જ્ઞાનેશ કુમારને સસ્પેન્ડ કરવાની સુપ્રીમ કોર્ટે ના પાડી, કહ્યું- કાયદો તોડ્યો હશે તમામ નિર્ણયો રોકી દઈશું, નોટિસ મોકલી જવાબ માંગ્યો

મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમારે અન્ય બે ચૂંટણી કમિશનરોની સહમતિ વિના એકતરફી નિર્ણયો લીધા હોવાના આરોપો વચ્ચે તેમને સસ્પેન્ડ કરવાનો વચગાળાનો આદેશ આપવાનો સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવારે ઇનકાર કરી દીધો હતો. જોકે, અદાલતે ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI) ને પડકારવામાં આવેલા નિર્ણયોના રેકોર્ડ રજૂ કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે, જેમાં Form 6માં કરવામાં આવેલા વિવાદાસ્પદ ફેરફારો પણ સામેલ છે.

સુપ્રીમ કોર્ટ પટનાના રહેવાસી રાકેશ કુમાર સિંહ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર સુનાવણી કરી રહી હતી, જેમાં CEC ના નેતૃત્વ હેઠળના ચૂંટણી પંચની કામગીરીને પડકારવામાં આવી હતી અને આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે અન્ય બે ચૂંટણી કમિશનરો સુખબીર સિંહ સંધૂ અને વિવેક જોશીની મંજૂરી વિના કેટલીક માર્ગદર્શિકાઓ અને સૉફ્ટવેરમાં ફેરફારો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા.

અરજીમાં CEC ને સસ્પેન્ડ કરવાની પણ માગ કરવામાં આવી હતી અને જણાવાયું હતું કે તેમણે બંધારણીય અને વૈધાનિક માળખાથી વિપરીત કામ કર્યું છે. સુનાવણી દરમિયાન, ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાન્ત, જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાહચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની બનેલી ખંડપીઠે જણાવ્યું હતું કે તે તપાસવા માંગે છે કે શું નિર્ણયો માત્ર જ્ઞાનેશ કુમાર દ્વારા લેવામાં આવ્યા હતા કે પછી ચૂંટણી પંચ દ્વારા સર્વસંમતિથી અથવા બહુમતીથી મંજૂર કરવામાં આવ્યા હતા.

CJI એ કહ્યું, જ્યારે રેકોર્ડ રજૂ કરવામાં આવે, ત્યારે અમે જોવા માંગીએ છીએ કે ફોર્મ 6 માં સુધારો કોણે કર્યો છે. જો સર્વસંમતિ ન હોય, તો નિર્ણય બહુમતીથી થવો જોઈએ; નહીંતર, તે નિર્ણયને રદ કરી શકાય છે. તમે તમારી દલીલો માત્ર એક અખબારના અહેવાલ પર આધારિત રાખી રહ્યા છો.

ઉલ્લેખનીય છે કે, ફોર્મ 6 એ પાત્ર નાગરિકો દ્વારા મતદાર યાદીમાં નવા મતદાર તરીકે પોતાનું નામ ઉમેરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતું અરજી ફોર્મ છે.

અરજદાર તરફથી રજૂ થયેલા વરિષ્ઠ વકીલ વિકાસ સિંહે જવાબ આપ્યો હતો કે, ચૂંટણી પંચની પોતાની જ એક પ્રેસ રિલીઝ છે, અને તેમણે આ અહેવાલનું ખંડન કર્યું નથી.

તેના જવાબમાં CJI એ કહ્યું, અહેવાલ સચોટ પણ હોઈ શકે કે અસચોટ પણ હોઈ શકે, પરંતુ અમે તેના આધારે આદેશ પસાર કરી શકીએ નહીં. અમારે તેમના જવાબની રાહ જોવી પડશે.

દરમિયાન, વકીલ વિકાસ સિંહે એક સપ્તાહની અંદર જવાબ માંગતા અને અદાલતે હસ્તક્ષેપ કરવાની જરૂર છે એવી દલીલ કરતાં કહ્યું હતું કે નહીંતર દેશ સળગી જશે, છતાં સુપ્રીમ કોર્ટે ECI ને જવાબ આપવા માટે કોઈ ચોક્કસ સમયમર્યાદા નક્કી કરી ન હતી.

તેના જવાબમાં CJI એ કહ્યું કે જો અદાલતને આખરે નિમણૂક પ્રક્રિયામાં ક્ષતિઓ જણાશે, તો તે પરિણામો રદ પણ કરી શકે છે.

જોકે, વરિષ્ઠ વકીલે દલીલ કરી હતી કે અદાલતે ક્યારેય ચૂંટણી રદ કે અસ્વીકાર કરી નથી અને તેથી પંચના નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે નિર્દેશો આપવા જોઈએ.

આ વિવાદ ગયા મહિને એક 'ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ'ના અહેવાલ બાદ પ્રકાશમાં આવ્યો હતો, જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે કમિશનર સંધૂ અને જોશીએ મતદાર યાદીઓની 'સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન' (SIR) ને લગતા આદેશો અને નિર્દેશો પર 10 મહિનામાં ઓછામાં ઓછી 14 વખત રેકોર્ડ પર વિરોધ નોંધાવ્યો હતો અને કહ્યું હતું કે તે તેમની જાણકારી કે ભલામણ વિના બહાર પાડવામાં આવ્યા હતા.

અયોગ્ય મતદારોને દૂર કરવા માટે ગયા વર્ષના જૂન મહિનામાં શરૂ કરવામાં આવેલી SIR કવાયતના કારણે અત્યાર સુધીમાં 30 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાંથી 13 કરોડથી વધુ નામો રદ કરવામાં આવ્યા છે.

28 ઓક્ટોબર, 2025 થી 14 ઓગસ્ટ, 2026 વચ્ચે નોંધાવવામાં આવેલા વિરોધ, નવા મતદારોના ઉમેરા, મતદાર યાદીમાંથી નામો દૂર કરવા અને પુનઃસ્થાપિત કરવા, મતદારો સંબંધિત આદેશો સામેની અપીલો અને મતદાર ડેટા ધરાવતા ECI સૉફ્ટવેરની પહોંચ જેવા મુદ્દાઓ સંબંધિત હતા.

મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, વિરોધની નકલો જ્ઞાનેશ કુમારને પણ મોકલવામાં આવી હતી.

પરંતુ બંને કમિશનરોએ ન તો તેમની ફરિયાદો જાહેર કરી કે ન તો તેમનો અસંતોષ બહાર આવવા દીધો. આ અહેવાલનો પ્રતિભાવ આપતાં, ચૂંટણી પંચે જણાવ્યું હતું કે ભિન્ન વિચારો અને અવલોકનો એ સંસ્થાકીય વિચારમંથનનો સામાન્ય હિસ્સો છે અને દાવો કર્યો હતો કે તેના તમામ આદેશોને પૂર્ણ કાયદાકીય મંજૂરી છે અને તે સ્થાપિત વૈધાનિક પ્રક્રિયાઓનું પાલન કરે છે.