દેશની હાઇકોર્ટોમાં કેસોના બેકલોગ અને નિર્ણયોમાં વિલંબને દૂર કરવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે એક મોટું પગલું ભર્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટે ન્યાય ઝડપી બનાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ અને બંધનકર્તા માર્ગદર્શિકા બહાર પાડી છે. તેના આદેશમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, હાઇકોર્ટમાં રિઝર્વ ઓર્ડર મહત્તમ 3 મહિનાની અંદર આપવા જોઈએ. સુપ્રીમ કોર્ટે એમ પણ કહ્યું હતું કે, જામીન કેસોમાં નિર્ણયો શક્ય હોય ત્યાં સુધી બીજા દિવસે આપવામાં આવશે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત અને ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચીની બનેલી બેન્ચે તેના નિર્ણયમાં આ જણાવ્યું હતું.
બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે, હાઇકોર્ટમાં રિઝર્વ ઓર્ડર મહત્તમ 3 મહિનાની અંદર આપવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, જામીન કેસોમાં નિર્ણયો શક્ય હોય ત્યાં સુધી બીજા દિવસે આપવામાં આવશે અને જેલ અધિકારીઓને પણ તે જ દિવસે જાણ કરવામાં આવશે. સુપ્રીમ કોર્ટે એવો પણ નિર્દેશ આપ્યો હતો કે, જે કેસોમાં વ્યક્તિઓ કસ્ટડીમાં હોય, ત્યાં અંડરટ્રાયલને તે જ દિવસે અથવા ઓછામાં ઓછા બીજા દિવસે મુક્ત કરવામાં આવે.
સુપ્રીમ કોર્ટે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે, ફક્ત કાર્યકારી (મુખ્ય) ભાગ તાત્કાલિક જાહેર કરવામાં આવશે, જ્યારે વિગતવાર કારણો 7 દિવસની અંદર અપલોડ કરવાના રહેશે. ચુકાદો અનામત રાખવાની તારીખ ફરજિયાતપણે હાઇકોર્ટની વેબસાઇટ પર પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, જો સૂચનાઓનું પાલન ન કરવામાં આવે તો કેસ બીજી બેન્ચને સોંપવામાં આવી શકે છે. જો 30 દિવસની અંદર કારણો અપલોડ કરવામાં ન આવે તો, કેસ નવી બેન્ચમાં ટ્રાન્સફર થઈ શકે છે.
દેશભરની અદાલતોમાં ચુકાદાઓને અનામત રાખવામાં અને તેને ઓનલાઈન અપલોડ કરવામાં અતિશય વિલંબ અંગે, સુપ્રીમ કોર્ટે તેના નિર્ણયમાં જણાવ્યું હતું કે, જો ત્રણ મહિનાની અંદર ચુકાદો આપવામાં ન આવે, તો રજિસ્ટ્રાર જનરલ આ મામલો મુખ્ય ન્યાયાધીશ સમક્ષ રજૂ કરશે, અને ઉચ્ચ ન્યાયાધીશ વધારાના બે અઠવાડિયા આપી શકે છે. જો આનું પાલન ન થાય તો, કેસ બીજી બેન્ચને સોંપવામાં આવશે. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે જો કાર્યકારી ભાગની જાહેરાતના 15 દિવસની અંદર કારણો અપલોડ કરવામાં ન આવે, તો તેના માટે અરજી દાખલ કરી શકાય છે. જો આ કારણો 30 દિવસની અંદર અપલોડ કરવામાં ન આવે, તો કેસ પાછો ખેંચવા અને સુનાવણી માટે બીજી બેન્ચમાં ટ્રાન્સફર કરવા માટે અરજી દાખલ કરી શકાય છે. દલીલો પૂર્ણ થયા પછી, અનામત ચુકાદાની તારીખ હાઇકોર્ટની વેબસાઇટ પર પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે.
હાઇકોર્ટના રજિસ્ટ્રાર જનરલને આ માર્ગદર્શિકા તેમના સંબંધિત હાઇકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સમક્ષ મૂકવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં એમ પણ જણાવ્યું હતું કે, ચુકાદા માટે અનામત રાખેલા કેસમાં ચુકાદો અનામતની તારીખથી 3 મહિનાની અંદર આપવામાં આવશે. વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા સહિત અન્ય બાબતોમાં નિર્ણયો ઝડપી બનાવવામાં આવશે. જામીનના કેસોમાં, આદેશ અનામત રાખ્યાના બીજા દિવસે નિર્ણય આપવામાં આવશે. જામીનના આદેશો જેલ અધિકારીઓને જણાવવામાં આવશે.
અંડરટ્રાયલ કેદીઓને જામીનના દિવસે અથવા ઓછામાં ઓછા બીજા દિવસે મુક્ત કરવામાં આવશે. ટ્રાયલ કોર્ટને હાઇકોર્ટને પાલનની જાણ કરવાની જરૂર પડશે. છેલ્લી સુનાવણી દરમિયાન આ બાબતને ગંભીરતાથી લેતા, સુપ્રીમ કોર્ટે તમામ રાજ્યોને નોટિસ મોકલી આપી હતી.
હકીકતમાં, એક અરજદારે ફરિયાદ કરી હતી કે, ઝારખંડ હાઇકોર્ટે અંતિમ દલીલો સાંભળ્યા પછી 2થી 3 વર્ષ સુધી તેમની ફોજદારી અપીલો પર તેના ચુકાદાઓ અનામત રાખ્યા હતા અને ચુકાદાઓ આપી રહ્યા ન હતા. ફરિયાદ પછી, CJI સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે આ મામલાનો વ્યાપ વિસ્તાર્યો અને દેશભરની તમામ ઉચ્ચ અદાલતો પાસેથી સ્ટેટસ રિપોર્ટ માંગ્યા કે, તમારે ત્યાં કેટલા કેસના નિર્ણયો મહિનાઓ કે વર્ષો સુધી સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યા છે.
