અમેરિકામાં સ્થાયી થવા માગતા અને ત્યાં કામ કરતા હજારો ઇમિગ્રન્ટ્સ માટે એક બહુ મોટા રાહતના સમાચાર આવ્યા છે. મેસેચ્યુસેટ્સના બોસ્ટનની એક ફેડરલ કોર્ટે સોમવારે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દ્વારા H-1B વીઝા માટે લાદવામાં આવેલી $1,00,000 (આશરે રૂ. 83 લાખથી વધુ) ની તોતિંગ ફી વધારાને 'ગેરકાયદેસર' ગણાવીને રદ કરી દીધી છે.
કોર્ટનો આ આદેશ ડિસેમ્બર 2025માં વોશિંગ્ટન ડીસીની અન્ય એક ફેડરલ કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલા ચુકાદા પછી આવ્યો છે, જેમાં US ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ દ્વારા દાખલ કરાયેલા કેસમાં કોર્ટે ફી વધારાના નિર્ણયને યોગ્ય ઠેરવ્યો હતો. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દ્વારા વન-ટાઇમ ફીમાં કરવામાં આવેલા આ અસાધારણ વધારાને પડકારતી ઓછામાં ઓછી ત્રણ અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી એક બોસ્ટનની કોર્ટમાં હતી, જ્યાં આ ઐતિહાસિક ચુકાદો આવ્યો છે.
શું છે H-1B વીઝા પ્રોગ્રામ?
US ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ લેબર અનુસાર, H-1B પ્રોગ્રામ એવા નોકરીદાતાઓ માટે છે જેઓ ‘ખાસ વ્યવસાયોમાં કામદારો તરીકે અથવા વિશિષ્ટ યોગ્યતા અને ક્ષમતા ધરાવતા ફેશન મોડલ્સ તરીકે બિન-ઇમિગ્રન્ટ વિદેશીઓની હાયરિંગ કરવા માંગે છે.’
'સ્પેશિયાલિટી ઓક્યુપેશન' એટલે કે એવો વ્યવસાય કે જેમાં ‘અત્યંત વિશિષ્ટ જ્ઞાનના વ્યવહારિક ઉપયોગની અને ઓછામાં ઓછી બેચલર ડિગ્રી અથવા તેની સમકક્ષ લાયકાતની જરૂરિયાત હોય.’
શ્રમ વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, H-1B જોગવાઈઓનો મુખ્ય હેતુ ‘એવા અમેરિકી નોકરીદાતાઓને મદદ કરવાનો છે જેમને US વર્કફોર્સમાંથી જરૂરી વ્યવસાયિક કૌશલ્યો અને ક્ષમતાઓ મળી શકતી નથી. આ પ્રોગ્રામ દ્વારા લાયક વિદેશી વ્યક્તિઓને અમેરિકામાં અસ્થાયી રૂપે રોજગાર મેળવવાની મંજૂરી આપવામાં આવે છે.’
છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં આ પ્રોગ્રામનો સૌથી વધુ લાભ વૈશ્વિક ટેકનોલોજી જાયન્ટ્સ (મોટી આઇટી કંપનીઓ) ને મળ્યો છે. અમેરિકી સરકારના આંકડા મુજબ, એમેઝોન ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસીસ , માઇક્રોસોફ્ટ મેટા પ્લેટફોર્મ્સ અને એપલ એવી કંપનીઓમાં સામેલ છે જે સૌથી વધુ સંખ્યામાં H-1B વીઝા કર્મચારીઓ ધરાવે છે.
સમાચાર એજન્સી રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, લોટરી સિસ્ટમ દ્વારા ફાળવવામાં આવતા H-1B પ્રોગ્રામ હેઠળ વાર્ષિક આશરે 65,000 વીઝા આપવામાં આવે છે, જ્યારે ઉચ્ચ ડિગ્રી (એડવાન્સ્ડ ડિગ્રી) ધરાવતા કામદારો માટે અન્ય 20,000 વીઝા અનામત રાખવામાં આવે છે. એકવાર ફાળવવામાં આવ્યા પછી, આ વીઝા ત્રણથી છ વર્ષ સુધી માન્ય રહે છે, પરંતુ તેને આગળ રિન્યુ કરી શકાય છે.
શા માટે ટ્રમ્પ સરકારે ફી વધારી હતી?
ગયા વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં, US પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે H-1B વીઝાની અરજી માટેની ફી સરેરાશ $2,000 (આશરે રૂ. 1.65 લાખ) થી સીધી વધારીને $1,00,000 કરી દીધી હતી. આ ફી એવા નોકરીદાતાઓએ ચૂકવવાની હતી જેઓ અમેરિકામાં કામ કરવા માટે કુશળ સ્થળાંતરિતોને સ્પોન્સર કરવા માંગતા હતા.
