ભારતની ઝડપથી વિકસતી મફત સ્ટ્રીમિંગ ટીવી સેવાઓને નિયમનકારી નિયંત્રણ હેઠળ લાવવાની તૈયારીઓ શરૂ થઈ ગઈ છે. ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (TRAI)એ આ દિશામાં એક મોટું પગલું ભર્યું છે અને નવી પેઢીની સ્ટ્રીમિંગ સેવાઓ, ખાસ કરીને FAST (ફ્રી એડ-સપોર્ટેડ સ્ટ્રીમિંગ ટેલિવિઝન)ને નિયમન કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે. આ પગલું એટલા માટે જરૂરી માનવામાં આવે છે કારણ કે, આ પ્લેટફોર્મ અત્યાર સુધી કડક નિયમો વિના કામ કરી રહ્યું છે, જ્યારે કેબલ અને DTH જેવા પરંપરાગત TV પ્લેટફોર્મને અસંખ્ય નિયમોનું પાલન કરવું પડે છે.
TRAIએ તેના કન્સલ્ટેશન પેપરમાં ALTD (એપ્લિકેશન-આધારિત લીનિયર ટેલિવિઝન વિતરણ સેવાઓ) માટે માળખું બનાવવા પર ટિપ્પણીઓ માંગી છે. આ એક વ્યાપક શ્રેણી છે, જેમાં FAST પ્લેટફોર્મનો સમાવેશ થાય છે, જે ઇન્ટરનેટ દ્વારા લાઇવ TV ચેનલો સ્ટ્રીમ કરે છે. આ પહેલ માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય (MIB)ના સૂચનને અનુસરે છે, જેમાં TRAIને પ્લેટફોર્મ પર સમાનતા સુનિશ્ચિત કરવા અને ગ્રાહક હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે FAST સેવાઓનું નિયમન કરવા વિનંતી કરવામાં આવી હતી.
કેબલ અને DTH કંપનીઓ લાંબા સમયથી FAST પ્લેટફોર્મનો વિરોધ કરી રહી છે. તેઓ દલીલ કરે છે કે, જ્યારે FAST પ્લેટફોર્મ ઝડપથી વધી રહ્યા છે, ત્યારે તેઓ લાઇસન્સિંગ, ટેરિફ અને ગુણવત્તા નિયમોને આધીન નથી. TRAIએ પણ સ્વીકાર્યું છે કે, FAST પ્લેટફોર્મ TV ચેનલોના પ્રસારણના સંદર્ભમાં ડિસ્ટ્રિબ્યુશન પ્લેટફોર્મ ઓપરેટર્સ (DPOs)ની જેમ કામ કરે છે, પરંતુ તેઓ પર આ પ્રકારના નિયમો લાગુ પડતા નથી. તેના કારણે બજારમાં અસંતુલન પેદા થઇ રહ્યું છે.
FAST ઇકોસિસ્ટમ જટિલ છે, જેમાં ઘણી અલગ અલગ કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે, સ્માર્ટ TV ઉત્પાદકો, ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ પ્રદાતાઓ, એપ્લિકેશન પ્લેટફોર્મ, સામગ્રી એગ્રીગેટર્સ અને બ્રોડકાસ્ટર્સ. સેમસંગ, LG અને Xiaomi જેવા બ્રાન્ડ્સ તેમના સ્માર્ટ TV પર FAST એપ્લિકેશનો પ્રી-ઇન્સ્ટોલ કરીને આ સેવાઓ પ્રદાન કરે છે. જ્યારે કેટલાક પ્લેટફોર્મ વિદેશથી પણ કાર્ય કરે છે, જેના કારણે અમલીકરણ વધુ મુશ્કેલ બને છે.
TRAIના અહેવાલમાં એક મુખ્ય ચિંતા સામગ્રી નિયમનને લઈને પણ છે. પરંપરાગત TV પ્લેટફોર્મ્સે પ્રોગ્રામ અને જાહેરાત કોડ્સનું પાલન કરવું આવશ્યક છે, પરંતુ FAST પ્લેટફોર્મ્સમાં એક પ્રકારના સિસ્ટમનો અભાવ છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં, સામગ્રી માટેની જવાબદારી વિવિધ કંપનીઓમાં વહેંચાયેલી હોય છે, અને કેટલીકવાર ફરિયાદ નિવારણ સિસ્ટમ પણ વિદેશમાં હોય છે. આનાથી કોઈપણ અનિયમિતતા માટે કોણ જવાબદાર છે તે નક્કી કરવું મુશ્કેલ બને છે.
બીજો મુખ્ય મુદ્દો વપરાશકર્તા ડેટાનો છે. FAST પ્લેટફોર્મ્સ વપરાશકર્તાના જોવાના પેટર્ન પર ડેટા એકત્રિત કરે છે, પરંતુ આ માટે કોઈ માનક સિસ્ટમ નથી. TRAI હવે જાહેરાતકર્તાઓ અને નિયમનકારોને સચોટ માહિતી પૂરી પાડવા માટે ડેટા શેરિંગ અને પ્રેક્ષકોના માપન માટે નવા નિયમો વિકસાવવા જોઈએ કે કેમ તે અંગે મંતવ્યો માંગી રહ્યું છે.
ભારતમાં FAST સેવાઓ વધુને વધુ લોકપ્રિય થઈ રહી છે. સસ્તું ઇન્ટરનેટ ઍક્સેસ અને સ્માર્ટ TVનો વધતો ઉપયોગ લોકોને પરંપરાગત TV છોડીને ઇન્ટરનેટ-આધારિત સામગ્રી અપનાવવા માટે પ્રેરિત કરી રહ્યો છે. ઉદ્યોગના અંદાજ મુજબ, ભારત વિશ્વનું ચોથું સૌથી મોટું FAST બજાર બની ગયું છે, જેમાં આગામી વર્ષોમાં તેના વપરાશકર્તાઓ અને આવક બંને ઝડપથી વધવાની અપેક્ષા છે.
TRAIએ સ્પષ્ટપણે સંકેત આપ્યો છે કે, બજારને સંતુલિત કરવા અને ગ્રાહકોને વધુ સારી સુરક્ષા પૂરી પાડવા માટે FAST સેવાઓ માટે એક નવું નિયમનકારી માળખું વિકસાવવામાં આવી શકે છે. આ પરામર્શ પ્રક્રિયા નવી નીતિનો આધાર બનાવશે, જે નવીનતા અને નિયમન વચ્ચે સંતુલન સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કરશે. સૂચનો સબમિટ કરવાની અંતિમ તારીખ 4 મે રાખવામાં આવી છે, જેમાં 18 મે સુધી ટિપ્પણીઓ સ્વીકારવામાં આવશે.
