US-ઇઝરાયલ સંઘર્ષને કારણે, ઇરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કરી દીધું છે, જેના કારણે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા પર ખુબ મોટી અસર પડી છે. આનાથી ભારતની ઉર્જા જરૂરિયાતો અંગે તણાવ પણ વધ્યો છે. ભારત તેના ક્રૂડ ઓઇલ અને કુદરતી ગેસનો નોંધપાત્ર હિસ્સો આ જ દરિયાઈ માર્ગ દ્વારા આરબ દેશોમાંથી આયાત કરે છે. જો આ માર્ગ લાંબા સમય સુધી બંધ રહેશે, તો દેશને ક્રૂડ ઓઇલ અને ગેસની અછતનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, શું ભારત ફરી એકવાર તેની ઉર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે તેના જૂના મિત્ર રશિયા તરફ વળશે?
રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવું પણ સરળ નથી. US રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રશિયન તેલ ખરીદવા બદલ ભારત પર 25 ટકા વધારાનો ટેરિફ લાદ્યો હતો, જેનાથી કુલ ટેરિફ 50 ટકા થઈ ગયો હતો. ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના વચગાળાના કરારમાં, ભારતને ફક્ત રશિયા પાસેથી તેલ ન ખરીદવાની શરત પર દંડમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી હતી. જો રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદી વધારવામાં આવે છે, તો USની ખરાબ નજરનો ભોગ બનવાનું જોખમ છે.
ઉદ્યોગના સૂત્રોનો ઉલ્લેખ કરીને એક સમાચાર એજન્સીએ અહેવાલ આપ્યો છે કે, રશિયા કટોકટીના સમયમાં ભારતને ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાય કરવા તૈયાર છે. જો ભારત સરકાર વિનંતી કરે છે, તો ભારતીય પાણીની નજીક જહાજોમાં આશરે 95 લાખ બેરલ રશિયન તેલ હોય છે, જે થોડા જ અઠવાડિયામાં આવી શકે છે.
જો કે સૂત્રોએ બિન-રશિયન કાફલાના આ કાર્ગો કઈ જગ્યાએ જતા હતા તેનો ખુલાસો કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, પરંતુ કહ્યું હતું કે તે થોડા અઠવાડિયામાં ભારતમાં આવી શકે છે. તેનાથી ભારતીય રિફાઇનરીઓને તાત્કાલિક રાહત મળી શકે એમ છે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, રશિયા ભારતને લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) સપ્લાય કરવા પણ તૈયાર છે. તાજેતરના સંઘર્ષને કારણે ભારતના સૌથી મોટા LNG નિકાસકાર કતારએ ઉત્પાદન બંધ કરી દીધું છે.
મીડિયા સૂત્રએ અહેવાલ આપ્યો છે કે, ભારત તેલની અછતને ટાળવા માટે રશિયા પાસેથી વધુ ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદી શકે છે. આનાથી ભારતનો તેલ પુરવઠો સુનિશ્ચિત તો થઇ જશે, પરંતુ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સાથે નવો રાજદ્વારી વિવાદ શરૂ થઈ શકે છે. તે જ વચગાળાનો સોદો અને દંડ ટેરિફ વિવાદ.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટએ ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચેનો દરિયાઈ માર્ગ છે. તે પર્સિયન ગલ્ફને ઓમાનના અખાત અને પછી અરબી સમુદ્ર સાથે જોડે છે. ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતનો આશરે 40 ટકા આ દરિયાઈ માર્ગે આયાત કરે છે. સાઉદી અરેબિયા, ઇરાક, સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને કુવૈત જેવા પશ્ચિમ એશિયાઈ દેશો પણ આ માર્ગે ભારતમાં ક્રૂડ ઓઇલ મોકલે છે.
ભારત યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ચીન પછી ક્રૂડ ઓઇલનો વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો ખરીદદાર છે. દેશની રિફાઇનરીઓ દરરોજ આશરે 56 લાખ બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ રિફાઇન કરે છે. એક ઉદ્યોગ સૂત્રએ નામ ન આપવાની શરતે એક સમાચાર એજન્સીને જણાવ્યું હતું કે, રશિયા ભારતની ક્રૂડ ઓઇલની 40 ટકા સુધીની જરૂરિયાતોને પુરી કરવા માટે મદદ કરવા તૈયાર છે.
ઉદ્યોગના ડેટા દર્શાવે છે કે, જાન્યુઆરી 2026માં ભારતની રશિયન ક્રૂડ ઓઇલની આયાત ઘટીને આશરે 11 લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ થઈ ગઈ, જે નવેમ્બર 2022 પછી સૌથી ઓછી છે. નવી દિલ્હીએ US ટેરિફમાંથી રાહત માંગી, જેના કારણે કુલ તેલ આયાતમાં મોસ્કોનો હિસ્સો 21.2 ટકા થઈ ગયો. ફેબ્રુઆરી 2026માં, આ હિસ્સો ફરી વધીને લગભગ 30 ટકા થઈ ગયો.
