ભારતીય ન્યાય વ્યવસ્થાની ધીમી ગતિનો અંદાજ એ હકીકત પરથી લગાવી શકાય છે કે, દાયકાઓ પછી પણ કોર્ટના નિર્ણયો પેન્ડિંગ રહે છે. સુપ્રીમ કોર્ટ, હાઇકોર્ટ અને ટ્રાયલ કોર્ટમાં હજારો લાખો કેસ પેન્ડિંગ છે. કેસોનો સમયસર નિકાલ ન આવવાને કારણે, સામાન્ય અરજદારોને લાંબી કોર્ટ કાર્યવાહી સહન કરવાની ફરજ પડે છે. દેશમાં કેટલાક કાયદા એવા છે જ્યાં જામીન મેળવવાનું પણ મુશ્કેલ છે. ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ નિવારણ અધિનિયમ (UAPA) તેમાંથી એક છે. દિલ્હી રમખાણોના કેસમાં આરોપી ઉમર ખાલિદ પર UAPAની જોગવાઈઓ હેઠળ આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે. ખાલિદ મહિનાઓથી જેલમાં છે, છતાં તેને જામીન આપવામાં આવ્યા નથી. ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતે UAPA તેમજ ટ્રાયલ્સમાં વિલંબ અંગે પોતાના મંતવ્યો વ્યક્ત કર્યા છે.
દેશમાં ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ (નિવારણ) અધિનિયમ (UAPA) હેઠળ નોંધાયેલા કેસોની લાંબી ટ્રાયલ અંગે વારંવાર પ્રશ્નો ઉભા થાય છે. ખાસ કરીને દિલ્હી રમખાણોના કેસોમાં, પેન્ડિંગ ટ્રાયલ અને અન્ડરટ્રાયલ કેદીઓને લાંબા સમયથી જામીન ન આપવા અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. આ વચ્ચે, CJI સૂર્યકાંતે જણાવ્યું છે કે, આ સમસ્યાનો સૌથી અસરકારક ઉકેલ આવા કેસોનો ઝડપી નિકાલ છે. એક અંગ્રેજી અખબારમાં છપાયેલા અહેવાલ મુજબ, ઉમર ખાલિદ, શરજીલ ઇમામ અને અન્ય આરોપીઓ વર્ષોથી અન્ડરટ્રાયલ કેદીઓ જેલમાં છે, છતાં તેમને જામીન આપવામાં આવી રહ્યા નથી. ઉમર ખાલિદને જામીન ન આપવાનો મુદ્દો વારંવાર ઉઠી રહ્યો છે. કોઈ ચોક્કસ કેસ કે વ્યક્તિનું નામ લીધા વિના, CJI સૂર્યકાંતે જણાવ્યું હતું કે, આ એક એવો મામલો છે જેના પર ન્યાયતંત્રએ ગંભીર રીતે ધ્યાન આપવાની જરૂર છે.
CJI સૂર્યકાંતે જણાવ્યું હતું કે, આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે એક મહત્વપૂર્ણ પહેલ કરવામાં આવી છે. તેમણે જણાવ્યું કે ન્યાયિક પ્રક્રિયાએ કેન્દ્ર સરકારને UAPA, PMLA અને નાર્કોટિક ડ્રગ્સ એન્ડ સાયકોટ્રોપિક સબસ્ટન્સ (NDPS) એક્ટ સંબંધિત કેસોની સુનાવણી માટે વિશેષ અદાલતો સ્થાપવા માટે પ્રેરિત કરી છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, કેન્દ્ર સરકારે આ માટે સંમતિ આપી છે અને આ કાયદાઓ હેઠળ કેસોની સુનાવણી માટે વિશેષ અદાલતો સ્થાપવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે. CJIના મતે, જો આ અદાલતો દ્વારા એક વર્ષમાં અથવા શક્ય તેટલી ઝડપથી કેસોનો ઉકેલ લાવી શકાય, તો લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા પેન્ડિંગ અને જામીન વિવાદોનો આપમેળે અંત આવશે.
CJI સૂર્યકાંતે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે, આ વિશેષ અદાલતો આગામી વર્ષોમાં ટ્રાયલ કાર્યવાહી ઝડપી બનાવશે અને લાંબા સમયથી પેન્ડિંગ ટ્રાયલને કારણે જેલમાં રહેલા આરોપીઓની ફરિયાદોનું પણ નિરાકરણ કરશે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આખરે, પુરાવાઓની ન્યાયિક તપાસ અને ટ્રાયલનો નિષ્કર્ષ આરોપોની ટકાઉપણું નક્કી કરશે, અને આ પ્રક્રિયા ન્યાય સુનિશ્ચિત કરશે. દિલ્હી રમખાણો અને અન્ય UAPA કેસોમાં ઘણા આરોપીઓ વર્ષોથી અંડરટ્રાયલ તરીકે જેલમાં છે. આ કેસોમાં ટ્રાયલ અને જામીનની ધીમી ગતિ અંગે ન્યાયતંત્રની ભૂમિકા પર સમયાંતરે ચર્ચા થતી રહી છે. CJI સૂર્યકાંતનું નિવેદન સૂચવે છે કે, ન્યાયતંત્ર હવે આ સંવેદનશીલ કેસોની ટ્રાયલ વિશેષ અદાલતો દ્વારા ઝડપી બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકી રહ્યું છે, જેનાથી ન્યાયિક પ્રક્રિયા વધુ અસરકારક અને સમયબદ્ધ બની શકે.
