ખોટા છે. જોકે, આ માહિતી આપનારની ધાર્મિક લાગણીઓને ઠેસ પહોંચાડવા સમાન નથી. તેથી, અમારું માનવું છે કે, અપીલકર્તાને કલમ 298 IPC હેઠળ પણ નિર્દોષ જાહેર કરવા જોઈએ.

આ કેસમાં ફરિયાદી ઉર્દૂ અનુવાદક અને કાર્યકારી કારકુન હતા. આરોપી હરિ નંદન સિંહે માહિતી અધિકાર કાયદા (RTI એક્ટ) હેઠળ અધિક કલેક્ટર પાસેથી કેટલીક માહિતી માંગી હતી અને તે માહિતી તેમને મોકલવામાં આવી હતી. સંતુષ્ટ ન થતાં, સિંહે તેમને પહેલેથી જ મોકલવામાં આવેલા દસ્તાવેજોમાં કથિત રીતે છેડછાડ કર્યા પછી અપીલ દાખલ કરી. તેમ છતાં, અપીલ કાર્યવાહીમાં, અપીલ અધિકારીએ ફરિયાદીને સિંહને રૂબરૂમાં માહિતી સોંપવાનો નિર્દેશ આપ્યો. આ હેતુ માટે, ફરિયાદી માહિતી સોંપવા માટે આરોપીના નિવાસસ્થાને ગયા હતા. સિંહે શરૂઆતમાં દસ્તાવેજો સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, પરંતુ ફરિયાદીના આગ્રહથી તેમણે તે સ્વીકારી લીધા હતા. જોકે, સિંહે ફરિયાદી સાથે તેમના ધર્મનો ઉલ્લેખ કરીને દુર્વ્યવહાર કર્યો હતો અને તેમની સામે ગુનાહિત બળનો ઉપયોગ કર્યો હતો. જેનો હેતુ તેમને ડરાવવાનો અને જાહેર સેવક તરીકેની ફરજો બજાવવાથી રોકવાનો હતો. પરિણામે, સિંહ વિરુદ્ધ IPCની કલમ 298 (ધાર્મિક લાગણીઓ ભડકાવવા), 504 (શાંતિ ભંગ કરવાના ઈરાદાથી અપમાન), 506 (ગુનાહિત ધાકધમકી), 353 (જાહેર સેવકને તેમની ફરજ બજાવતા અટકાવવા માટે હુમલો અથવા ગુનાહિત બળ) અને 323 (સ્વેચ્છાએ ઈજા પહોંચાડવી) હેઠળ ગુનાઓ માટે FIR નોંધવામાં આવી હતી.

આરોપીઓ વિરુદ્ધ ચાર્જશીટ દાખલ કરવામાં આવી હતી અને મેજિસ્ટ્રેટે ઉપરોક્ત ગુનાઓનું ધ્યાન લીધું હતું અને સિંહને સમન્સ પાઠવ્યું હતું. આ પછી, સિંહે ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા (CrPC)ની કલમ 239 હેઠળ મુક્તિ માટે અરજી દાખલ કરી. 24 માર્ચ, 2022ના રોજના આદેશ દ્વારા, મેજિસ્ટ્રેટે ઠરાવ્યું કે સિંહ સામે IPCની કલમ 353, 298 અને 504 હેઠળ આરોપો ઘડવા માટે રેકોર્ડ પર પૂરતી સામગ્રી છે. જોકે, મેજિસ્ટ્રેટે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, IPCની કલમ 323 અને 506 હેઠળ સજાપાત્ર ગુનાઓ માટે પુરાવાનો અભાવ હતો અને તેમને નિર્દોષ જાહેર કર્યા.

સેશન્સ કોર્ટ અને રાજસ્થાન હાઈકોર્ટે ઉપરોક્ત આદેશને પડકારતી અરજી ફગાવી દીધી હતી, ત્યારપછી સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરવામાં આવી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે, કલમ 353 IPC હેઠળ અપીલકર્તા દ્વારા કોઈ હુમલો કે બળનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો નથી. તેથી, હાઈકોર્ટે અપીલકર્તાને કલમ 353 IPC હેઠળ નિર્દોષ જાહેર કરવો જોઈતો હતો. કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે, અપીલકર્તા પર કલમ ​​504 IPC હેઠળ આરોપ લગાવી શકાય નહીં કારણ કે તેમના તરફથી આવું કોઈ કૃત્ય કરવામાં આવ્યું નથી. જેના કારણે શાંતિનો ભંગ થઈ શકે છે, તેથી તેને કલમ 504 IPC હેઠળ પણ નિર્દોષ જાહેર કરવો જોઈએ. કલમ 298 અંગે, કોર્ટે કહ્યું કે, નિવેદનો ખરાબ હોવા છતાં, ઉપરોક્ત જોગવાઈ હેઠળનો ગુનો માન્ય રહેશે નહીં. તેથી આરોપીને બધા આરોપોમાંથી મુક્ત કરવામાં આવ્યો.