આ પગલાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કંપનીઓને આ પ્રોગ્રામનો ઉપયોગ કરતી અટકાવવાનો હતો. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રના કેટલાક અધિકારીઓનું માનવું છે કે આ વિદેશી કામદારોના કારણે સ્થાનિક અમેરિકી કામદારોની નોકરીઓ છીનવાઈ જાય છે.
ગયા વર્ષનો આ નિર્ણય ટ્રમ્પ સરકારનું આવું કોઈ પ્રથમ પગલું નહોતું. રાષ્ટ્રપતિ તરીકેના તેમના પ્રથમ કાર્યકાળ દરમિયાન, 2017માં, ટ્રમ્પે વીઝા અરજીઓની ચકાસણી વધારવા અને કોઈપણ પ્રકારની છેતરપિંડી પકડી પાડવા માટે એક આદેશ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા.
ન્યૂઝ એજન્સીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ઓબામા વહીવટીતંત્ર હેઠળ વીઝા રિજેક્શન (અસ્વીકાર) નો દર 5 થી 8% અને જો બાઇડેનની આગેવાની હેઠળની સરકારમાં 2 થી 4% હતો, જે ટ્રમ્પના શાસનમાં 2018માં વધીને 24% જેટલો ઊંચો થઈ ગયો હતો.
ભારતીયો માટે આ નિર્ણય કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?
અમેરિકામાં H-1B વીઝા ધારકોમાં ભારતીય સ્થળાંતરિતોનો હિસ્સો સૌથી મોટો છે.
US વહીવટીતંત્રના 2024ના આંકડા દર્શાવે છે કે મંજૂર કરાયેલા કુલ H-1B વીઝામાંથી આશરે 70% વીઝા ભારતીય કામદારો માટે મંજૂર કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે ચીની નાગરિકો 11 થી 12% સાથે ઘણા પાછળ બીજા ક્રમે હતા.
'ધ અધર વન પર્સન્ટ' નામના એક વિશેષ અભ્યાસમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે આ વીઝા પ્રોગ્રામ જ અમેરિકામાં ‘ભારતીય-અમેરિકનોના સર્વોચ્ચ શિક્ષિત અને સૌથી વધુ કમાણી કરનારા જૂથ તરીકેના ઉદય’ પાછળનું મુખ્ય કારણ માનવામાં આવે છે.
ખુશીની આ ક્ષણ ટૂંકી સાબિત થઈ શકે છે!
સોમવારના આ ચુકાદાનું ઇમિગ્રન્ટ્સ અને આઇટી કંપનીઓ બંને દ્વારા જોરદાર સ્વાગત કરવામાં આવ્યું છે, પરંતુ આ રાહત બહુ ટૂંકા ગાળાની સાબિત થઈ શકે છે.
સોમવારે વ્હાઇટ હાઉસના પ્રવક્તાએ સંકેત આપ્યો હતો કે આ આદેશને એપેલેટ કોર્ટ (ઉપલી અદાલત) માં પડકારવામાં આવશે.વ્હાઇટ હાઉસના પ્રવક્તા ટેલર રોજર્સે જણાવ્યું હતું કે, ‘H-1B પ્રોગ્રામનો દાયકાઓથી દુરુપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, અને રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે આખરે તેને સુધારવા માટે કડક પગલાં લીધાં છે.’ પ્રવક્તાએ ઉમેર્યું કે, ‘વોશિંગ્ટનના એક ફેડરલ જજે અગાઉથી જ આના જેવા જ એક આદેશને માન્ય રાખ્યો છે, અને વહીવટીતંત્રને પૂરો ભરોસો છે કે અપીલ પર આ નવો આદેશ રદ થઈ જશે (એટલે કે ફી વધારો ફરી લાગુ થશે).’
ઇમિગ્રેશન ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોએ પણ આવી જ ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી છે. બિન-લાભકારી સંસ્થા 'ઇન્ડિયાસ્પોરા'ના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર સંજીવ જોશીપુરાએ પીટીઆઈને જણાવ્યું હતું કે, ‘કોર્ટના આદેશ પછી H-1B વીઝા સાથે જોડાયેલા તમામ હિતધારકો ચોક્કસપણે રાહતનો શ્વાસ લેશે, પરંતુ પ્રશ્ન એ થાય છે કે શું આ બાબતનો ખરેખર અંત આવી ગયો છે કે હજી કાનૂની લડાઈ લાંબી ચાલશે.’
