મનોહર પરિકરને પણ યાદ કરવા જરૂરી, રશિયાથી S-400 ભારત માટે તેઓ જ લાવ્યા હતા

(ઉત્કર્ષ પટેલ)

મનોહર પરિકર ભારતના ભૂતપૂર્વ સંરક્ષણ મંત્રી અને ગોવાના લોકપ્રિય મુખ્યમંત્રી એક એવા નેતા હતા જેમણે પોતાની દૂરંદેશી અને પ્રતિબદ્ધતા દ્વારા ભારતની સંરક્ષા નીતિને નવું આયામ આપ્યું. તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન ભારતે રશિયા સાથે S-400 ટ્રાયમ્ફ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમની ખરીદી માટેનો ઐતિહાસિક કરાર કર્યો જે ભારતની હવાઈ સુરક્ષા ક્ષમતાને અભૂતપૂર્વ રીતે મજબૂત કરે છે. આ ડીલનો શ્રેય મનોહર પરિકરની વ્યૂહાત્મક દૃષ્ટિ અને નિર્ણયશક્તિને જાય છે જેમણે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપી.

S-400 ડીલની શરૂઆત 2015-16માં થઈ જ્યારે પરિકર સંરક્ષણ મંત્રી હતા. આ સમયે ભારતને આધુનિક હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીની તાતી જરૂર હતી કારણ કે પાડોશી દેશોની સૈન્ય ક્ષમતાઓ સતત વધી રહી હતી. S-400 જે વિશ્વની સૌથી અદ્યતન મિસાઈલ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓમાંની એક છે. 400 કિલોમીટરના અંતર સુધી શત્રુના વિમાનો, મિસાઈલો અને ડ્રોનને નિશાન બનાવી શકે છે. પરિકરે આ ડીલને આગળ વધારવા માટે રશિયા સાથે ઉચ્ચ સ્તરની વાટાઘાટો કરી. 2016માં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનની હાજરીમાં આ કરાર પર પ્રારંભિક સહમતિ થઈ અને 2018માં તેનો અંતિમ કરાર થયો. આ ડીલની કિંમત આશરે 5.43 અબજ ડોલર હતી જે ભારતના સંરક્ષણ બજેટનો નોંધપાત્ર હિસ્સો હતો.

પરિકરની ખાસિયત તેમની સરળ છતાં અસરકારક નીતિ હતી. તેમણે આ ડીલ દરમિયાન ભારતના હિતોનું રક્ષણ કર્યું અને અમેરિકાના CAATSA (Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act) જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણોનો સામનો કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી. તેમની દૃઢ નેતૃત્વશૈલીએ ભારતને આ રણનીતિક ખરીદી પૂર્ણ કરવામાં મદદ કરી. S-400ની પ્રથમ ડિલિવરી 2021માં શરૂ થઈ જે ભારતની સંરક્ષણ ક્ષમતામાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન હતું.

મનોહર પરિકરનું 2017માં નિધન થયું પરંતુ તેમનું યોગદાન આજે પણ યાદગાર છે. S-400 ડીલ એ તેમની દૂરગામી વિચારસરણીનું પ્રતીક છે. તેમની નિષ્ઠા અને રાષ્ટ્ર પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા ભારતની સુરક્ષા નીતિમાં હંમેશાં પ્રેરણાદાયી રહેશે. આજે જ્યારે ભારત S-400 જેવી અદ્યતન ટેક્નોલોજીથી સજ્જ છે ત્યારે પરિકરની ભૂમિકાને યાદ કરવી એ એક યોગ્ય શ્રદ્ધાંજલિ છે.

(લેખક એક પ્રતિષ્ઠિત ઉદ્યોગપતિ અને સમાજસેવક છે. લેખમાં વ્યક્ત કરેલા વિચારો તેમના અંગત વિચારો છે.)